Sushruta Samhita · Chapter 6.21
athātaḥ karṇagatarogapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ//
yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//
sāmānyaṃ karṇarodheṣu ghṛtapānaṃ rasāyanam/
avyāyāmo'śiraḥsnānaṃ brahmacaryamakatthanam//
karṇaśūle praṇāde ca bādhiryakṣveḍayorapi/
caturṇāmapi rogāṇāṃ sāmānyaṃ bheṣajaṃ viduḥ//
snigdhaṃ vātaharaiḥ svedairnaraṃ snehavirecitam/
nāḍīsvedairupacaretpiṇḍasvedaistathaiva ca//
bilvairaṇḍārkavarṣābhūdadhitthonmattaśigrubhiḥ/
bastagandhāśvagandhābhyāṃ tarkārīyavaveṇubhiḥ//
āranālaśṛtairebhirnāḍīsvedaḥ prayojitaḥ/
kaphavātasamutthānaṃ karṇaśūlaṃ nirasyati//
mīnakukkuṭalāvānāṃ māṃsajaiḥ payasāpi vā/
piṇḍaiḥ svedaṃ ca kurvīta karṇaśūlanivāraṇam//
aśvatthapatrakhallaṃ vā vidhāya bahupatrakam/
tadaṅgāraiḥ susaṃpūrṇaṃ nidadhyāchravaṇopari//
yattailaṃ cyavate tasmāt khallādaṅgāratāpitāt/
tat prāptaṃ śravaṇasrotaḥ sadyo gṛhṇāti vedanām//
kṣaumaguggulvagurubhiḥ saghṛtairdhūpayecca tam/
bhaktopari hitaṃ sarpirbastikarma ca pūjitam//
niranno niśi tatsarpiḥ pītvopari pibet payaḥ/
mūrdhvastiṣu nasye ca mastiṣke pariṣecane//
śatapākaṃ balātailaṃ praśastaṃ cāpi bhojane/
kaṇṭakārīmajākṣīre paktvā kṣīreṇa tena ca//
vipacet kukkuṭavasāṃ karṇayostatprapūraṇam/
taṇḍulīyakamūlāni phalamaṅkolajaṃ tathā//
ahiṃsākendukānmūlaṃ saralaṃ devadāru ca/
laśunaṃ śṛṅgaveraṃ ca tathā vaṃśāvalekhanam//
kalkaireṣāṃ tathāmlaiśca pacet snehaṃ caturvidham/
vedanāyāḥ praśāntyarthaṃ hitaṃ tatkarṇapūraṇam//
laśunārdrakaśigrūṇāṃ muraṅgyā mūlakasya ca/
kadalyāḥ svarasaḥ śreṣṭhaḥ kaduṣṇaḥ karṇapūraṇe//
śṛṅgaverarasaḥ kṣaudraṃ saindhavaṃ tailameva ca/
kaduṣṇaṃ karṇayordeyametadvā vedanāpaham//
vaṃśāvalekhanāyukte mūtre cājāvike bhiṣak/
sarpiḥ pacettena karṇaṃ pūrayet karṇaśūlinaḥ//
mahataḥ pañcamūlasya kāṇḍamaṣṭādaśāṅgulam/
kṣaumeṇāveṣṭya saṃsicya tailenādīpayettataḥ//
yattailaṃ cyavate tebhyo dhṛtebhyo bhājanopari/
jñeyaṃ taddīpikātailaṃ sadyo gṛhṇāti vedanām//
kuryādevaṃ bhadrakāṣṭhe kuṣṭhe kāṣṭhe ca sārale/
matimān dīpikātailaṃ karṇaśūlanibarhaṇam//
arkāṅkurānamlapiṣṭāṃstailāktān lavaṇānvitān/
sannidadhyāt sruhīkāṇḍe korite tacchadāvṛte//
puṭapākakramasvinnān pīḍayedārasāgamāt/
sukhoṣṇaṃ tadrasaṃ karṇe dāpayecchūlaśāntaye//
kapitthamātuluṅgāmlaśṛṅgaverarasaiḥ śubhaiḥ/
sukhoṣṇaiḥ pūrayet karṇaṃ tacchūlavinivṛttaye//
karṇaṃ koṣṇena cukreṇa pūrayet karṇaśūlinaḥ/
samudraphenacūrṇena yuktyā cāpyavacūrṇayet//
aṣṭānāmiha mūtrāṇāṃ mūtreṇānyatamena tu/
koṣṇena pūrayet karṇaṃ karṇaśūlopaśāntaye//
mūtreṣvamleṣu vātaghne gaṇe ca kvathite bhiṣak/
paceccaturvidhaṃ snehaṃ pūraṇaṃ tacca karṇayoḥ//
etā eva kriyāḥ kuryāt pittaghnaiḥ pittasaṃyute/
kākolyādau daśakṣīraṃ tiktaṃ cātra hitaṃ haviḥ//
kṣīravṛkṣapravāleṣu madhuke candane tathā/
kalkakvāthe paraṃ pakvaṃ śarkarāmadhukaiḥ saraiḥ//
iṅgudīsarṣapasnehau sakaphe pūraṇe hitau/
tiktauṣadhānāṃ yūṣāśca svedāśca kaphanāśanāḥ//
surasādau kṛtaṃ tailaṃ pañcamūle mahatyapi/
mātuluṅgarasaḥ śuktaṃ laśunārdrakayo rasaḥ//
ekaikaḥ pūraṇe pathyastailaṃ teṣvapi vā kṛtam/
tīkṣṇā mūrdhavirekāśca kavalāścātra pūjitāḥ//
karṇaśūlavidhiḥ kṛtsnaḥ pittaghnaḥ śoṇitāvṛte/
śūlapraṇādabādhiryakṣveḍānāṃ tu prakīrtitam//
sāmānyato viśeṣeṇa bādhirye pūraṇaṃ śṛṇu/
gavāṃ mūtreṇa bilvāni piṣṭvā tailaṃ vipācayet//
sajalaṃ ca sadugdhaṃ ca bādhirye karṇapūraṇam/
sitāmadhukabimbībhiḥ siddhaṃ vāāje payasyapi//
bimbīkvāthe vimathyoṣṇaṃ śītībhūtaṃ taduddhṛtam/
punaḥ paceddaśakṣīraṃ sitāmadhukacandanaiḥ//
bilvāmbugāḍhaṃ tattailaṃ bādhirye karṇapūraṇam/
vakṣyate yaḥ pratiśyāye vidhiḥ so'pyatra pūjitaḥ//
vātavyādhiṣu yaścokto vidhiḥ sa ca hito bhavet/
karṇasrāve pūtikarṇe tathaiva kṛmikarṇake//
samānaṃ karma kurvīta yogān vaiśeṣikānapi/
śirovirecanaṃ caiva dhūpanaṃ pūraṇaṃ tathā//
pramārjanaṃ dhāvanaṃ ca vīkṣya vīkṣyāvcārayet/
rājavṛkṣāditoyena surasādigaṇena vā//
karṇaprakṣālanaṃ kāryaṃ cūrṇaireṣāṃ ca pūraṇam/
kvāthaṃ pañjcakaṣāyaṃ tu kapittharasayojitam//
karṇasrāve praśaṃsanti pūraṇaṃ madhunā saha/
sarjatvakcūrṇasaṃyuktaḥ kārpāsīphalajo rasaḥ//
yojito madhunā vāpi karṇasrāve praśasyate/
lākṣā rasāñjanaṃ sarjaścūrṇitaṃ karṇapūraṇam//
saśaivalaṃ mahāvṛkṣajambvāmraprasavāyutam/
kulīrakṣaudramaṇḍūkīsiddhaṃ tailaṃ ca pūjitam//
tindukānyabhayā rodhraṃ samaṅgāāmalakaṃ madhu/
pūraṇaṃ cātra pathyaṃ syātkapittharasayojitam//
rasamāmrakapitthānāṃ madhūkadhavaśālajam/
pūraṇārthaṃ praśaṃsanti tailaṃ vā tairvipācitam//
priyaṅgumadhukāmbaṣṭhādhātakīśilaparṇibhiḥ/
mañjiṣṭhālobhralākṣābhiḥ kapitthasya rasena vā//
pacettailaṃ tadāsrāvamavagṛhṇāti pūraṇāt/
ghṛtaṃ rasāñjnaṃ nāryāḥ kṣīreṇa madhusaṃyutam//
tatpraśastaṃ cirotthe'pi sāsrāve pūtikarṇake/
nirguṇḍīsvarasastailaṃ sindhurdhūmarajo guḍaḥ//
pūraṇaḥ pūtikarṇasya śamano madhusaṃyutaḥ/
kṛmikarṇakanāśārthaṃ kṛmighnaṃ yojayedvidhim//
vārtākudhūmaśca hitaḥ sārṣapasneha eva ca/
kṛmighnaṃ haritālena gavāṃ mūtrayutena ca//
gugguloḥ karṇadaurgandhye dhūpanaṃ śreṣṭhamucyate/
chardanaṃ dhūmapānaṃ ca kavalasya ca dhāraṇam//
karṇakṣveḍe hitaṃ tailaṃ sārṣapaṃ caiva pūraṇam/
vidradhau cāpi kurvīta vidradhyuktaṃ cikitsitam//
prakledya dhīmāṃstailena svedena pravilāyya ca/
śodhayetkarṇaviṭkaṃ tu bhiṣak samyak śalākayā//
nāḍīsvedo'tha vamanaṃ dhūmo mūrdhavirecanam/
vidhiśca kaphahṛtsarvaḥ karṇakaṇḍūmapohati//
atha karṇapratīnāhe snehasvedau prayojayet/
tato viriktaśirasaḥ kriyāṃ prāptāṃ samācaret//
karṇapākasya bhaiṣajyaṃ kuryātpittavisarpavat/
karṇacchidre vartamānaṃ kīṭaṃ kledamalādi vā//
śṛṅgeṇāpahareddhīmānathavāpi śalākayā/
śeṣāṇāṃ tu vikārāṇāṃ prāk cikitsitamīritam//
Original text: Suśrutasaṃhitā · Edition: ed. Yādavaśarman Trivikrama Ācārya (Nirnaya Sagar Press); e-text by SARIT · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0