Sushruta Samhita · Chapter 4.19
athāto vṛddhyupadaṃśaślīpadacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ//
yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//
antravṛddhyā vinā ṣaḍyā vṛddhayastāsu varjayet/ aśvādiyānaṃ vyāyāmaṃ maithunaṃ veganigraham//
atyāsanaṃ caṅkramaṇamupavāsaṃ gurūṇi ca/ tatrādito vātavṛddhau traivṛtasnigdhamāturam//
svinnaṃ cainaṃ yathānyāyaṃ pāyayeta virecanam/ kośāmratilvakairaṇḍaphalatailāni vā naram//
sakṣīraṃ vā pibenmāsaṃ tailameraṇḍasaṃbhavam/ tataḥ kāle'nilaghnānāṃ kvāthaiḥ kalkaiśca buddhimān//
nirūhayennirūḍhaṃ ca bhuktavantaṃ rasaudanam/ yaṣṭīmadhukasiddhena tatastailena yojayet//
snehopanāhau kuryācca pradehāṃścānilāpahān/ vidagdhāṃ pācayitvā vā sevanīṃ parivarjayet//
bhindyāttataḥ prabhinnāyāṃ yathoktaṃ kramamācaret/ pittajāyāmapakvāyāṃ pittagranthikramo hitaḥ//
pakvāṃ vā bhedayedbhinnāṃ śodhayet kṣaudrasarpiṣā/ śuddhāyāṃ ca bhiṣagdadyāttailaṃ kalkaṃ ca ropaṇam//
raktajāyāṃ jalaukobhiḥ śoṇitaṃ nirharedbhiṣak/ pibedvirecanaṃ vāpi śarkarākṣaudrasaṃyutam//
pittagranthikramaṃ kuryādāme pakve ca sarvadā/ vṛddhiṃ kaphātmikāmuṣṇairmūtrapiṣṭaiḥ pralepayet//
pītadārukaṣāyaṃ ca pibenmūtreṇa saṃyutam/ vimlāpanādṛte vāpi śleṣmagranthikramo hitaḥ//
pakvāyāṃ ca vibhinnāyāṃ tailaṃ śodhanamiṣyate/ sumanāruṣkarāṅkoṭhasaptaparṇeṣu sādhitam//
medaḥsamutthāṃ saṃsvedya lepayet surasādinā/ śirovirekadravyairvā sukhoṣṇairmūtrasaṃyutaiḥ//
svinnāṃ cāveṣṭya paṭṭena samāśvāsya tu mānavam/ rakṣan phale sevanīṃ ca vṛddhipatreṇa dārayet//
medastataḥ samuddhṛtya dadyāt kāsīsasaindhave/ badhnīyācca yathoddiṣṭaṃ śuddhe tailaṃ ca dāpayet//
manaḥśilālalavaṇaiḥ siddhamāruṣkareṣu ca/ mūtrajāṃ svedayitvā tu vastrapaṭṭena veṣṭayet//
sevanyāḥ pārśvato'dhastādvidhyed vrīhimukhena tu/ athātra dvimukhāṃ nāḍīṃ dattvā visrāvayedbhiṣak//
mūtraṃ nāḍīmathoddhṛtya sthagikābandhamācaret/ śuddhāyāṃ ropaṇaṃ dadyādvarjayedantrahaitukīm//
aprāptaphalakoṣāyāṃ vātavṛddhikramo hitaḥ/ tatra yā vaṅkhaṇasthā tāṃ dahedardhenduvattrayā//
samyaṅmārgāvarodhārthaṃ kośaprāptāṃ tu varjayet/ tvacaṃ bhittvāṅguṣṭhamadhye daheccāṅgaviparyayāt//
anenaiva vidhānena vṛddhī vātakaphātmike/ pradahet prayataḥ kiṃtu snāyucchedo'dhikastayoḥ//
śaṅkhopari ca karṇānte tyaktvā yatnena sevanīm/ vyatyāsādvā sirāṃ vidhyedantravṛddhinivṛttaye//
upadaṃśeṣu sādhyeṣu snigdhasvinnasya dehinaḥ/ sirāṃ vidhyenmeḍhramadhye pātayedvā jalaukasaḥ//
haredubhayataścāpi doṣānatyarthamucchritān/ sadyo'pahṛtadoṣasya rukśophāvupaśāmyataḥ//
yadi vā durbalo janturna vā prāptaṃ virecanam/ nirūheṇa harettasya doṣānatyarthamucchritān//
prapauṇḍarīkayaṣṭyāhvavarṣābhūkuṣṭhadārubhiḥ/ saralāgururāsnābhirvātajaṃ saṃpralepayet//
niculairaṇḍabījāni yavagodhūmasaktavaḥ/ etaiśca vātajaṃ snigdhaiḥ sukhoṣṇaiḥ saṃpralepayet//
prapauṇḍarīkapūrvaiśca dravyaiḥ sekaḥ praśasyate/ gaurikāñjanayaṣṭyāhvārivośīrapadmakaiḥ//
sacandanotpalaiḥ snigdhaiḥ paittikaṃ saṃpralepayet/ padmotpalamṛṇālaiśca sasarjārjunavetasaiḥ//
sarpiḥsnigdhaiḥ samadhukaiḥ paittikaṃ saṃpralepayet/ secayecca ghṛtakṣīraśarkarekṣuadhūdakaiḥ//
athavāpi suśītena kaṣāyeṇa vaṭādinā/ sālāśvakarṇājakarṇadhavatvagbhiḥ kaphotthitam//
surāpiṣṭābhiruṣṇābhiḥ satailābhiḥ pralepayet/ rajanyativiṣāmustāsurāsuradārubhiḥ//
saptrapāṭhāpattūrairathavā saṃpralepayet/ surasāragvadhādyośca kvāthābhyāṃ paribecayet//
evaṃ saṃśodhanālepasekaśoṇitamokṣaṇaiḥ/ pratikuryāt kriyāyogaiḥ prāksthānoktairhitairapi//
na yāti ca yathā pākaṃ prayateta tathā bhiṣak/ vidagdhaistu sirāsnāyutvaṅmāṃsaiḥ kṣīyate dhvajaḥ//
śastreṇopacareccāpi pākamāgatamāśu vai/ tadāpohya tilaiḥ sarpiḥkṣaudrayuktaiḥ pralepayet//
karavīrasya patrāṇi jātyāragvadhayostathā/ prakṣālane prayojyāni vaijayantyarkayorapi//
saurāṣṭrīṃ gairikaṃ tutthaṃ puṣpakāsīsasaindhavam/ rodhraṃ rasāñjanaṃ dārvīṃ haritālaṃ manaḥśilām//
hareṇukaile ca tathā sūkṣmacūrṇāni kārayet/ taccūrṇaṃ kṣaudrasaṃyuktamupadaṃśeṣu pūjitam//
jambvāmrasumanānimbaśvetakāmbojipallavāḥ/ śallakībadarībilvapalāśatiniśatvacaḥ//
kṣīriṇāṃ ca tvaco yojyāḥ kvāthe triphalayā saha/ tena kvāthena niyataṃ vraṇaṃ prākṣālayedbhiṣak//
asminneva kaṣāye tu tailaṃ dhīro vipācayet/ gojīviḍaṅgayaṣṭībhiḥ sarvagandhaiśca saṃyutam//
etat sarvopadaṃśeṣu śreṣṭhaṃ ropaṇamiṣyate/ svarjikātutthakāsīsaṃ śaileyaṃ ca rasāñjanam//
manaḥśilāsamaiścūrṇaṃ vraṇavīsśarpanāśanam/ gundrāṃ dagdhvā kṛtaṃ bhasma haritālaṃ manaḥśilā//
upadaṃśabisarpāṇāmetacchantikaraṃ param/ mārkavastriphalā dantī tāmracūrṇamayorajaḥ//
upadaṃśaṃ nihantyeṣa vṛkṣamindrāśaniryathā/ upadaṃśadvaye'pyetāṃ pratyākhyāyācaret kriyām//
tayoreva ca yā yogyā vīkṣya doṣabalābalam/ upadaṃśe viśeṣeṇa śṛṇu bhūyastridoṣaje//
duṣṭavraṇavidhiṃ kuryāt kuthitaṃ mehanaṃ tyajet/ jambvoṣṭhenāgnivarṇena paścāccheṣaṃ dahedbhiṣak//
samyagdagdhaṃ ca vijñāya madhusarpiḥ prayojayet/ śuddhe ca ropaṇaṃ dadyāt kalkaṃ tailaṃ hitaṃ ca yat//
snehasvedopapanne tu ślīpade'nilane bhiṣak/ kṛtvā gulphopari sirāṃ vidhyettu caturaṅgule//
samāpyāyitadehaṃ ca bastibhiḥ samupācaret/ māsameraṇḍajaṃ tailaṃ pibenmūtreṇa saṃyutam//
payasaudanamaśnīyānnāgarakvathitena ca/ taivṛtaṃ copayuñjīta śasto dāhastathāgninā//
gulphasyādhaḥ sirāṃ vidhyecchlīpade pittasaṃbhave/ pītaghnīṃ ca kriyāṃ kuryāt pittārbudavisarpavat//
sirāṃ suviditāṃ vidhyedaṅguṣṭhe ślaiṣmike bhiṣak/ madhuyuktāni cābhīkṣṇaṃ kaṣāyāṇi pibennaraḥ//
pibedvāpyabhayākalkaṃ mūtreṇānyatamena ca/ kaṭukāmamṛtāṃ śuṇṭhīṃ viḍaṅgaṃ dāru citrakam//
hitaṃ vā lepane nityaṃ bhadradāru sacitrakam/ viḍaṅgamaricārkeṣu nāgare citrake'thavā//
bhadradārvelukākhye ca sarveṣu lavaṇeṣu ca/ tailaṃ pakvaṃ pibedvāpi yavānnaṃ ca hitaṃ sadā//
pibet sarṣapatailaṃ vā ślīpadānāṃ nivṛttaye/ pūtīkarañjapatrāṇāṃ rasaṃ vāpi yathābalam//
anenaiva vidhānena putrañjīvakajaṃ rasam/ prayuñjīta bhiṣak prājñaḥ kālasātmyavibhāgavit//
kevukākandaniryāsaṃ lavaṇaṃ tvatha pākimam/ rasaṃ dattvātha pūrvoktaṃ peyametadbhiṣagjitam//
kākādanīṃ kākajaṅghāṃ bṛhatīṃ kaṇṭakārikām/ kadambapuṣpīṃ mandārīṃ lambāṃ śukanasāṃ tathā//
dagdhvā mūtreṇa tadbhasma srāvayet kṣārakalpavat/ tatra dadyāt pratīvāpaṃ kākodumbarikārasam//
madanācca phalāt kvāthaṃ śukākhyasvarasaṃ tathā/ eṣa kṣārastu pānīyaḥ ślīpadaṃ hanti sevitaḥ//
apacīṃ galagaṇḍaṃ ca grahaṇīdoṣameva ca/ bhaktasyānaśanaṃ caiva hanyāt sarvaviṣāṇi ca//
eṣveva tailaṃ saṃsiddhaṃ nasyābhyaṅgeṣu pūjitam/ etānevāmayān hanti ye ca duṣṭavraṇā nṛṇām//
dravantīṃ trivṛtāṃ dantīṃ nīlīṃ śyāmāṃ tathaiva ca/ saptalāṃ śaṅkhinīṃ caiva dagdhvā mūtreṇa gālayet//
dadyācca triphalākvāthameṣa kṣārastu sādhitaḥ/ adho gacchati pītastu pūrvaiścāpyāśiṣaḥ samāḥ//
Original text: Suśrutasaṃhitā · Edition: ed. Yādavaśarman Trivikrama Ācārya (Nirnaya Sagar Press); e-text by SARIT · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0