Sushruta Samhita · Chapter 4.15
athāto mūḍhagarbhacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ//
yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//
nāto'nyat kaṣṭatamamasti yathā mūḍhagarbhaśalyoddharaṇam; atra hi yoniyakṛtplīhāntravivaragarbhāśayānāṃ madhye karma kartavyaṃ sparśena, utkarṣaṇāpakarṣaṇasthānāpavartanotkartanabhedanacchedanapīḍanarjūkaraṇadāraṇāni caikahastena garbhaṃ garbhiṇīṃ cāhiṃsatā, tasmādadhipatimāpṛcchya paraṃ ca yatnamāsthāyopakrameta//
tatra samāsenāṣṭavidhā mūḍhagarbhagatiruddiṣṭā; svabhāvagatā api trayaḥ saṅgā bhavanti śiraso vaiguṇyādaṃsayorjaghanasya vā//
jīvati tu garbhe sūtikāgarbhanirharaṇe prayateta/ nirhartumaśakye cyāvanān mantrānupaśṛṇuyāt; tān vakṣyāmaḥ//
ihāmṛtaṃ ca somaśca citrabhānuśca bhāmini/ uccaiḥśravāśca turago mandire nivasantu te//
idamamṛtamapāṃ samuddhṛtaṃ vai tava laghu garbhamimaṃ pramuñcatu stri/ tadanalapavanārkavāsavāste saha lavaṇāmbudharairdiśantu śāntim//
muktāḥ paśorvipāśāśca muktāḥ sūryeṇa raśmayaḥ/ muktaḥ sarvabhayādgarbha ehyehi viramāvitaḥ//
auṣadhāni ca vidadhyādyathoktāni/ mṛte cottānāyā ābhugnasakthyā vastrādhārakonnamitakaṭhyā dhanvananagavṛttikāśālmalīmṛtsnaghṛtābhyāṃ mrakṣayitvā hastaṃ yonau praveśya garbhamupaharet/ tatra sakthibhyāmāgatamanulomamevāñchet, ekasakthnā pratipannasyetarasakthi prasāryāpaharet, sphigdeśenāgatasya sphigdeśaṃ prapīḍyordhvamutkṣipya sakthinī prasāryāpaharet, tiryagāgatasya parighasyeva tiraścīnasya paścādardhamūrdhvamutkṣipya pūrvārdhamapatyapathaṃ pratyārjavamānīyāpaharet, pārśvāpavṛttaśirasamaṃsaṃ prapīḍyordhvamutkṣipya śiro'patyapathamānīyāpaharet, bāhudvayapratipannasyordhvamutpīḍyāṃsau śiro'nulomamānīyāpaharet, dvāvantyāvasādhyau mūḍhagarbhau, evamaśakye śastramavacārayet//
sacetanaṃ ca śastreṇa na kathañcana dārayet/ dāryamāṇo hi jananīmātmānaṃ caiva ghātayet//
aviṣahye vikāre tu śreyo garbhasya pātanam/ na garbhiṇyā viparyāsastasmātprāptaṃ na hāpayet//
tataḥ striyamāśvāsya maṇḍalāgreṇāṅgulīśastreṇa vā śiro vidārya, śiraḥkapālānyāhṛtya, śaṅkunā gṛhītvorasi kakṣāyāṃ vāpaharet; abhinnaśirasamakṣikūṭe gaṇḍe vā, aṃsasaṃsaktasyāṃsadeśe bāhū chittvā, dṛtimivātataṃ vātapūrṇodaraṃ vā vidārya nirasyāntrāṇi śithilībhūtamāharet, jaghanasaktasya vā jaghanakapālānīti//
kiṃbahunā yadyadaṅgaṃ hi garbhasya tasya sajjati tadbhiṣak/ samyagvinirharecchittvā rakṣennārīṃ ca yatnataḥ//
garbhasya gatayaścitrā jāyante'nilakopataḥ/ tatrānalpamatirvaidyo varteta vidhipūrvakam//
nopekṣeta mṛtaṃ garbhaṃ muhūrtamapi paṇḍitaḥ/ sa hyāśu jananīṃ hanti nirucchvāsaṃ paśuṃ yathā//
maṇḍalāgreṇa kartavyaṃ chedyamantarvijānatā/ vṛddhipatraṃ hi tīkṣṇāgraṃ nārīṃ hiṃsyāt kadācana//
athāpatantīmaparāṃ pātayet pūrvavadbhiṣak/ hastenāpaharedvāpi pārśvabhyāṃ paripīḍya vā//
dhunuyācca muhurnārīṃ pīḍayedvāṃsapiṇḍikām/ tailāktayonerevaṃ tāṃ pātayenmatimān bhiṣak//
evaṃ nirhṛtaśalyāṃ tu siñceduṣṇena vāriṇā/ tato'bhyaktaśarīrāyā yonau snehaṃ nidhāpayet//
evaṃ mṛdvī bhavedyonistacchūlaṃ copaśāmyati/ kṛṣṇātanmūlaśuṇṭhyelāhiṅgubhārgīḥ sadīpyakāḥ//
vacāmativiṣāṃ rāsnāṃ cavyaṃ saṃcūrṇya pāyayet/ snehena doṣasyandārthaṃ vedanopaśamāya ca//
kvāthaṃ caiṣāṃ tathā kalkaṃ cūrṇaṃ vā snehavarjitam/ śākatvagghiṅgvativiṣāpāṭhākaṭukarohiṇīḥ//
tathā tejovatīṃ cāpi pāyayet pūrvavadbhiṣak/ trirātraṃ pañcasaptāhaṃ tataḥ snehaṃ punaḥ pibet//
pāyayetāsavaṃ naktamariṣṭaṃ vā susaṃskṛtam/ śirīṣakakubhābhyāṃ ca toyamācamane hitam//
upadravāśca ye'nye syustān yathāsvamupācaret/ sarvataḥ pariśuddhā ca snigdhapathyālpabhojanā//
svedābhyaṅgaparā nityaṃ bhavet krodhavivarjitā/ payo vātaharaiḥ siddhaṃ daśāhaṃ bhojane hitam//
rasaṃ daśāhaṃ śeṣe tu yathāyogamupācaret/ vyupadravāṃ viśuddhāṃ ca jñātvā ca varavarṇinīm//
ūrdhvaṃ caturbhyo māsebhyo visṛjet parihārataḥ/ yonisantarpaṇe'bhyaṅge pāne bastiṣu bhojane//
balātailamidaṃ cāsyai dadyādanilavāraṇam/ balāmūlakaṣāyasya daśamūlīśṛtasya ca//
yavakolakulatthānāṃ kvāthasya payasastathā/ aṣṭāvaṣṭau śubhā bhāgāstailādekastadekataḥ//
pacedāvāpya madhuraṃ gaṇaṃ saindhavasaṃyutam/ tathāguruṃ sarjarasaṃ saralaṃ devadāru ca//
mañjiṣṭhāṃ candanaṃ kuṣṭhamelāṃ kālānusārivām/ māṃsīṃ śaileyakaṃ patraṃ tagaraṃ sārivāṃ vacām//
śatāvarīmaśvagandhāṃ śatapuṣpāṃ punarnavām/ tat sādhusiddhaṃ sauvarṇe rājate mṛnmaye'pi vā//
prakṣipya kalaśe samyak svanuguptaṃ nidhāpayet/ balātailamidaṃ khyātaṃ sarvavātavikāranut//
yathābalamato mātrāṃ sūtikāyai pradāpayet/ yā ca garbhārthinī nārī kṣīṇaśukraśca yaḥ pumān//
vātakṣīṇe marmahate mathite'bhihate tathā/ bhagne śramābhipanne ca sarvathaivopayujyate//
etadākṣepakādīn vai vātavyādhīnapohati/ hikkāṃ kāsamadhīmanthaṃ gulmaṃ śvāsaṃ ca dustaram//
ṣaṇmāsānupayujyaitadantravṛddhimapohati/ pratyagradhātuḥ puruṣo bhavecca sthirayauvanaḥ//
rājñāmetaddhi kartavyaṃ rājamātrāśca ye narāḥ/ sukhinaḥ sukumārāśca dhaninaścāpi ye narāḥ//
balākaṣāyapītebhyastilebhyo vāpyanekaśaḥ/ tailamutpādya tatkvāthaśatapākaṃ kṛtaṃ śubham//
nivāte nibhṛtāgāre prayuñjīta yathābalam/ jīrṇe'smin payasā snigdhamaśnīyāt ṣaṣṭikaudanam//
anena vidhinā droṇamupayujyānnamīritam/ bhuñjīta dviguṇaṃ kālaṃ balavarṇānvitastataḥ//
sarvapāpairvinirmuktaḥ śatāyuḥ puruṣo bhavet/ śataṃ śataṃ tathotkarṣo droṇe droṇe prakīrtitaḥ//
balākalpenātibalāguḍūcyādityaparṇiṣu/ saireyake vīratarau śatāvaryāṃ trikaṇṭake//
tailāni madhuke kuryāt prasāriṇyāṃ ca buddhimān/ nīlotpalaṃ varīmūlaṃ gavye kṣīre vipācayet//
śatapākaṃ tatastena tilatailaṃ pacedbhiṣak/ balātailasya kalkāṃstu supiṣṭāṃstatra dāpayet//
sarveṣāmeva jānīyādupayogaṃ cikitsakaḥ/ balātailavadeteṣāṃ guṇāṃścaiva viśeṣataḥ//
Original text: Suśrutasaṃhitā · Edition: ed. Yādavaśarman Trivikrama Ācārya (Nirnaya Sagar Press); e-text by SARIT · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0