Sushruta Samhita · Chapter 1.30

athātaḥ pañcendriyārthavipratipattimadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ //

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ //

śarīraśīlayoryasya prakṛtervikṛtirbhavet /

tattvariṣṭaṃ samāsena vyāsatastu nibodha me //

śṛṇoti vividhān śabdān yo divyānāmabhāvataḥ /

samudrapurameghānāmasaṃpattau ca niḥsvanān //

tān svanānnāvagṛhṇāti manyate cānyaśabdavat /

grāmyāraṇyasvanāṃścāpi viparītān śṛṇoti ca //

dviṣacchabdeṣu ramate suhṛcchabdeṣu kupyati /

na śṛṇoti ca yo'kasmāttaṃ bruvanti gatāyuṣam //

yastūṣṇamiva gṛhṇāti śītamuṣṇaṃ ca śītavat /

saṃjātaśītapiḍako yaśca dāhena pīḍyate //

uṣṇagātro'timātraṃ ca yaḥ śītena pravepate /

prahārānnābhijānāti yo'ṅgacchedamathāpi vā //

pāṃśunevāvakīrṇāni yaśca gātrāṇi manyate /

varṇānyatā vā rājyo vā yasya gātre bhavanti hi //

snātānuliptaṃ yaṃ cāpi bhajante nīlamakṣikāḥ /

sugandhirvāti yo'kasmāttaṃ bruvanti gatāyuṣam //

viparītena gṛhṇāti rasān yaścopayojitān /

upayuktāḥ kramādyasya rasā doṣābhivṛddhaye //

yasya doṣāgnisāmyaṃ ca kuryurmithyopayojitāḥ /

yo vā rasānna saṃvetti gatāsuṃ taṃ pracakṣate //

sugandhaṃ vetti durgandhaṃ durgandhasya sugandhitām /

gṛhṇīte vānyathā gandhaṃ śānte dīpe ca nīrujaḥ //

yo vā gandhānna jānāti gatāsuṃ taṃ vinirdiśet /

dvandvānyuṣṇahimādīni kālāvasthā diśastathā //

viparītena gṛhṇāti bhāvānanyāṃśca yo naraḥ /

divā jyotīṃṣi yaścāpi jvalitānīva paśyati //

rātrau sūryaṃ jvalantaṃ vā divā vā candravarcasam /

ameghopaplave yaśca śakracāpataḍidguṇān //

taḍittvato'sitān yo vā nirmale gagane ghanān /

vimānayānaprāsādairyaśca saṃkulamambaram //

yaścānilaṃ mūrtimantamantarikṣaṃ ca paśyati /

dhūmanīhāravāsobhirāvṛtāmiva medinīm //

pradīptamiva lokaṃ ca yo vā plutamivāmbhasā /

bhūmimaṣṭāpadākārāṃ lekhābhiryaśca paśyati //

na paśyati sanakṣatrāṃ yaścā devīmarundhatīm /

dhruvamākāśagaṅgāṃ vā taṃ vadanti gatāyuṣam //

jyotsnādarśoṣṇatoyeṣu chāyāṃ yaśca na paśyati /

paśyatyekāṅgahīnāṃ vā vikṛtāṃ vānyasattvajām //

śvakākakaṅkagṛdhṛāṇāṃ pretānāṃ yakṣarakṣasām /

piśācoraganāgānāṃ bhūtānāṃ vikṛtāmapi //

yo vā mayūrakaṇṭhābhaṃ vidhūmaṃ vahnimīkṣate /

āturasya bhavenmṛtyuḥ svastho vyādhimāvāpnuyāt //