Language

ENहिગુ
Scripture Library

Sushruta Samhita · Chapter 4.32

4.32.1

athātaḥ svedāvacāraṇīyaṃ cikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

4.32.2

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

4.32.3

caturvidhaḥ svedaḥ tadyathā tāpasveda, ūṣmasveda, upanāhasvedo, dravasveda iti atra sarvasvedavikalpāvarodhaḥ//

4.32.4

tatra tāpasvedaḥ pāṇikāṃsyakandukakapālavālukāvastraiḥ prayujyate, śayānasya cāṅgatāpo bahuśaḥ khādirāṅgārairiti//

4.32.5

ūṣmasvedastu kapālapāṣāśeṣṭakālohapiṇḍānagnivarṇānadbhirāsiñcedamladravyairvā, tairārdrālaktakapariveṣṭitairaṅgapradeśaṃ svedayet/ māṃsarasapayodadhisnehadhānyāmlavātaharapatrabhaṅgakvāthapūrṇāṃ vā kumbhīmanutaptāṃ prāvṛtyoṣmāṇaṃ gṛhṇīyāt/ pārśvacchidreṇa vā kumbhenādhomukhena tasyā mukhamabhisandhāya tasmiñchidrehastiśuṇḍākārāṃ nāḍīṃ praṇidhāya taṃ svedayet//

4.32.6

sukhopaviṣṭaṃ svabhyaktaṃ guruprāvaraṇāvṛtam/ hastiśuṇḍikayā nāḍyā svedayedvātarogiṇam/ sukhā sarvāṅgagā hyeṣā na ca kliśnāti mānavam//

4.32.7

vyāmārdhamātrā trirvakrā hastihastasamākṛtiḥ/ svedanārthe hitā nāḍī kailiñjī hastiśuṇḍikā//

4.32.8

puruṣāyāmamātrāṃ ca bhūmimutkīrya khādiraiḥ/ kāṣṭhairdagdhvā tathābhyukṣya kṣīradhānyāmlavāribhiḥ//

4.32.9

patrabhaṅgairavacchādya śayānaṃ svedayettataḥ/ pūrvavat svedayeddagdhvā bhasmāpohyāpi vā śilām//

4.32.10

pūrvavat kuṭīṃ vā caturdvārāṃ kṛtvā tasyāmupaviṣṭasyāntaścaturdvāre'ṅgārānupasandhāya taṃ svedayet//

4.32.11

kośadhānyāni vā samyagupasvedyāstīrya kiliñje'nyasmin vā tatpratirūpake śayānaṃ prāvṛtya svedayet; evaṃ pāṃśugośakṛttuṣabusapalāloṣmabhiḥ svedayet//

4.32.12

upanāhasvedastu vātaharamūlakalkairamlapiṣṭairlavaṇapragāḍhaiḥ susnigdhaiḥ sukhoṣṇaiḥ pradihya svedayet/ evaṃ kākolyādibhirelādibhiḥ surasādibhistilātasīsarṣapakalkaiḥ kṛśarāpāyasotkārikābhirveśavāraiḥ sālvaṇairvā tanuvastrāvanaddhaiḥ svedayet//

4.32.13

dravasvedastu vātaharadravyakvāthapūrṇe koṣṇakaṭāhe droṇyāṃ vāvagāhya svedayet, evaṃ payomāṃsarasayūṣatailadhānyāmlaghṛtavasāmūtreṣvavagāheta; etaireva sukhoṣṇaiḥ kaṣāyaiśca pariṣiñcediti//

4.32.14

tatra tāpoṣmasvedau viśeṣataḥ śleṣmaghnau, upanāhasvedo vātaghnaḥ, anyatarasmin pittasaṃsṛṣṭe dravasveda iti//

4.32.15

kaphamedonvite vāyau nivātātapaguruprāvaraṇaniyuddhādhvavyāyāmabhāraharaṇāmarṣaiḥ svedamutpādayediti//

4.32.16

bhavanti cātra caturvidho yo'bhihito dvidhā svedaḥ prayujyate/ sarvasminneva dehe tu dehasyāvayave tathā//

4.32.17

yeṣāṃ nasyaṃ vidhātavyaṃ bastiścaiva hi dehinām/ śodhanīyāśca ye kecit pūrvaṃ svedyāstu te matāḥ//

4.32.18

paścāt svedyā hṛte śalye mūḍhagarbhānupadravā/ samyak prajātā kāle yā paścāt svedyā vijānatā//

4.32.19

svedyaḥ pūrvaṃ ca paścācca bhagandaryarśasastathā/ aśmaryā cāturo jantuḥ śeṣāñchāstre pracakṣmahe//

4.32.20

nānabhyakte nāpi cāsnigdhadehe svedo yojyaḥ svedavidbhiḥ kathañcit/ dṛṣṭaṃ loke kāṣṭhamasnigdhamāśu gacchedbhaṅgaṃ svedayogairgṛhītam//

4.32.21

snehaklinnā dhātusaṃsthāśca doṣāḥ svasthānasthā ye ca mārgeṣu līnāḥ/ samyak svedairyojitaiste dravatvaṃ prāptāḥ koṣṭhaṃ śodhanairyāntyaśeṣam//

4.32.22

agnerdīptiṃ mārdavaṃ tvakprasādaṃ bhaktaśraddhāṃ srotasāṃ nirmalatvam/ kuryāt svedo hanti nidrāṃ satandrāṃ sandhīn stabdhāṃśceṣṭayedāśu yuktaḥ//

4.32.23

svedāsrāvo vyādhihānirlaghutvaṃ śītārthitvaṃ mārdavaṃ cāturasya/ samyaksvinne lakṣaṇaṃ prāhuretanmithyāsvinne vyatyayenaitadeva//

4.32.24

svinne'tyarthaṃ sandhipīḍā vidāhaḥ sphoṭotpattiḥ pittaraktaprakopaḥ/ mūrcchā bhrāntirdāhatṛṣṇe klamaśca kuryāttūrṇaṃ tatra śītaṃ vidhānam//

4.32.25

pāṇḍurmehī pittaraktī kṣayārtaḥ kṣāmo'jīrṇī codarārto viṣārtaḥ/ tṛḍcchardyārto garbhiṇī pītamadyo naite svedyā yaśca martyoatisārī/ svedādeṣāṃ yānti dehā vināśaṃ nosādhyatvaṃ yānti caiṣāṃ vikārāḥ//

4.32.26

svedaiḥ sādhyo durbalo'jīrṇabhaktaḥ syātāṃ ceddvau svedanīyau tatastau/ eteṣāṃ svedasādhyā ye vyādhayasteṣu buddhimān/ mṛdūn svedān prayuñjīta tathā hṛnmuṣkadṛṣṭiṣu//

4.32.27

sarvān svedānnivāte ca jīrṇānnasyāvacārayet/ snehābhyaktaśarīrasya śītairācchādya cakṣuṣī//

4.32.28

svidyamānasya ca muhurhṛdayaṃ śītalaiḥ spṛśet/ samyaksvinnaṃ vimṛditaṃ snātamuṣṇāmbubhiḥ śanaiḥ//

4.32.29

svabhyaktaṃ prāvṛtāṅgaṃ ca nivātaśaraṇasthitam/ bhojayedanabhiṣyandi sarvaṃ cācāramādiśet//

Original text: Suśrutasaṃhitā · Edition: ed. Yādavaśarman Trivikrama Ācārya (Nirnaya Sagar Press); e-text by SARIT · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0

Esc