Sushruta Samhita · Chapter 6.43
athāto hṛdrogapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ//
yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//
vegāghātoṣṇarūkṣānnairatimātropasevitaiḥ/
viruddhādhyaśanājīrṇairasātmyaiścāpi(cāti) bhojanaiḥ//
dūṣayitvā rasaṃ doṣā viguṇā hṛdayaṃ gatāḥ/
kurvanti hṛdaye bādhāṃ hṛdrogaṃ taṃ pracakṣate//
caturvidhaḥ sa doṣaiḥ syāt kṛmibhiśca pṛthak pṛthak/
lakṣaṇaṃ tasya vakṣyāmi cikitsitamanantaram//
āyamyate mārutaje hṛdayaṃ tudyate tathā/
nirmathyate dīryate ca sphoṭyate pāṭyate'pi ca//
tṛṣṇoṣādāhacoṣāḥ syuḥ paittike hṛdayaklamaḥ/
dhūmāyanaṃ ca mūrcchā ca svedaḥ śoṣo mukhasya ca//
gauravaṃ kaphasaṃsrāvo'ruciḥ stambho'gnimārdavam/
mādhuryamapi cāāsyasya balāsāvatate hṛdi//
utkleśaḥ ṣṭhīvanaṃ todaḥ śūlo hṛllāsakastamaḥ/
aruciḥ śyāvnetratvaṃ śoṣaśca kṛmije bhavet//
bhramaklamau sādaśoṣau jñeyāsteṣāmupadravāḥ/
kṛmije kṛmijātīnāṃ ślaiṣmikāṇāṃ ca ye matāḥ//
vātopasṛṣṭe hṛdaye vāmayet snigdhamāturam/
dvipañcamūlakvāthena sasnehalavaṇena tu//
pippalyelāvacāhiṅguyavabhasmāni saindhavam/
sauvarcalamatho śuṇṭhīmajamodāṃ ca cūrṇitam//
phaladhānyāmlakaulatthadadhimadyāsavādibhiḥ/
pāyayeta viśuddhaṃ ca snehenānyatamena vā//
bhojayejjīrṇaśālyannaṃ jāṅgalaiḥ saghṛtai rasaiḥ/
vātaghnasiddhaṃ tailaṃ ca dadyādbastiṃ pramāṇataḥ//
śrīparṇīmadhukakṣaudrasitotpalajalairvamet/
pittopasṛṣṭe hṛdaye seveta madhuraiḥ śṛtam//
ghṛtaṃ kaṣāyāṃścoddiṣṭān pittajvaravināśanān/
tṛptasya ca rasairmukhyairmadhuraiḥ saghṛtairbhiṣak//
sakṣaudraṃ vitaredbastau tailaṃ madhukasādhitam/
vacānimbakaṣāyābhyāṃ vāntaṃ hṛdi kaphātmake//
cūrṇaṃ tu pāyayetoktaṃ vātaje bhojayecca tam/
phalādimatha mustādiṃ triphalāṃ vā pibennaraḥ//
śyāmātrivṛtkalkayutaṃ ghṛtaṃ vāpi virecanam/
balātailairvidadhyācca bastiṃ bastiviśāradaḥ//
kṛmihṛdrogiṇaṃ snigdhaṃ bhojayet piśitaudanam/
dadhnā ca palalopetaṃ tryahaṃ paścādvirecayet//
sugandhibhiḥ salavaṇairyogaiḥ sājājiśarkaraiḥ/
viḍaṅgagāḍhaṃ dhānyāmlaṃ pāyayetāpyanantaram//
hṛdayasthāḥ patantyevamadhastāt krimayo nṛṇām/
yavānnaṃ vitareccāsya saviḍaṅgamataḥ param//
Original text: Suśrutasaṃhitā · Edition: ed. Yādavaśarman Trivikrama Ācārya (Nirnaya Sagar Press); e-text by SARIT · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0