Sushruta Samhita · Chapter 2.7

athāta udarāṇāṁ nidānaṁ vyākhyāsyāmaḥ//

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

dhanvantarirdharmabhṛtāṁ variṣṭho rājarṣirindrapratimo'bhavadyaḥ/ brahmarṣiputraṁ vinayopapannaṁ śiṣyaṁ śubhaṁ suśrutamanvaśāt saḥ//

pṛthak samastairapi ceha doṣaiḥ plīhodaraṁ baddhagudaṁ tathaiva/ āgantukaṁ saptamamaṣṭamaṁ ca dakodaraṁ ceti vadanti tāni//

sudurbalāgnerahitāśanasya saṁśuṣkapūtyannaniṣevaṇādvā/ snehādimithyācaraṇācca jantorvṛddhiṁ gatāḥ koṣṭhamabhiprapannāḥ//

gulmākṛtivyañjitalakṣaṇāni kurvanti ghorāṇyudarāṇi doṣāḥ/ koṣṭhādupasnehavadannasāro niḥsṛtya duṣṭo'nilaveganunnaḥ//

tvacaḥ samunnamya śanaiḥ samantādvivardhamāno jaṭharaṁ karoti/ tatpūrvarūpaṁ balavarṇakāṅkṣāvalīvināśo jaṭhare hi rājyaḥ//

jīrṇāparijñānavidāhavatyo bastau rujaḥ pādagataśca śophaḥ/ saṁgṛhya pārśvodarapṛṣṭhanābhīryadvardhate kṛṣṇasirāvanaddham//

saśūlamānāhavadugraśabdaṁ satodabhedaṁ pavanātmakaṁ tat/ yaccoṣatṛṣṇājvaradāhayuktaṁ pītaṁ sirā bhānti ca yatra pītāḥ//

pītākṣiviṇmūtranakhānanasya pittodaraṁ tattvacirābhivṛddhi/ yacchītalaṁ śuklasirāvanaddhaṁ guru sthiraṁ śuklanakhānanasya//

snigdhaṁ mahacchophayutaṁ sasādaṁ kaphodaraṁ tattu cirābhivṛddhi/ striyo'nnapānaṁ nakharomamūtraviḍārtavairyuktamasādhuvṛttāḥ//

yasmai prayacchantyarayo garāṁśca duṣṭāmbudūṣīviṣasevanādvā/ tenāśu raktaṁ kupitāśca doṣāḥ kurvanti ghoraṁ jaṭharaṁ triliṅgam//

viśeṣataḥ kupyati dahyate ca sa cāturo mūrcchati saṁprasaktaṁ pāṇḍuḥ kṛśaḥ śuṣyati tṛṣṇayā ca//

prakīrtitaṁ dūṣyudaraṁ tu ghoraṁ plīhodaraṁ kīrtayato nibodha/ vidāhyabhiṣyandiratasya jantoḥ praduṣṭamatyarthamasṛk kaphaśca//

plīhābhivṛddhiṁ satataṁ karoti plīhodaraṁ tat pravadanti tajjñāḥ/ vāme ca pārśve parivṛddhimeti viśeṣataḥ sīdati cāturo'tra//

mandajvarāgniḥ kaphapittaliṅgairupadrutaḥ kṣīṇabalo'tipāṇḍuḥ/ savyetarasmin yakṛti praduṣṭe jñeyaṁ yakṛddālyudaraṁ tadeva//

yasyāntramannairupalepibhirvā bālāśmabhirvā sahitaiḥ pṛthagvā/ saṁcīyate tatra malaḥ sadoṣaḥ krameṇa nāḍyāmiva saṁkaro hi//

nirudhyate cāsya gude purīṣaṁ nireti kṛcchrādapi cālpamalpam/ hṛnnābhimadhye parivṛddhimeti ta(ya)ccodaraṁ viṭsamagandhikaṁ ca//

pracchardayan baddhagudī vibhāvyaḥ tataḥ parisrāvyudaraṁ nibodha/ śalyaṁ yadannopahitaṁ tadantraṁ bhinatti yasyāgatamanyathā vā//

tasmāt sruto'ntrāt salilaprakāśaḥ srāvaḥ sravedvai gudatastu bhūyaḥ/nābheradhaścodarameti vṛddhiṁ nistudyate'tīva vidahyate ca//

etat parisrāvyudaraṁ pradiṣṭaṁ dakodaraṁ kīrtayato nibodha/ yaḥ snehapīto'pyanuvāsito vā vānto virikto'pyathavā nirūḍhaḥ//

pibejjalaṁ śītalamāśu tasya srotāṁsi duṣyanti hi tadvahāni/ snehopalipteṣvathavāpi teṣu dakodaraṁ pūrvavadabhyupaiti//

snigdhaṁ mahat saṁparivṛttanābhi bhṛśonnataṁ pūrṇamivāmbunā ca/ yathā dṛtiḥ kṣubhyati kampate ca śabdāyate cāpi dakodaraṁ tat//

ādhmānaṁ gamane'śaktirdaurbalyaṁ durbalāgnitā/ śophaḥ sadanamaṅgānāṁ saṅgo vātapurīṣayoḥ/ dāhastṛṣṇā ca sarveṣu jaṭhareṣu bhavanti hi//

ante salilabhāvaṁ hi bhajante jaṭharāṇi tu/ sarvāṇyeva parīpākāttadā tāni vivarjayet//