Sushruta Samhita · Chapter 6.49

athātaśchardipratiṣedhamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

atidravairatisnigdhairahṛdyairlavaṇairati/
akāle cātimātraiśca tathāsātmyaiśca bhojanaiḥ//

śramāt kṣayāttathodvegādajīrṇāt kṛmidoṣataḥ/
nāryāścāpannasattvāyāstathātidrutamaśnataḥ//

atyantāmaparītasya chardervai saṃbhavo dhruvam/
(bībhatsairhetubhiścānyairdrutamutkleśito balāt//)

chādayannānanaṃ vegairardayannaṅgabhañjanaiḥ/
nirucyate chardiriti doṣo vaktrādviniścaran//

doṣānudīrayan vṛddhānudāno vyānasaṅgataḥ/
ūrdhvamāgacchati bhṛśaṃ viruddhāhārasevanāt//

praseko hṛdayotkleśo bhaktasyānabhinandanam/
pūrvarūpaṃ mataṃ chardyā yathāsvaṃ ca vibhāvayet//

pracchardayet phenilamalpamalpaṃ śūlārdito'bhyarditapārśvapṛṣṭhaḥ/
śrāntaḥ saghoṣaṃ bahuśaḥ kaṣāyaṃ jīrṇe'dhikaṃ sānilajā vamistu//

yo'mlaṃ bhṛśaṃ vā kaṭutiktavaktraḥ pītaṃ saraktaṃ haritaṃ vamedvā/
sadāhacoṣajvaravaktraśoṣo mūrcchānvitaḥ pittanimittajā sā//

yo hṛṣṭaromā madhuraṃ prabhūtaṃ śuklaṃ himaṃ sāndrakaphānuviddham/
abhaktaruggauravasādayukto vamedvamī sā kaphakopajā syāt//

sarvāṇi rūpāṇi bhavanti yasyāṃ sā sarvadoṣaprabhavā matā tu/
bībhatsajā dauhṛdajāāmajā ca sātmyaprakopāt kṛmijā ca yā hi/
sā pañcamī tāṃ ca vibhāvayettu doṣocchrayeṇaiva yathoktamādau//

śūlahṛllāsabahulā kṛmijā ca viśeṣataḥ/
kṛmihṛdrogatulyena lakṣaṇena ca lakṣitā//

kṣīṇasyopadravairyuktāṃ sāsṛkpūyāṃ sacandrikām/
chardiṃ prasaktāṃ kuśalo nārabheta cikitsitum//

āmāśayotkleśabhavā hi sarvāstasmāddhitaṃ laṅghanameva tāsu//

vamīṣu bahudoṣāsu chardanaṃ hitamucyate/
virecanaṃ vā kurvīta yathādoṣocchrayaṃ bhiṣak//

saṃsargaścānupūrveṇa yathāsvaṃ bheṣajāyutaḥ/
laghūni pariśuṣkāṇi sātmyānyannāni cācaret//

yathāsvaṃ ca kaṣāyāṇi jvaraghnāni prayojayet/
hanyāt kṣīraghṛtaṃ pītaṃ chardiṃ pavanasaṃbhavām//

sasaindhavaṃ pibet sarpirvātacchardinivāraṇam/
mudgāmalakayūṣo vā sasarpiṣkaḥ sasaindhavaḥ/
yavāgūṃ madhumiśrāṃ vā pañcamūlīkṛtāṃ pibet//

pibedvā vyaktasindhūtthaṃ phalāmlaṃ vaiṣkiraṃ rasam/
sukhoṣṇalavaṇaṃ cātra hitaṃ snehavirecanam//

pittopaśamanīyāni pākyāni śiśirāṇi ca/
kaṣāyāṇyupayuktāni ghnanti pittakṛtāṃ vamīm//

śodhanaṃ madhuraiścātra drākṣārasasamāyutaiḥ/
balavatyāṃ praśaṃsanti sarpistailvakameva ca//

āragvadhādiniryūhaṃ daśāṅgayogameva vā/
pāyayetātha sakṣaudraṃ kaphajāyāṃ cikitsakaḥ//

kṛtaṃ guḍūcyā vidhivat kaṣāyaṃ himasaṃjñitam/
tisṛṣvapi bhavet pathyaṃ mākṣikeṇa samanvitam//

bībhatsajāṃ hṛdyatamairdauhṛdīṃ kāṅkṣitaiḥ phalaiḥ/
laṅghanairvamanaiścāmāṃ sātmyaiḥ sātmyaprakopajām//

kṛmihṛdrogavaccāpi kṛmijāṃ sādhayedvamīm/
vitarecca yathādoṣaṃ śastaṃ vidhimanantaram//

dadhittharasasṃsaktāṃ pippalīṃ mākṣikānvitām/
muhurmuhurnaro līḍhvā chardibhyaḥ pravimucyate(pratimucyate)//

samākṣikā madhurasā pītā vā taṇḍulāmbunā/
tarpaṇaṃ vā madhuyutaṃ tisṛṇāmapi bheṣajam//

svayaṅguptāṃ sayaṣṭyāhvāṃ taṇḍulāmbumadhudravām/
pibedyavāgūmathavā siddhāṃ patraiḥ karañjajaiḥ//

yuktāmlalavaṇāḥ piṣṭāḥ kustumburyo'thavā hitāḥ/
taṇḍulāmbuyutaṃ khādet kapitthaṃ tryūṣaṇena vā//

sitācandanamadhvāktaṃ lihyādvā makṣikāśakṛt/
pibet payo'gnitaptaṃ ca nirvāpya gṛhagodhikām//

sarpiḥkṣaudrayutān vāpi lājaśaktūn pibettathā/
sarpiḥkṣaudrasitopetāṃ māgadhīṃ vā lihettathā//

dhātrīrase candanaṃ vā ghṛṣṭaṃ mudgadalāmbunā/
kolāmalakamajjānaṃ lihyādvā trisugandhikam//

sakṣaudrāṃ śālilājānāṃ yavagūṃ vā pibennaraḥ/
ghreyāṇyupahareccāpi manoghrāṇasukhāni ca//

jāṅgalāni ca māṃsāni śubhāni pānakāni ca/
bhojanāni vicitrāṇi kuryātsarvāsvatandritaḥ//