Sushruta Samhita · Chapter 5.7

athāto mūṣikakalpaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

pūrvaṃ śukraviṣā uktā bhūṣikā ye samāsataḥ/
nāmalakṣaṇabhaiṣajyairaṣṭādaśa nibodha me//

lālanaḥ putrakaḥ kṛṣṇo haṃsiraścikviras(haṃsiraścikkiras) tathā/
chucchundaro'lasaścaiva kaṣāyadaśano'pi ca//

kuliṅgaścājitaścaiva capalaḥ kapilastathā/
kokilo'ruṇasaṃjñaśca mahākṛṣṇastathonduraḥ//

śvetena mahatā sārdhaṃ kapilenākhunā tathā/
mūṣikaśca kapotābhastathaivāṣṭādaśa smṛtāḥ//

śukraṃ patati yatraiṣāṃ śukraspṛṣṭaiḥ spṛśanti vā/
nakhadantādibhistasmin gātre raktaṃ praduṣyati//

jāyante granthayaḥ śophāḥ karṇikā maṇḍalāni ca/
pīḍakopacayaścogro visarpāḥ kiṭibhāni ca//

parvabhedo rujastīvrā mūrcchāṅgasadanaṃ jvaraḥ/
daurbalyamaruciḥ śvāso vamathurlomaharṣaṇam//

daṣṭarūpaṃ samāsoktametadvyāsamataḥ śṛṇu/
lālāsrāvo lālanena hikkā chardiśca jāyate//

taṇḍulīyakakalkaṃ tu lihyāttatra samākṣikam/
putrakeṇāṅgasādaśca pāṇḍuvarṇaśca jāyate//

cīyate granthibhiścāṅgamākhuśāvakasannibhaiḥ/
śirīṣeṅgudakalkaṃ tu lihyāttatra samākṣikam//

kṛṣṇena daṃśe śopho'sṛkchardiḥ prāyaśca durdine/
śirīṣaphalakuṣṭhaṃ tu pibet kiṃśukabhasmanā//

haṃsireṇānnavidveṣo jṛmbhā romṇāṃ ca harṣaṇam/
pibedāragvadhādiṃ tu suvāntastatra mānavaḥ//

cikvireṇa(cikkireṇa) śiroduḥkhaṃ śopho hikkā vamistathā/
jālinīmadanāṅkoṭhakaṣāyairvāmayettu tam//

yavanālarṣabhīkṣāraṃ bṛhatyoścātra dāpayet/
chucchundareṇa taṭ chardirjvaro daurbalyameva ca//

grīvāstambhaḥ pṛṣṭhaśopho gandhājñānaṃ visūcikā/
cavyaṃ harītakī śuṇṭhī viḍaṅgaṃ pippalī madhu//

aṅkoṭhabījaṃ ca tathā pibedatra viṣāpaham/
grīvāstambho'lasenordhvavāyurdaṃśe rujā jvaraḥ//

mahāgadaṃ sasarpiṣkaṃ lihyāttatra samākṣikam/
nidrā kaṣāyadantena hṛcchoṣaḥ kārśyameva ca//

kṣaudropetāḥ śirīṣasya lihyāt sāraphalatvacaḥ/
kuliṅgena rujaḥ śopho rājyaśca daṃśamaṇḍale//

sahe sasindhuvāre ca lihyāttatra samākṣike/
ajitenāṅgakṛṣṇatvaṃ chardirmūrcchā ca hṛdgrahaḥ//

snukkṣīrapiṣṭāṃ pālindīṃ mañjiṣṭhāṃ madhunā lihet/
capalena bhavecchardirmūrcchā ca saha tṛṣṇayā//

kṣaudreṇa triphalāṃ lihyādbhadrakāṣṭhajaṭānvitām/
kapilena vraṇe kotho jvaro granthyudgamaḥ satṛṭ//

lihyānmadhuyutāṃ śvetāṃ śvetāṃ cāpi punarnavām/
granthayaḥ kokilenogrā jvaro dāhaśca dāruṇaḥ//

varṣābhūnīlinīkvāthakalkasiddhaṃ ghṛtaṃ pibet/
aruṇenānilaḥ kruddho vātajān kurute gadān//

mahākṛṣṇena pittaṃ ca śvetena kapha eva ca/
mahatā kapilenāsṛk kapotena catuṣṭayam//

bhavanti caiṣāṃ daṃśeṣu granthimaṇḍalakarṇikāḥ/
piḍakopacayaścograḥ śophaśca bhṛśadāruṇaḥ//

dadhikṣīraghṛtaprasthāstrayaḥ pratyekaśo matāḥ/
karañjāragvadhavyoṣabṛhatyaṃśumatīsthirāḥ//

niṣkvāthya caiṣāṃ kvāthasya caturtho'ṃśaḥ punarbhavet/
trivṛdgojyamṛtāvakrasarpagandhāḥ samṛttikāḥ//

kapitthadāḍimatvak ca ślakṣṇapiṣṭāḥ pradāpayet/
tat sarvamekataḥ kṛtvā śanairmṛdvagninā pacet//

pañcānāmaruṇādīnāṃ viṣametadvyapohati/
kākādanīkākamācyoḥ svaraseṣvathavā kṛtam//

sirāśca srāvayet prāptāḥ kuryāt saṃśodhanāni ca/
sarveṣāṃ ca vidhiḥ kāryo mūṣikāṇāṃ viṣeṣvayam//

dagdhvā visrāvayeddaṃśaṃ pracchitaṃ ca pralepayet/
śirīṣarajanīkuṣṭhakuṅkumairamṛtāyutaiḥ//

chardanaṃ jālinīkvāthaiḥ śukākhyāṅkoṭhayorapi/
śukākhyākoṣavatyośca mūlaṃ madana eva ca//

devadālīphalaṃ caiva dadhnā pītvā viṣaṃ vamet/
sarvamūṣikadaṣṭānāmeṣa yogaḥ sukhāvahaḥ//

phalaṃ vacā devadālī kuṣṭhaṃ gomūtrapeṣitam/
pūrvakalpena yojyāḥ syuḥ sarvonduruviṣacchidaḥ//

virecane trivṛddantītriphalākalka iṣyate/
śirovirecane sāraḥ śirīṣasya phalāni ca//

hitastrikaṭukāḍhyaśca gomayasvaraso'ñjane/
kapitthagomayarasau lihyānmākṣikasaṃyutau//

rasāñjanaharidrendrayavakaṭvīṣu vā kṛtam/
prātaḥ sātiviṣaṃ kalkaṃ lihyānmākṣikasaṃyutam//

taṇḍulīyakamūleṣu sarpiḥ siddhaṃ pibennaraḥ/
āsphotamūlasiddhaṃ vā pañcakāpitthameva vā//

mūṣikāṇāṃ viṣaṃ prāyaḥ kupyatyabhreṣvanirhṛtam/
tatrāpyeṣa vidhiḥ kāryo yaśca dūṣiviṣāpahaḥ//

sthirāṇāṃ rujatāṃ vāpi vraṇānāṃ karṇikāṃ bhiṣak/
pāṭayitvā yathādoṣaṃ vraṇavaccāpi śodhayet//

śvaśṛgālatarakṣvṛkṣavyāghrādīnāṃ yadānilaḥ/
śleṣmapraduṣṭo muṣṇāti saṃjñāṃ saṃjñāvahāśritaḥ//

tadā prasrastalāṅgūlahanuskandho'tilālavān/
atyarthabadhiro'ndhaśca so'nyonyamabhidhāvati//

tenonmattena daṣṭasya daṃṣṭriṇā saviṣeṇa tu/
suptatā jāyate daṃśe kṛṣṇaṃ cātisravatyasṛk//

digdhaviddhasya liṅgena prāyaśaścopalakṣitaḥ/
yena cāpi bhaveddaṣṭastasya ceṣṭāṃ rutaṃ naraḥ//

bahuśaḥ pratikurvāṇaḥ kriyāhīno vinaśyati/
daṃṣṭriṇā yena daṣṭaśca tadrūpaṃ yastu paśyati//

apsu vā yadi vāādarśo'riṣṭaṃ tasya vinirdiśet/
trasyatyakasmādyo'bhīkṣṇaṃ dṛṣṭvā spṛṣṭvāpi vā jalam//

jalatrāsaṃ tu vidyāttaṃ riṣṭaṃ tadapi kīrtitam/
adaṣṭo vā jalatrāsī na kathañcana sidhyati//

prasupto'thotthito vāpi svasthastrasto na sidhyati/
daṃśaṃ visrāvya tairdaṣṭe sarpiṣā paridāhitam//

pradihyādagadaiḥ sarpiḥ purāṇaṃ pāyayeta ca/
arkakṣīrayutaṃ hyasya dadyāccāpi viśodhanam//

śvetāṃ punarnavāṃ cāsya dadyāddhattūrakāyutām/
palalaṃ tilatailaṃ ca rūpikāyāḥ payo guḍaḥ//

nihanti viṣamālarkaṃ meghavṛndamivānilaḥ/
mūlasya śarapuṅkhāyāḥ karṣaṃ dhattūrakārdhikam//

taṇḍulodakamādāya peṣayettaṇḍulaiḥ saha/
unmattakasya patraistu saṃveṣṭyāpūpakaṃ pacet//

khādedauṣadhakāle tamalarkaviṣadūṣitaḥ/
karoti śvavikārāṃstu tasmiñjīryati cauṣadhe//

vikārāḥ śiśire yāpyā gṛhe vārivivarjite/
tataḥ śāntavikārastu snātvā caivāpare'hani//

śāliṣāṣṭikayorbhaktaṃ kṣīreṇoṣṇena bhojayet/
dinatraye pañcame vā vidhireṣo'rdhamātrayā//

kartavyo bhiṣajāvaśyamalarkaviṣanāśanaḥ/
kupyet svayaṃ viṣaṃ yasya na sa jīvati mānavaḥ//

tasmāt prakopayedāśu svayaṃ yāvat prakupyati/
bījaratnauṣadhīgarbhaiḥ kumbhaiḥ śītāmbupūritaiḥ//

snāpayettaṃ nadītīre samantrairvā catuṣpathe/
baliṃ nivedya tatrāpi piṇyākaṃ palalaṃ dadhi//

mālyāni ca vicitrāṇi māṃsaṃ pakvāmakaṃ tathā/
alakādhipate yakṣa sārameyagaṇādhipa//

alarkajuṣṭametanme nirviṣaṃ kuru mācirāt/
dadyāt saṃśodhanaṃ tīkṣṇamevaṃ snātasya dehinaḥ//

aśuddhasya surūḍhe'pi vraṇe kupyati tadviṣam/
śvādayo'bhihitā vyālā ye'tra daṃṣṭrāviṣā mayā//

ataḥ karoti daṣṭastu teṣāṃ ceṣṭāṃ rutaṃ naraḥ/
bahuśaḥ pratikurvāṇo na cirānmriyate ca saḥ//

nakhadantakṣataṃ vyālairyatkṛtaṃ taddhimardayet/
siñcettailena koṣṇena te hi vātaprakopakāḥ//