Sushruta Samhita · Chapter 2.10

athāto visarpanāḍīstanaroganidānaṁ vyākhyāsyāmaḥ//

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

tvaṅmāṁsaśoṇitagatāḥ kupitāstu doṣāḥ sarvāṅgasāriṇamihāsthitamātmaliṅgam/ kurvanti vistṛtamanunnatamāśu śophaṁ taṁ sarvato visaraṇācca visarpamāhuḥ//

vātātmako'sitamṛduḥ paruṣo'ṅgamardasaṁbhedatodapavanajvaraliṅgayuktaḥ/ gaṇḍairyadā tu viṣamairatidūṣitatvādyuktaḥ sa eva kathitaḥ khalu varjanīyaḥ//

pittātmako drutagatirjvaradāhapākasphoṭaprabhedabahulaḥ kṣatajaprakāśaḥ/ doṣapravṛddhihatamāṁsasiro yadā syāt srotojakardamanibho na tadā sa sidhyet//

śleṣmātmakaḥ sarati mandamaśīghrapākaḥ snigdhaḥ sitaśvayathuralparugugrahaṇḍuḥ/ sarvātmakastrividhavarṇarujo'vagāḍhaḥ pakvo na sidhyati ca māṁsasirāpraśātāt//

sadyaḥkṣatavraṇamupetya narasya pittaṁ raktaṁ ca doṣabahulasya karoti śoham/ śyāvaṁ salohitamatijvaradāhapākaṁ sphoṭaiḥ kulatthasadṛśairasitaiśca kīrṇam//

sidhyanti vātakaphapittakṛtā visarpāḥ sarvātmakaḥ kṣatakṛtaśca na siddhimeti/ paittānilāvapi ca darśitapūrvaliṅgau sarve ca marmasu bhavanti hi kṛcchrasādhyāḥ//

śophaṁ na pakvamiti pakvamupekṣate yo yo vā vraṇaṁ pracurapūyamasādhuvṛttaḥ/ abhyantaraṁ praviśati pravidārya tasya sthānāni pūrvavihitāni tataḥ sa pūyaḥ//

tasyātimātragamanādgatirityataśca nāḍīva yadvahati tena matā tu nāḍī/ doṣaistribirbhavati sā pṛthagekaśaśca saṁmūrcchitairapi ca śalyanimittato'nyā//

tatrānilāt paruṣasūkṣmamukhī saśūlā phenānuviddhamadhikaṁ sravati kṣapāyām/ tṛṭtāpatodasadanajvarabhedahetuḥ pītaṁ sravatyadhikamuṣṇamahaḥsu pittāt//

jñeyā kaphādbahughanārjunapicchilāsrā rātrisrutiḥ stimitarukkaṭhinā sakaṇḍūḥ/ doṣadvayābhihitalakṣaṇadarśanena tisro gatīrvyatikaraprabhavāstu vidyāt//

dāhajvaraśvasanamūrcchanavaktraśoṣā yasyāṁ bhavantyabhihitāni ca lakṣaṇāni/ tāmādiśet pavanapittakaphaprakopādghorāmasukṣayakarīmiva kālarātrim//

naṣṭaṁ kathaṁcidanumārgamudīriteṣu sthāneṣu śalyamacireṇa gatiṁ karoti/ sā phenilaṁ mathitamacchamasṛgvimiśramuṣṇaṁ sraveta sahasā sarujā ca nityam//

yāvatyo gatayo yaiśca kāraṇaiḥ saṁbhavanti hi/ tāvantaḥ stanarogāḥ syuḥ strīṇāṁ taireva hetubhiḥ//

dhamanyaḥ saṁvṛtadvārāḥ kanyānāṁ stanasaṁśritāḥ/ doṣāvisaraṇāttāsāṁ na bhavanti stanāmayāḥ//

tāsāmeva prajātānāṁ garbhiṇīnāṁ ca tāḥ punaḥ/ svabhāvādeva vivṛtā jāyante saṁbhavantyataḥ//

rasaprasādo madhuraḥ pakvāhāranimittajaḥ/ kṛtsnadehāt stanau prāptaḥ stanyamityabhidhīyate//

viśasteṣvapi gātreṣu yathā śukraṁ na dṛśyate/ sarvadehāśritatvācca śukralakṣaṇamucyate//

tadeva ceṣṭayuvaterdarśanāt smaraṇādapi/ śabdasaṁśravaṇāt sparśāt saṁharṣācca pravartate//

suprasannaṁ manastatra harṣaṇe heturucyate/ āhārarasayonitvādevaṁ stanyamapi striyāḥ//

tadevāpatyasaṁsparśāddarśanāt smaraṇādapi/ grahaṇācca śarīrasya śukravat saṁpravartate//

sneho nirantarastatra prasrave heturucyate/ tat kaṣāyaṁ bhavedvātāt kṣiptaṁ ca plavate'mbhasi//

pittādamlaṁ sakaṭukaṁ rājyo'mbhasi ca pītikāḥ/ kaphādghanaṁ picchilaṁ ca jale cāpyavasīdati/ sarvairduṣṭaiḥ sarvaliṅgamabhighātācca duṣyati//

yat kṣīramudake kṣiptamekībhavati pāṇḍuram/ madhuraṁ cāvivarṇaṁ ca prasannaṁ tadvinirdiśet//

sakṣīrau vāpyadugdhau vā prāpya doṣaḥ stanau striyāḥ/ raktaṁ māṁsaṁ ca sandūṣya stanarogāya kalpate//

pañcānāmapi teṣāṁ tu hitvā śoṇitavidradhim/ lakṣaṇāni samānāni bāhyavidradhilakṣaṇaiḥ//