Language

ENहिગુ
Scripture Library

Sushruta Samhita · Chapter 6.25

6.25.1

athātaḥ śirorogavijñānīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

6.25.2

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

6.25.3

śiro rujati martyānāṃ vātapittakaphaistribhiḥ/
sannipātena raktena kṣayeṇa krimibhistathā//

6.25.4

sūryāvartānantavātārdhāvabhedakaśaṅkhakaiḥ/
ekādaśaprakārasya lakṣaṇaṃ saṃpravakṣyate//

6.25.5

yasyānimittaṃ śiraso rujaśca bhavanti tīvrā niśi cātimātram/
bandhopatāpaiśca bhavedviśeṣaḥ śirobhitāpaḥ sa samīraṇena//

6.25.6

yasyoṣṇamaṅgāracitaṃ yathaiva dahyeta dhūpyeta śiroksināsam/
śītena rātrau ca bhavedviśeṣaḥ śirobhitāpaḥ sa tu pittakopāt//

6.25.7

śirogalaṃ yasya kaphopadigdhaṃ guru pratiṣṭabdhamatho himaṃ ca/
śūnākṣikūṭaṃ vadanaṃ ca yasya śirobhitāpaḥ sa kaphaprakopāt//

6.25.8

śirobhitāpe tritayapravṛtte sarvāṇi liṅgāni samudbhavanti/
raktātmakaḥ pittasamānaliṅgaḥ sparśāsahatvaṃ śiraso bhavecca//

6.25.9

vasābalāsakṣatasṃbhavānāṃ śirogatānāmiha saṃkṣayeṇa/
kṣayapravṛttaḥ śiraso'bhitāpaḥ kaṣṭo bhavedugrarujo'timātram//

6.25.10

saṃsvedanacchardanadhūmanasyairasṛgvimokṣaiśca vivṛddhimeti/
nistudyate yasya śiro'timātraṃ saṃbhakṣyamāṇaṃ sphuṭatīva cāntaḥ//

6.25.11

ghrāṇācca gacchetsalilaṃ saraktaṃ śirobhitāpaḥ kṛmibhiḥ sa ghoraḥ/
sūryodayaṃ yā prati mandamandamakṣibhruvaṃ ruk samupaiti gāḍham//

6.25.12

vivardhate cāṃśumatā sahaiva sūryāpavṛttau vinivartate ca/
śītena śāntiṃ labhate kadāciduṣṇena jantuḥ sukhamāpnuyācca//

6.25.13

taṃ bhāskarāvartamudāharanti sarvātmakaṃ kaṣṭatamaṃ vikāram/
doṣāstu duṣṭāstraya eva manyāṃ saṃpīḍya ghāṭāsu rujāṃ sutīvrām//

6.25.14

kurvanti sākṣibhruvi śaṅkhadeśe sthitiṃ karotyāśu viśeṣatastu/
gaṇḍasya pārśve tu karoti kampaṃ hanugrahaṃ locanajāṃśca rogān//

6.25.15

anantavātaṃ tamudāharanti doṣatrayotthaṃ śiraso vikāram/
yasyottamāṅgārdhamatīva jantoḥ saṃbhedatodabhramaśūlajuṣṭam//

6.25.16

pakṣāddaśāhādathavāpyakasmāttasyārdhamedaṃ tritayādvyavasyet/
śaṅkhāśrito vāyurudīrṇavegaḥ kṛtānuyātraḥ kaphapittaraktaiḥ//

6.25.17

rujaḥ sutīvrāḥ pratanoti mūrdhni viśeṣataścāpi hi śaṅkhayostu/
sukaṣṭamenaṃ khalu śaṅkhakākhyaṃ maharṣayo vedavidaḥ purāṇāḥ//

6.25.18

vyādhiṃ vadantyudgatamṛtyukalpaṃ bhiṣaksahasrairapi durnivāram//

Original text: Suśrutasaṃhitā · Edition: ed. Yādavaśarman Trivikrama Ācārya (Nirnaya Sagar Press); e-text by SARIT · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0

Esc