Sushruta Samhita · Chapter 4.20

athātaḥ kṣudrarogacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

tatrājagallikāmāmāṃ jalaukobhirupācaret/ śuktiśrughnīyavakṣārakalkaiścālepayedbhiṣak//

śyāmālāṅgalakipāṭhākalkairvāpi vicakṣaṇaḥ/ pakvāṃ vraṇavidhānena yathoktena prasādhayet//

andhālajīṃ yavaprakhyāṃ panasīṃ kacchapīṃ tathā/ pāṣāṇagardabhaṃ caiva pūrvaṃ svedena yojayet//

manaḥśilātālakuṣṭhadārukalkaiḥ pralepayet/ paripākagatān bhittvā vraṇavat samupācaret//

vivṛtāmindravṛddhāṃ ca gardabhīṃ jālagardabham/ irivellīṃ gandhanāmnīṃ kakṣāṃ visphoṭakāṃstathā//

pittajasya visarpasya kriyayā sādhayedbhiṣak/ ropayet sarpiṣā pakvān siddhena madhurauṣadhaiḥ//

cipya(ppa)muṣṇāmbunā siktamutkṛtya srāvayedbhiṣak/ cakratailena cābhyajya sarjacūrṇena cūrṇayet//

bandhenopacareccainamaśakyaṃ cāgninā dahet/ madhurauṣadhasiddhena tatastailena ropayet//

kunakhe vidhirapyeṣa kāryo hi bhiṣajā bhavet/ upācaredanuśayīṃ śleṣmavidradhivadbhiṣak//

vidārikāṃ samabhyajya svinnāṃ vimlāpya lepayet/ nagavṛttikavarṣābhūbilvamūlaiḥ supeṣitaiḥ//

vraṇabhāvagatāyāṃ vā kṛtvā saṃśodhanakriyām/ ropaṇārthaṃ hitaṃ tailaṃ kaṣāyamadhuraiḥ śṛtam//

pracchānairvā jalaukobhiḥ srāvyāpakvā vidārikā/ ajakarṇaiḥ sapālāśamūlakalkaiḥ pralepayet//

pakvāṃ vidārya śastreṇa paṭolapicumardayoḥ/ kalkena tilayuktena sarpirmiśreṇa lepayet//

vaddhvā ca kṣīravṛkṣasya kaṣāyaiḥ khadirasya ca/ vraṇaṃ prakṣālayecchuddhāṃ tatastāṃ ropayet punaḥ//

medo'rbudavidhānena sādhayeccharkarārbudam/ kacchūṃ vicarcikāṃ pāmāṃ kuṣṭhavat samupācaret//

lepaśca śasyate sikthaśatāhvāgaurasarṣapaiḥ/ vacādārvīsarṣapairvā tailaṃ vā naktamālajam//

sāratailamathābhyaṅge kurvīta kaṭukaiḥ śṛtam/ pādadāryāṃ sirāṃ viddhvā svedābhyaṅgau prayojayet//

madhūcchiṣṭavasāmajjasarjacūrṇaghṛtaiḥ kṛtaḥ/ yavāhvagairikonmiśraiḥ pādalepaḥ praśasyate//

pādau siktvāāranālena lepanaṃ hyalase hitam/ kalkīkṛtairnimbatilakāsīsālaiḥ sasaindhavaiḥ//

lākṣāraso'bhayā vāpi kāryaṃ syādraktamokṣaṇam/ siddhaṃ rase kaṇṭakāryāstailaṃ vā sārṣapaṃ hitam//

kāsīsarocanaśilācūrṇairvā pratisāraṇam/ utkṛtya dagdhvā snehena jayet kadarasaṃjñakam//

indralupte sirāṃ mūrdhni snigdhasvinnasya mokṣayet/ kalkaiḥ samaricairdihyācchilākāsīsatutthakaiḥ//

kaṭannaṭadārukalkairlepanaṃ vā praśasyate/ pracchayitvāvagāḍhaṃ vā guñjākalkairmuhurmuhuḥ//

lepayedupaśāntyarthaṃ kuryādvāpi rasāyanam/ mālatīkaravīrāgninaktamālavipācitam//

tailamabhyañjane śastamindraluptāpahaṃ param/ arūṃṣikāṃ hṛte rakte secayennimbavāriṇā//

dihyāt saindhavayuktena vājiviṣṭhārasena tu/ haritālaniśānimbakalkairvā sapaṭolajaiḥ//

yaṣṭīnīlotpalairaṇḍamārkavairvā pralepayet/ indraluptāpahaṃ tailamabhyaṅge ca praśasyate/ sirāṃ dāruṇake viddhvā snigdhasvinnasya mūrdhani//

avapīḍaṃ śirobastimabhyaṅgaṃ ca prayojayet/ kṣālane kodravatṛṇakṣāratoyaṃ praśasyate//

upariṣṭāt rpavakṣyāmi vidhiṃ palitanāśanam/ masūrikāyāṃ kuṣṭhaghnalepanādikriyā hitā//

pittaśleṣmavisarpoktā kriyā vā saṃpraśasyate/ jatumaṇiṃ samutkṛtya maṣakaṃ tilakālakam//

kṣāreṇa pradahedyuktyā vahninā vā śanaiḥ śanaiḥ/ nyacche vyaṅge sirāmokṣo nīlikāyāṃ ca śasyate//

yathānyāyaṃ yathābhyāsaṃ lālāṭyādisirāvyadhaḥ/ ghṛṣṭvā dihyāttvacaṃ piṣṭvā kṣīriṇāṃ kṣīrasaṃyutām//

balatibalayaṣṭyāhvarajanīrvā pralepanam/ payasyāgurukālīyalepanaṃ vā sagairikam//

kṣaudrājyayuktayā limpeddaṃṣṭrayā śūkarasya ca/ kapittharājādanayoḥ kalkaṃ vā hitamucyate//

yauvane piḍakāsveṣa viśeṣācchardanaṃ hitam/ lepanaṃ ca vacārodhrasaindhavaiḥ sarṣapānvitaiḥ//

kustumburuvacālodhrakuṣṭharvā lepanaṃ hitam/ padminīkaṇṭake roge chardayennimbavāriṇā//

tenaiva siddhaṃ sakṣaudraṃ sarpiḥpānaṃ pradāpayet/ nimbāragvadhayoḥ kalko hita utsādane bhavet//

parivṛttiṃ ghṛtābhyaktāṃ susvinnāmupanāhayet/ tato'bhyajya śanaiścarma cānayet pīḍayenmaṇim//

praviṣṭe ca maṇau carma svedayedupanāhanaiḥ/ trirātraṃ pañcarātraṃ vā vātaghnaiḥ sālvaṇādibhiḥ//

dadyādvātaharān bastīn snigdhānyannāni bhojayet/ vapāṭikāṃ jayedevaṃ yathādoṣaṃ cikitsakaḥ//

niruddhaprakaśe nāḍīṃ lauhīmubhayatomukhīm/ dāravīṃ vā jatukṛtāṃ ghṛtābhyaktāṃ praveśayet//

pariṣeke vasāmajjaśiśumāravarāhayoḥ/ cakratailaṃ tathā yojyaṃ vātaghnadravyasaṃyutam//

tryahāttryahāt sthūlatarāṃ samyaṅnāḍīṃ praveśayet/ sroto vivardhayedevaṃ snigdhamannaṃ ca bhojayet//

bhittvā vā sevanīṃ muktvā sadyaḥkṣatavadācaret/ sanniruddhagudaṃ rogaṃ valmīkaṃ vahnirohiṇīm//

pratyākhyāya yathāyogaṃ cikitsitamathācaret/ visarpoktena vidhinā sādhayedagnirohiṇīm//

sanniruddhagude yojyā niruddhaprakaśakriyā/ śastreṇotkṛtya valmīkaṃ kṣārāgnibhyāṃ prasādhayet//

vidhānenārbudoktena śodhayitvā ca ropayet/ valmīkaṃ tu bhavedyasya nātivṛddhamamarmajam//

tatra saṃśodhanaṃ kṛtvā śoṇitaṃ mokṣayedbhiṣak/ kulatthikāyā mūlaiśca guḍūcyā lavaṇena ca//

ārevatasya mūlaiśca dantīmūlaistathaiva ca/ śyāmāmūlaiḥ sapalalaiḥ śaktumiśraiḥ pralepayet//

susnigdhaiśca sukhoṣṇaiśca bhiṣak tamupanāhayet/ pakvaṃ vā tadvijānīyādgatīḥ sarvā yathākramam//

abhijñāya tataśchittvā pradahenmatimān bhiṣak/ saṃśodhya duṣṭamāṃsāni kṣāreṇa pratisārayet//

vraṇaṃ viśuddhaṃ vijñāya ropayenmatimān bhiṣak/ sumanā granthayaścaiva bhallātakamanaḥśile//

kālānusārī sūkṣmailā candanāguruṇī tathā/ etaiḥ siddhaṃ nimbatailaṃ valmīke ropaṇaṃ hitam//

pāṇipādopariṣṭāttu chidrairbahubhirāvṛtam/ valmīkaṃ yat saśophaṃ syādvarjyaṃ tattu vijānatā//

dhātryāḥ stanyaṃ śodhayitvā bāle sādhyāhipūtanā/ paṭolapatratriphalārasāñjanavipācitam//

pītaṃ ghṛtaṃ nāśayati kṛcchrāmapyahipūtanām/ triphalākolakhadirakaṣāyaṃ vraṇaropaṇam//

kāsīsarocanātutthaharitālarasāñjanaiḥ/ lepo'mlapiṣṭo badarītvagvā saindhavasaṃyutā//

kapālatutthajaṃ cūrṇaṃ cūrṇakāle prayojayet/ cikitsenmuṣkakacchūṃ cāpyahipūtanapāmavat//

gudabhraṃśe gudaṃ svinnaṃ snehābhyaktaṃ praveśayet/ kārayedgophaṇābandhaṃ madhyacchidreṇa carmaṇā//

vinirgamārthaṃ vāyośca svedayecca muhurmuhuḥ/ kṣīre mahatpañcamūlaṃ mūṣikāṃ cāntravarjitām//

paktvā tasmin pacetailaṃ vātaghnauṣadhasaṃyutam/ gudabhraṃśamidaṃ kṛcchraṃ pānābhyaṅgāt prasādhayet//