Sushruta Samhita · Chapter 6.25
athātaḥ śirorogavijñānīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ//
yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//
śiro rujati martyānāṃ vātapittakaphaistribhiḥ/
sannipātena raktena kṣayeṇa krimibhistathā//
sūryāvartānantavātārdhāvabhedakaśaṅkhakaiḥ/
ekādaśaprakārasya lakṣaṇaṃ saṃpravakṣyate//
yasyānimittaṃ śiraso rujaśca bhavanti tīvrā niśi cātimātram/
bandhopatāpaiśca bhavedviśeṣaḥ śirobhitāpaḥ sa samīraṇena//
yasyoṣṇamaṅgāracitaṃ yathaiva dahyeta dhūpyeta śiroksināsam/
śītena rātrau ca bhavedviśeṣaḥ śirobhitāpaḥ sa tu pittakopāt//
śirogalaṃ yasya kaphopadigdhaṃ guru pratiṣṭabdhamatho himaṃ ca/
śūnākṣikūṭaṃ vadanaṃ ca yasya śirobhitāpaḥ sa kaphaprakopāt//
śirobhitāpe tritayapravṛtte sarvāṇi liṅgāni samudbhavanti/
raktātmakaḥ pittasamānaliṅgaḥ sparśāsahatvaṃ śiraso bhavecca//
vasābalāsakṣatasṃbhavānāṃ śirogatānāmiha saṃkṣayeṇa/
kṣayapravṛttaḥ śiraso'bhitāpaḥ kaṣṭo bhavedugrarujo'timātram//
saṃsvedanacchardanadhūmanasyairasṛgvimokṣaiśca vivṛddhimeti/
nistudyate yasya śiro'timātraṃ saṃbhakṣyamāṇaṃ sphuṭatīva cāntaḥ//
ghrāṇācca gacchetsalilaṃ saraktaṃ śirobhitāpaḥ kṛmibhiḥ sa ghoraḥ/
sūryodayaṃ yā prati mandamandamakṣibhruvaṃ ruk samupaiti gāḍham//
vivardhate cāṃśumatā sahaiva sūryāpavṛttau vinivartate ca/
śītena śāntiṃ labhate kadāciduṣṇena jantuḥ sukhamāpnuyācca//
taṃ bhāskarāvartamudāharanti sarvātmakaṃ kaṣṭatamaṃ vikāram/
doṣāstu duṣṭāstraya eva manyāṃ saṃpīḍya ghāṭāsu rujāṃ sutīvrām//
kurvanti sākṣibhruvi śaṅkhadeśe sthitiṃ karotyāśu viśeṣatastu/
gaṇḍasya pārśve tu karoti kampaṃ hanugrahaṃ locanajāṃśca rogān//
anantavātaṃ tamudāharanti doṣatrayotthaṃ śiraso vikāram/
yasyottamāṅgārdhamatīva jantoḥ saṃbhedatodabhramaśūlajuṣṭam//
pakṣāddaśāhādathavāpyakasmāttasyārdhamedaṃ tritayādvyavasyet/
śaṅkhāśrito vāyurudīrṇavegaḥ kṛtānuyātraḥ kaphapittaraktaiḥ//
rujaḥ sutīvrāḥ pratanoti mūrdhni viśeṣataścāpi hi śaṅkhayostu/
sukaṣṭamenaṃ khalu śaṅkhakākhyaṃ maharṣayo vedavidaḥ purāṇāḥ//
vyādhiṃ vadantyudgatamṛtyukalpaṃ bhiṣaksahasrairapi durnivāram//
Original text: Suśrutasaṃhitā · Edition: ed. Yādavaśarman Trivikrama Ācārya (Nirnaya Sagar Press); e-text by SARIT · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0