Sushruta Samhita · Chapter 6.52

athātaḥ kāsapratiṣedhamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

uktā ye hetavo nṝṇāṃ rogayoḥ śvāsahikkayoḥ/
kāsasyāpi ca vijñeyāsta evotpattihetavaḥ//

dhūmopaghātādrajasastathaiva vyāyāmarūkṣānnaniṣevaṇācca/
vimārgagatvādapi bhojanasya vegāvarodhāt kṣavathostathaiva//

prāṇo hyudānānugataḥ praduṣṭaḥ saṃbhinnakāṃsyasvanatulyaghoṣaḥ/
nireti vaktrāt sahasā sadoṣaḥ kāsaḥ sa vidvadbhirudāhṛtastu//

sa vātapittaprabhavaḥ kaphācca kṣatāttathānyaḥ kṣayajo'paraśca/
pañcaprakāraḥ kathito bhiṣagbhirvivardhito yakṣmavikārakṛt syāt//

bhaviṣyatastasya tu kaṇṭhakaṇḍūrbhojyoparodho galatālulepaḥ/
svaśabdavaiṣamyamarocako'gnisādaśca liṅgāni bhavantyamūni//

hṛcchaṅkhamūrdhodarapārśvaśūlī kṣāmānanaḥ kṣīṇabalasvaraujāḥ/
prasaktamantaḥkaphamīraṇena kāsettu śuṣkaṃ svarabhedayuktaḥ//

urovidāhajvaravaktraśoṣairabhyarditastiktamukhastṛṣārtaḥ/
pittena pītāni vamet kaṭūni kāset sa pāṇḍuḥ paridahyamānaḥ//

pralipyamānena(vilipyamānena) mukhena sīdan śirorujārtaḥ kaphapūrṇadehaḥ/
abhaktaruggauravasādayuktaḥ kāseta nā sāndrakaphaṃ kaphena//

vakṣo'timātraṃ vihataṃ tu yasya vyāyāmabhārādhyayanābhighātaiḥ/
viśliṣṭavakṣāḥ sa naraḥ saraktaṃ ṣṭhīvatyabhīkṣṇaṃ kṣatajaṃ tamūhuḥ//

sa gātraśūlajvaradāhamohān prāṇakṣayaṃ copalabheta kāsī/
śuṣyan viniṣṭhīvati durbalastu prakṣīṇamāṃso rudhiraṃ sapūyam//

sasarvaliṅgaṃ bhṛśaduścikitsyaṃ cikitsitajñāḥ kṣayajaṃ vadanti/
vṛddhatvamāsādya bhavettu yo vai yāpyaṃ tamāhurbhiṣajastu kāsam//

śṛṅgīvacākaṭphalakattṛṇābdadhānyābhayābhārgyamarāhvaviśvam/
uṣṇāmbunā hiṅguyutaṃ tu pītvā baddhāsyamapyāśu jahāti kāsam//

phalatrikavyoṣaviḍaṅgaśṛṅgīrāsnāvacāpadmakadevakāṣṭhaiḥ/
lehaḥ samaiḥ kṣaudrasitāghṛtāktaḥ kāsaṃ nihanyādacirādudīrṇam//

pathyāṃ sitāmāmalakāni lājāṃ samāgadhīṃ cāpi vicūrṇya śuṇṭhīm/
sarpirmadhubhyāṃ vilihīta kāsī sasaindhavāṃ voṣṇajalena kṛṣṇām//

khādedguḍaṃ nāgarapippalībhyāṃ drākṣāṃ ca sarpirmadhunāvalihyāt/
drākṣāṃ sitāṃ māgadhikāṃ ca tulyāṃ saśṛṅgaveraṃ madhukaṃ tugāṃ ca//

lihyādghṛtakṣaudrayutāṃ samāṃśāṃ sitopalāṃ vā maricāṃśayuktām/
dhātrīkaṇāviśvasitopalāśca saṃcūrṇya maṇḍena pibecca dadhnaḥ//

hareṇukāṃ māgadhikāṃ ca tulyāṃ dadhnā pibet kāsagadābhibhūtaḥ/
ubhe haridre suradāruśuṇṭhīṃ gāyatrisāraṃ ca pibet samāṃśam//

bastasya mūtreṇa sukhāmbunā vā dantīṃ dravantīṃ ca satilvakākhyām/
bhṛṣṭāni sarpīṃṣyatha bādarāṇi khādet palāśāni sasaindhavāni//

kolapramāṇaṃ prapibeddhi hiṅgu sauvīrakeṇāmlarasena vāpi/
kṣaudreṇa lihyānmaricāni vāpi bhārgīvacāhiṅgukṛtā ca vartiḥ//

dhūme praśastā ghṛtasaṃprayuktā veṇutvagelālavaṇaiḥ kṛtā vā/
musteṅgudītvaṅmadhukāhvamāṃsīmanaḥśilālaiśchagalāmbupiṣṭaiḥ//

vidhāya vartīśca payo'nupānaṃ dhūmaṃ pibedvātabalāsakāsī/
pibecca sīdhuṃ maricānvitaṃ vā tenāśu kāsaṃ jayati prasahya//

drākṣāmbumañjiṣṭhapurāhvayābhiḥ kṣīraṃ śṛtaṃ mākṣikasaṃprayuktam/
nidigdhikānāgarapippalībhiḥ khādecca mudgānmadhunā susiddhān//

utkārikāṃ sarpiṣi nāgarāḍhyāṃ paktvā samūlaistruṭikolapatraiḥ/
ebhirniṣeveta kṛtāṃ ca peyāṃ tanvīṃ suśītāṃ madhunā vimiśrām//

yat plīhni sarpirvihitaṃ ṣaḍaṅgaṃ tadvātakāsaṃ jayati prasahya/
vidārigandhādikṛtaṃ ghṛtaṃ vā rasena vā vāsakajena pakvam//

virecanaṃ snaihikamatra coktamāsthāpanaṃ cāpyanuvāsanaṃ ca/
dhūmaṃ pibet snaihikamapramattaḥ pibet sukhoṣṇaṃ ghṛtameva cātra//

hitā yavāgvaśca raseṣu siddhāḥ payāṃsi lehāḥ saghṛtāstathaiva/
pracchardanaṃ kāyaśirovirekāstathaiva dhūmāḥ kavalagrahāśca//

uṣṇāśca lehāḥ kaṭukā nihanyuḥ kaphaṃ viśeṣeṇa viśoṣaṇaṃ ca/
kaṭutrikaṃ cāpi vadanti pathyaṃ ghṛtaṃ kṛmighnasvarase vipakvam//

nirguṇḍipatrasvarase ca pakvaṃ sarpiḥ kaphotthaṃ vinihanti kāsam/
pāṭhāviḍavyoṣaviḍaṅgasindhutrikaṇṭarāsnāhutabhugbalābhiḥ//

śṛṅgīvacāmbhodharadevadārudurālabhābhārgyabhayaśaṭībhiḥ/
samyagvipakvaṃ dviguṇena sarpirnidigdhikāyāḥ svarasena caitat//

śvāsāgnisādasvarabhedabhinnānnihantyudīrṇānapi pañca kāsān/
vidārigandhotpalasārivādīn niṣkvāthya vargaṃ madhuraṃ ca kṛtsnam//

ghṛtaṃ pacedikṣurasāmbudugdhaiḥ kākolivarge ca saśarkaraṃ tat/
prātaḥ pibet pittakṛte ca kāse ratiprasūte kṣataje ca kāse//

kharjūrabhārgīmagadhāpriyālamadhūlikailāmalakaiḥ samāṃśaiḥ/
cūrṇaṃ sitākṣaudraghṛtaprāgāḍhaṃ trīn hanti kāsānupayujyamānam//

raktāharidrāñjanavahnipāṭhāmūrvopakulyā vilihet samāṃśāḥ/
kṣaudreṇa kāse kṣataje kṣayotthe pibedghṛtaṃ cekṣurase vipakvam//

cūrṇaṃ pibedāmalakasya vāpi kṣīreṇa pakvaṃ saghṛtaṃ hitāśī/
cūrṇāni godhūmayavodbhavāni kākolivargaśca kṛtaḥ susūkṣmaḥ//

kāseṣu peyastriṣu kāsavadbhiḥ kṣīreṇa sakṣaudraghṛtena vāpi/
guḍodakaṃ vā kvathitaṃ pibeddhi kṣaudreṇa śītaṃ maricopadaṃśam//

prasthatrayeṇāmalakīrasasya śuddhasya dattvārdhatulāṃ guḍasya/
cūrṇīkṛtairgranthikacavyajīravyoṣebhakṛṣṇāhapuṣājamodaiḥ//

viḍaṅgasindhutriphalāyavānīpāṭhāgnidhānyaiśca picupramāṇaiḥ/
dattvā trivṛccūrṇapalāni cāṣṭāvaṣṭau ca tailasya pacedyathāvat//

taṃ bhakṣayedakṣaphalapramāṇaṃ yatheṣṭaceṣṭastrisugandhiyuktam/
anena sarve grahaṇīvikārāḥ saśvāsakāsasvarabhedaśothāḥ//

śāmyanti cāyaṃ ciramantaragnerhatasya puṃstvasya ca vṛddhihetuḥ/
strīṇāṃ ca vandhyāmayanāśanaḥ syāt kalyāṇako nāma guḍaḥ pratītaḥ//

dvipañcamūlebhakaṇātmaguptābhārgīśaṭīpuṣkaramūlaviśvān/
pāṭhāmṛtāgranthikaśaṅkhapuṣpīrāsnāgnyapāmārgabalāyavāsān//

dvipālikān nyasya yavāḍhakaṃ ca harītakīnāṃ ca śataṃ gurūṇām/
droṇe jalasyāḍhakasaṃyute ca kvāthe kṛte pūtacaturthabhāge//

pacettulāṃ śuddhaguḍasya dattvā pṛthak ca tailāt kuḍavaṃ ghṛtācca/
cūrṇaṃ ca tāvanmagadhodbhavāyā deyaṃ ca tasminmadhu siddhaśīte//

rasāyanāt karṣamato vilihyāddve cābhaye nityamathāśu hanyāt/
tadrājayakṣmagrahaṇīpradoṣaśophāgnimāndyasvarabhedakāsān//

pāṇḍvāmayaśvāsaśirovikārān hṛdrogahikkāviṣamajvarāṃśca/
medhābalotsāhamatipradaṃ ca cakāra caitadbhagavānagastyaḥ//

kulīraśuktīcaṭakaiṇalāvānniṣkvāthya vargaṃ madhuraṃ ca kṛtsnam/
pacedghṛtaṃ tattu niṣevyamāṇaṃ hanyāt kṣatotthaṃ kṣayajaṃ ca kāsam// śatāvarīnāgabalāvipakvaṃ ghṛtaṃ vidheyaṃ ca hitāya kāsinām/