Sushruta Samhita · Chapter 4.25

athāto miśrakacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

pālyāmayāstu visrāvyā ityuktaṃ prāṅgibodha tān/ paripoṭastathotpāta unmantho duḥkhavardhanaḥ//

pañcamaḥ parilehī ca karṇapālyāṃ gadāḥ smṛtāḥ/ saukumāryāccirotsṛṣṭe sahasābhipravardhite//

karṇaśopho bhavet pālyāṃ sarujaḥ paripoṭavān/ kṛṣṇāruṇanibhaḥ stabdhaḥ sa vātāt paripoṭakaḥ//

gurvābharaṇasaṃyogāttāḍanādgharṣaṇādapi/ śophaḥ pālyāṃ bhavecchyāvo dāhapākaruganvitaḥ//

rakto vā raktapittābhyāmutpātaḥ sa gado mataḥ/ balādvardhayataḥ karṇaṃ pālyāṃ vāyuḥ prakupyati//

gṛhītvā sakaphaṃ kuryācchophaṃ tadvarṇavedanam/ unmanthakaḥ sakaṇḍūko vikāraḥ kaphavātajaḥ//

vardhamāne yadā karṇe kaṇḍūdāharuganvitaḥ/ śopho bhavati pākaśca tvakstho'sau duḥkhavardhanaḥ//

kaphāsṛkkṛmayaḥ kuryuḥ sarṣapābhā vikāriṇīḥ/ srāviṇīḥ piḍakāḥ pālyāṃ kaṇḍūdāharuganvitāḥ//

kaphāsṛkkṛmisaṃbhūtaḥ sa visarpannitastataḥ/ lihyāt saśaṣkulīṃ pālīṃ parilehīti sa smṛtaḥ//

pālyāmayā hyamī ghorā narasyāpratikāriṇaḥ/ mithyāhāravihārasya pāliṃ hiṃsyurupekṣitāḥ//

tasmādāśu bhiṣak teṣu snehādikramamācaret/ tathābhyaṅgaparīṣekapradehāsṛgvimokṣaṇam//

sāmānyato viśeṣācca vakṣyāmyabhyañjanaṃ prati/ kharamañjariyaṣṭyāhvasaindhavāmaradārubhiḥ//

supiṣṭaiḥ sāśvagandhaiśca mūlakāvalgujaiḥ phalaiḥ/ sarpistailavasāmajjamadhūcchiṣṭāni pācayet//

sakṣīrāṇyatha taiḥ pāliṃ pradihyāt paripoṭake/ mañjiṣṭhātilayaṣṭyāhvasārivotpalapadmakaiḥ//

sarodhraiḥ sakadambaiśca balājambvāmrapallavaiḥ/ siddhaṃ dhānyāmlasaṃyuktaṃ tailamutpātanāśanam//

tālapatryaśvagandhārkabākucīphalasaindhavaiḥ/ tailaṃ kulīragodhābhyāṃ vasayā saha pācitam//

saralālāṅgalībhyāṃ ca hitamunmanthanāśanam/ tathāśmantakajambvāmrapatrakvāthena secanam//

prapauṇḍarīkamadhukamañjiṣṭhārajanīdvayaiḥ/ cūrṇairudvartanaiḥ pālīṃ tailāktāmavacūṇayet//

lākṣāviḍaṅgakalkena tailaṃ paktvāvacārayet/ svinnāṃ gomayapiṇḍena pradihyāt parilehike//

piṣṭairviḍaṅgairathavā trivṛcchyāmārkasaṃyutaiḥ/ karañjeṅgudibījairvā kuṭajāragvadhāyutaiḥ//

sarvairvā sārṣapaṃ tailaṃ siddhaṃ maricasaṃyutam/ sanimbapatrairabhyaṅge madhūcchiṣṭānvitaṃ hitam//

pālīṣu vyādhiyuktāsu tanvīṣu kaṭhināsu ca/ puṣṭyārthaṃ mārdavārthaṃ ca kuryādabhyañjanaṃ tvidam//

lopākānūpamajjānaṃ vasāṃ tailaṃ navaṃ ghṛtam/ paceddaśaguṇaṃ kṣīramāvāpya madhuraṃ gaṇam//

apāmārgāśvagandhe ca tathā lākṣārasaṃ śubham/ tatsiddhaṃ paripūtaṃ ca svanuguptaṃ nidhāpayet//

tenābhyañjyāt sadā pālīṃ susvinnāmtimarditām/ etena pālyo vardhante nirujo nirupadravāḥ//

mṛdvyaḥ puṣṭāḥ samāḥ snigdhā jāyante bhūṣaṇakṣamāḥ/ nīlīdalaṃ bhṛṅgarajo'rjunatvak piṇḍītakaṃ kṛṣṇamayorajaśca/ bījodbhavaṃ sāhacaraṃ ca puṣpaṃ pathyākṣadhātrīsahitaṃ vicūrṇya//

ekīkṛtaṃ sarvamidaṃ pramāya paṅkena tulyaṃ nalinībhavena/ saṃyojya pakṣaṃ kalaśe nidhāya lauhe ghaṭe sadmani sāpidhāne//

anena tailaṃ vipacedvimiśraṃ rasena bhṛṅgatriphalābhavena/ āsannapāke ca parīkṣaṇārthaṃ patraṃ balākābhavamākṣipecca//

bhavedyadā tadbhramarāṅganīlaṃ tadā vipakvaṃ vinidhāya pātre/ kṛṣṇāyase māsamavasthitaṃ tadabhyaṅgayogāt palitāni hanyāt//

sairīyajambvarjunakāśmarījaṃ puṣpaṃ tilānmārkavacūtabīje/ punarnave kardamakaṇṭakāryau kāsīsapiṇḍītakabījasāram//

phalatrayaṃ loharajo'ñjanaṃ ca yaṣṭyāhvayaṃ nīrajasārive ca/ piṣṭvātha sarvaṃ saha modayantyā sārāmbhasā bījakasaṃbhavena//

sārāmbhasaḥ saptabhireva paścāt prasthaiḥ samāloḍya daśāhaguptam/ lauhe supātre vinidhāya tailamakṣodbhavaṃ tacca pacet prayatnāt//

pakvaṃ ca lauhe'bhinave nidhāya nasyaṃ vidadhyāt pariśuddhakāyaḥ/ abhyaṅgayogaiśca niyujyamānaṃ bhuñjīta māṣān kṛśarāmatho vā//

māsopariṣṭādghanakuñjitāgrāḥ keśā bhavanti bhramarāñjanābhāḥ/ keśāstathānye khalatau bhaveyurjarā na cainaṃ sahasābhyupaiti//

balaṃ paraṃ saṃbhavatīndiryāṇāṃ bhavecca vaktraṃ valibhirvimuktam/ nākāmine'nārthini nākṛtāya naivāraye tailamidaṃ pradeyam//

lākṣā rodhraṃ dve haridre śilāle kuṣṭhaṃ nāgaṃ gairikā varṇakāśca/ mañjiṣṭhogrā syāt surāṣṭrodbhavā ca pattaṅgaṃ vai rocanā cāñjanaṃ ca//

hemāṅgatvak pāṇḍupatraṃ vaṭasya kālīyaṃ syāt padmakaṃ padmamadhyam/ raktaṃ śvetaṃ candanaṃ pāradaṃ ca kākolyādiḥ kṣīrapiṣṭaśca vargaḥ//

medo majjā sikthakaṃ goghṛtaṃ ca dugdhaṃ kvāthaḥ kṣīriṇāṃ ca drumāṇām/ etat sarvaṃ pakvamaikadhyatastu vaktrābhyaṅge sarpiruktaṃ pradhānam//

hanyād vyaṅgaṃ nīlikāṃ cātivṛddhāṃ vaktre jātāḥ sphoṭikāścāpi kāścit/ padmākāraṃ nirvalīkaṃ ca vaktraṃ kuryādetat pīnagaṇḍaṃ manojñam//

rājñāmetadyoṣitāṃ cāpi nityaṃ kuryādvaidyastatsamānāṃ nṛṇāṃ ca/ kuṣṭhaghnaṃ vai sarpiretat pradhānaṃ yeṣāṃ pāde santi vaipādikāśca//

harīkakīcūrṇamariṣṭapatraṃ cūtatvacaṃ dāḍimapuṣpavṛntam/ patraṃ ca dadyānmadayantikāyā lepo'ṅgarāgo naradevayogyaḥ//