Language

ENहिગુ
Scripture Library

Sushruta Samhita · Chapter 6.43

6.43.1

athāto hṛdrogapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

6.43.2

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

6.43.3

vegāghātoṣṇarūkṣānnairatimātropasevitaiḥ/
viruddhādhyaśanājīrṇairasātmyaiścāpi(cāti) bhojanaiḥ//

6.43.4

dūṣayitvā rasaṃ doṣā viguṇā hṛdayaṃ gatāḥ/
kurvanti hṛdaye bādhāṃ hṛdrogaṃ taṃ pracakṣate//

6.43.5

caturvidhaḥ sa doṣaiḥ syāt kṛmibhiśca pṛthak pṛthak/
lakṣaṇaṃ tasya vakṣyāmi cikitsitamanantaram//

6.43.6

āyamyate mārutaje hṛdayaṃ tudyate tathā/
nirmathyate dīryate ca sphoṭyate pāṭyate'pi ca//

6.43.7

tṛṣṇoṣādāhacoṣāḥ syuḥ paittike hṛdayaklamaḥ/
dhūmāyanaṃ ca mūrcchā ca svedaḥ śoṣo mukhasya ca//

6.43.8

gauravaṃ kaphasaṃsrāvo'ruciḥ stambho'gnimārdavam/
mādhuryamapi cāāsyasya balāsāvatate hṛdi//

6.43.9

utkleśaḥ ṣṭhīvanaṃ todaḥ śūlo hṛllāsakastamaḥ/
aruciḥ śyāvnetratvaṃ śoṣaśca kṛmije bhavet//

6.43.10

bhramaklamau sādaśoṣau jñeyāsteṣāmupadravāḥ/
kṛmije kṛmijātīnāṃ ślaiṣmikāṇāṃ ca ye matāḥ//

6.43.11

vātopasṛṣṭe hṛdaye vāmayet snigdhamāturam/
dvipañcamūlakvāthena sasnehalavaṇena tu//

6.43.12

pippalyelāvacāhiṅguyavabhasmāni saindhavam/
sauvarcalamatho śuṇṭhīmajamodāṃ ca cūrṇitam//

6.43.13

phaladhānyāmlakaulatthadadhimadyāsavādibhiḥ/
pāyayeta viśuddhaṃ ca snehenānyatamena vā//

6.43.14

bhojayejjīrṇaśālyannaṃ jāṅgalaiḥ saghṛtai rasaiḥ/
vātaghnasiddhaṃ tailaṃ ca dadyādbastiṃ pramāṇataḥ//

6.43.15

śrīparṇīmadhukakṣaudrasitotpalajalairvamet/
pittopasṛṣṭe hṛdaye seveta madhuraiḥ śṛtam//

6.43.16

ghṛtaṃ kaṣāyāṃścoddiṣṭān pittajvaravināśanān/
tṛptasya ca rasairmukhyairmadhuraiḥ saghṛtairbhiṣak//

6.43.17

sakṣaudraṃ vitaredbastau tailaṃ madhukasādhitam/
vacānimbakaṣāyābhyāṃ vāntaṃ hṛdi kaphātmake//

6.43.18

cūrṇaṃ tu pāyayetoktaṃ vātaje bhojayecca tam/
phalādimatha mustādiṃ triphalāṃ vā pibennaraḥ//

6.43.19

śyāmātrivṛtkalkayutaṃ ghṛtaṃ vāpi virecanam/
balātailairvidadhyācca bastiṃ bastiviśāradaḥ//

6.43.20

kṛmihṛdrogiṇaṃ snigdhaṃ bhojayet piśitaudanam/
dadhnā ca palalopetaṃ tryahaṃ paścādvirecayet//

6.43.21

sugandhibhiḥ salavaṇairyogaiḥ sājājiśarkaraiḥ/
viḍaṅgagāḍhaṃ dhānyāmlaṃ pāyayetāpyanantaram//

6.43.22

hṛdayasthāḥ patantyevamadhastāt krimayo nṛṇām/
yavānnaṃ vitareccāsya saviḍaṅgamataḥ param//

Original text: Suśrutasaṃhitā · Edition: ed. Yādavaśarman Trivikrama Ācārya (Nirnaya Sagar Press); e-text by SARIT · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0

Esc