Sushruta Samhita · Chapter 6.45

athāto raktapittapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

krodhaśokabhayāyāsaviruddhānnātapānalān/
kaṭvamlalabaṇakṣāratīkṣṇoṣṇātividāhinaḥ//

nityamabhyasato duṣṭo rasaḥ pittaṃ prakopayet/
vidagdhaṃ svaguṇaiḥ pittaṃ vidahatyāśu śoṇitam//

tataḥ pravartate raktamūrdhvaṃ cādho dvidhāpi vā/
āmāśayādvrajedūrdhvamadhaḥ pakvāśayādvrajet//

vidagdhayordvayoścāpi dvidhābhāgaṃ pravartate/
kecit sayakṛtaḥ plīhnaḥ pravadantyasṛjo gatim//

ūrdhvaṃ sādhyamadhoyāpyamasādhyaṃ yugapadgatam/
sadanaṃ śītakāmitvaṃ kaṇṭhadhūmāyanaṃ vamiḥ//

lohagandhiśca niḥśvāso bhavatyasmin bhaviṣyati/
bāhyāsṛglakṣaṇaistasya saṅkhyādoṣocchritīrviduḥ//

daurbalyaśvāsakāsajvaravamathumadāstandritādāhamūrcchā bhukte cānne vidāhastvadhṛtirapi sadā hṛdyatulyā ca pīḍā/
tṛṣṇā kaṇṭhasya bhedaḥ śirasi ca davanaṃ pūtiniṣṭhīvanaṃ ca dveṣo bhakte'vipāko viratirapi rate raktapittopasargāḥ//

māṃsaprakṣālanābhaṃ kvathitamiva ca yat kardamāmbhonibhaṃ vā medaḥpūyāsrakalpaṃ yakṛdiva yadi vā pakvajambūphalābham/
yat kṛṣṇaṃ yacca nīlaṃ bhṛśamatikuṇapaṃ yatra coktā vikārāstadvarjyaṃ raktapittaṃ surapatidhanuṣā yacca tulyaṃ vibhāti//

nādau saṃgrāhyamudriktaṃ yadasṛgbalino'śnataḥ/
tat pāṇḍugrahaṇīkuṣṭhaplīhagulmajvarāvaham//

adhaḥpravṛttaṃ vamanairūrdhvagaṃ ca virecanaiḥ/
jayedanyataradvāpi kṣīṇasya śamanairasṛk//

atipravṛddhadoṣasya pūrvaṃ lohitapittinaḥ/
akṣīṇabalamāṃsāgneḥ kartavyamapatarpaṇam//

laṅghitasya tataḥ peyāṃ vidadhyāt svalpataṇḍulām/
rasayūṣau pradātavyau surabhisnehasaṃskṛtau/
tarpaṇaṃ pācanaṃ lehān sarpīṣi vividhāni ca//

drākṣāmadhukakāśmaryasitāyuktaṃ virecanam/
yaṣṭīmadhukayuktaṃ ca sakṣaudraṃ vamanaṃ hitam//

payāṃsi śītāni rasāśca jāṅgalāḥ satīnayūṣāśca saśāliṣaṣṭikāḥ/
paṭolaśelūsuniṣaṇṇayūthikāvaṭātimuktāṅkurasinduvārajam//

hitaṃ ca śākaṃ ghṛtasaṃskṛtaṃ sadā tathaiva dhātrīphaladāḍimānvitam/
rasāśca pārāvataśaṅkhakūrmajāstathā yavāgvo vihitā ghṛtottarāḥ//

santānikāścotpalavargasādhite kṣīre praśastā madhuśarkarottarāḥ/
himāḥ pradehā madhurā gaṇāśca ye ghṛtāni pathyāni ca raktapittinām//

madhūkaśobhāñjanakovidārajaiḥ priyaṅgukāyāḥ kusumaiśca cūrṇitaiḥ/
bhiṣagvidadhyāccaturaḥ samākṣikān hitāya lehānasṛjaḥ praśāntaye//

lihyācca dūrvāvaṭajāṃśca pallavān madhudvitīyān sitakarṇikasya ca/
hitaṃ ca kharjūraphalaṃ samākṣikaṃ phalāni cānyānyapi tadguṇānyatha//

raktātisāraproktāṃśca yogānatrāpi yojayet/
śuddhekṣukāṇḍamāpothya nave kumbhe himāmbhasā//

yojayitvā kṣipedrātrāvākāśe sotpalaṃ tu tat/
prātaḥ srutaṃ kṣaudrayutaṃ pibecchoṇitapittavān//

pibecchītakaṣāyaṃ vā jambvāmrārjunasaṃbhavam/
udumbaraphalaṃ piṣṭvā pibettadrasameva vā//

trapuṣīmūlakalkaṃ vā sakṣaudraṃ taṇḍulāmbunā/
pibedakṣasamaṃ kalkaṃ yaṣṭīmadhukameva vā//

candnaṃ madhukaṃ rodhramevameva samaṃ pibet/
karañjabījamevaṃ vā sitākṣaudrayutaṃ pibet//

majjānamiṅgudasyaivaṃ pibenmadhukasaṃyutam/
sukhoṣṇaṃ lavaṇaṃ bījaṃ kārañjaṃ dadhimastunā//

pibedvāpi tryahaṃ martyo raktapittābhipīḍitaḥ/
raktapittaharāḥ śastāḥ ṣaḍete yogasattamāḥ//

pathyāścaivāvapīḍeṣu ghrāṇataḥ prasrute'sṛji/
atinisrutarakto vā kṣaudrayuktaṃ pibedasṛk/
yakṛdvā bhakṣayedājamāmaṃ pittasamāyutam//

palāśavṛkṣasvarase vipakvaṃ sarpiḥ pibet kṣaudrayutaṃ suśītam/
vanaspatīnāṃ svarasaiḥ kṛtaṃ vā saśarkaraṃ kṣīraghṛtaṃ pibedvā//

drākṣāmuśīrāṇyatha padmakaṃ sitā pṛthakpalāṃśānyudake samāvapet/
sthitaṃ niśāṃ tadrudhirāmayaṃ jayet pītaṃ payo vāmbusamaṃ hitāśinaḥ//

turaṅgavarcaḥsvarasaṃ samākṣikaṃ pibet sitākṣaudrayutaṃ vṛṣasya vā/
lihettathā vāstukabījacūrṇaṃ kṣaudrānvitaṃ taṇḍulasāhvayaṃ vā//

lihyācca lājāñjanacūrṇamekamevaṃ sitākṣaudrayutāṃ tugākhyām/
drākṣāṃ sitāṃ tiktakarohiṇīṃ ca himāmbunā vā madhukena yuktām//

pathyāmahiṃsrāṃ rajanīṃ ghṛtaṃ ca lihyāttathā śoṇitapittarogī/
vāsākaṣāyotpalamṛtpriyaṅgurodhrāñjanāmbhoruhakeśarāṇi//

pītvā sitākṣaudrayutāni jahyāt pittasṛjo vegamudīrṇamāśu/
gāyatrijambvarjunakovidāraśirīṣarodhrāśanaśālmalīnām//

puṣpāṇi śigrośca vicūrṇya leho madhvanvitaḥ śoṇitapittaroge/
sakṣaudramindīvarabhasmavāri karañjabījaṃ madhusarpiṣī ca//

jambvarjunāmrakvathitaṃ ca toyaṃ ghnanti trayaḥ pittamasṛk ca yogāḥ/
mūlāni puṣpāṇi ca mātuluṅgyāḥ piṣṭvā pibettaṇḍuladhāvanena//

ghrāṇapravṛtte jalamāśu deyaṃ saśarkaraṃ nāsikayā payo vā/
drākṣārasaṃ kṣīraghṛtaṃ pibedvā saśarkaraṃ cekṣurasaṃ himaṃ vā//

śītopacāraṃ madhuraṃ ca kuryādviśeṣataḥ śoṇitapittaroge/
drākṣāghṛtakṣaudrasitāyutena vidārigandhādivipācitena//

kṣīreṇa cāsthāpanamagryamuktaṃ hitaṃ ghṛtaṃ cāpyanuvāsanārtham/
priyaṅgurodhrāñjanagairikotpalaiḥ suvarṇakālīyakaraktacandanaiḥ//

sitāśvagandhāmbudayaṣṭikāhvayairmṛṇālasaugandhikatulyapeṣitaiḥ/
nirūhya cainaṃ payasā samākṣikairghṛtaplutaiḥ śītajalāvasecitam//

kṣīraudanaṃ bhuktamathānuvāsayedghṛtena yaṣṭīmadhusādhitena ca/
adhovahaṃ śoṇitameṣa nāśayettathātisāraṃ rudhirasya dustaram//

virekayoge tvati caiva śasyate vāmyaśca rakte vijite balānvitaḥ//

evaṃvidhā uttarabāstayaśca mūtrāśayasthe rudhire vidheyāḥ/
pravṛttarakteṣu ca pāyujeṣu kuryādvidhānaṃ khalu raktapaittam//

vidhiścāsṛgdare'pyeṣa strīṇāṃ kāryo vijānatā/
śastrakarmaṇi raktaṃ ca yasyātīva pravartate//

trayāṇāmapi doṣāṇāṃ śoṇite'pi ca sarvaśaḥ/
liṅgānyālokya kartavyaṃ cikitsitamanantaram//