Sushruta Samhita · Chapter 4.16
athāto vidradhītāṃ cikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ//
yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//
ukta vidradhayaḥ ṣaḍye teṣvasādhyastu sarvajaḥ/ śeṣeṣvāmeṣu kartavyā tvaritaṃ śophavat kriyā//
vātaghnamūlakalkaistu ghṛtatailavasāyutaiḥ/ sukhoṣṇo bahalo lepaḥ prayojyo vātavidradhau//
sānūpaudakamāṃsastu kākolyādiḥ satarpaṇaḥ/ snehāmlasiddho lavaṇaḥ prayojyaścopanāhane//
veśavāraiḥ sakṛśaraiḥ payobhiḥ pāyasaistathā/ svedayet satataṃ cāpi nirhareccāpi śoṇitam//
sa cedevamupakrāntaḥ pākāyābhimukho yadi/ taṃ pācayitvā śastreṇa bhindyādbhinnaṃ ca śodhayet//
pañcamūlakaṣāyeṇa prakṣālya lavaṇottaraiḥ/ tailairbhadrādimadhukasaṃyuktaiḥ pratipūrayet//
vairecanikayuktena traivṛtena viśodhya ca/ pṛthakparṇyādisiddhena traivṛtena ca ropayet//
paittikaṃ śarkarālājāmadhukaiḥ sārivāyutaiḥ/ pradihyāt kṣīrapiṣṭairvā payasyośīracandanaiḥ//
pākyaiḥ śītakaṣāyairvā kṣīrairikṣurasaistathā/ jīvanīyaghṛtairvāpi secayeccharkarāyutaiḥ//
trivṛddharītakīnāṃ ca cūrṇaṃ lihyānmadhudravam/ jalaukobhirhareccāsṛk pakvaṃ cāpaṭhya buddhimān//
kṣīravṛkṣakaṣāyeṇa prakṣālyaudakajena vā/ tilaiḥ sayaṣṭīmadhukaiḥ sakṣaudraiḥ sarpiṣā yutaiḥ//
upadihya pratanunā vāsasā veṣṭayedvraṇam/ prapauṇḍarīkamañjiṣṭhāmadhukośīrapadmakaiḥ//
saharidraiḥ kṛtaṃ sarpiḥ sakṣīraṃ vraṇaropaṇam/ kṣīraśuklāpṛthakparṇīsamaṅgārodhracandanaiḥ//
nyagrodhādipravāleṣu teṣāṃ tvakṣvathavā kṛtam/ naktamālasya patrāṇi taruṇāni phalāni ca//
sumanāyāśca patrāṇi paṭolāriṣṭayostathā/ dve haridre madhūcchiṣṭaṃ madhukaṃ tiktarohiṇī//
priyaṅguḥ kuśamūlaṃ ca niculasya tvageva ca/ mañjiṣṭhācandanośīramutpalaṃ sārive trivṛt//
eteṣāṃ kārṣikairbhāgairghṛtaprasthaṃ vipācayet/ duṣṭavraṇapraśamanaṃ nāḍīvraṇaviśodhanam//
sadyaśchinnavraṇānāṃ ca karañjādyamidaṃ śubham/ duṣṭavraṇāśca ye kecidye cotsṛṣṭakriyā vraṇāḥ//
nāḍyo gambhīrikā yāśca sadyaścchinnāstathaiva ca/ agnikṣārakṛtāścaiva ye vraṇā dāruṇā api//
karañjādyena haviṣā praśāmyanti na saṃśayaḥ/ iṣṭakāsikatāloṣṭagośakṛttuṣapāṃśubhiḥ//
mūtrairuṣṇaiśca satataṃ svedayecchlaṣmavidradhim/ kaṣāyapānairvamanairālepairupanāhanaiḥ//
hareddoṣānabhīkṣṇaṃ cāpyalābvāsṛk tathaiva ca/ āragvadhakaṣāyeṇa pakvaṃ cāpāṭhya dhāvayet//
haridrātrivṛtāśaktutilairmadhusamāyutaiḥ/ pūrayitvā vraṇaṃ samyagbadhnīyāt kīrtitaṃ yathā//
tataḥ kulatthikādantītrivṛcchyāmārkatilvakaiḥ/ kuryāttailaṃ sagomūtraṃ hitaṃ tatra sasaindhavam//
pittavidradhivat sarvāḥ kriyā niravaśeṣataḥ/ vidradhyoḥ kuśalaḥ kuryādraktāgantunimittayoḥ//
varuṇādigaṇakvāthamapakve'bhyantarotthite/ ūṣakādipratīvāpaṃ pibet sukhakaraṃ naraḥ//
anayorvargayoḥ siddhaṃ sarpirvairecanena ca/ acirādvidradhiṃ hanti prātaḥ prātarniṣevitam//
ebhireva gaṇaiścāpi saṃsiddhaṃ snehasaṃyutam/ kāryamāsthāpanaṃ kṣipraṃ tathaivāpyanuvāsanam//
pānālepanabhojyeṣu madhuśigrudrumo'pi vā/ dattāvāpo yathādoṣamapakvaṃ hanti vidradhim//
toyadhānyāmlamūtraistu peyo vāpi surādibhiḥ/ yathādoṣagaṇakvāthaiḥ pibedvāpi śilājatu//
pradhānaṃ guggulaṃ cāpi śuṇṭhīṃ ca suradāru ca/ snehopanāhau kuryācca sadā cāpyanulomanam//
yathoddiṣṭāṃ sirāṃ vidhyet kaphaje vidradhau bhiṣak/ raktapittānilottheṣu kecidbāhau vadanti tu//
pakvaṃ vā bahirunnaddhaṃ bhittvā vraṇavadācaret/ sruteṣūrdhvamadho vāpi maireyāmlasurāsavaiḥ//
peyo varuṇakādistu madhuśigrudrumo'pi vā/ śigrumūlajale siddhaṃ sasiddhārthakamodanam//
yavakolakulatthānāṃ yūṣairbhuñjīta mānavaḥ/ prātaḥ prātaśca seveta mātrayā tailvakaṃ ghṛtam//
trivṛtādigaṇakvāthasiddhaṃ vāpyupaśāntaye/ nopagacchedyathāpākaṃ prayateta tathā bhiṣak//
paryāgate vidradhau tu siddhirnaikāntikī smṛtā/ pratyākhyāya tu kurvīta majjajāte tu vidradhau//
snehasvedopapannānāṃ kuryādraktāvasecana/ vidradhyuktāṃ kriyāṃ kuryāt pakve vāsthi tu bhedayet//
niḥśalyamatha vijñāya kartavyaṃ vraṇaśodhanam/ dhāvettiktakaṣāyeṇa tiktaṃ sarpistathā hitam//
yadi majjaparisrāvo na nivarteta dehinaḥ/ kuryāt saṃśodhanīyāni kaṣāyādīni buddhimān//
priyaṅgudhātakīrodhrakaṭphalaṃ tinisaindhavam/ etaistailaṃ vipaktavyaṃ vidradhivraṇaropaṇam//
Original text: Suśrutasaṃhitā · Edition: ed. Yādavaśarman Trivikrama Ācārya (Nirnaya Sagar Press); e-text by SARIT · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0