Sushruta Samhita · Chapter 1.31

athātaśchāyāvipratipattimadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ //

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ //

śyāvā lohitikā nīlā pītikā vāpi mānavam /

abhidravanti yaṃ chāyāḥ sa parāsurasaṃśayam //

hīrapakramate yasya prabhādhṛtismṛtiśriyaḥ /

akasmādyaṃ bhajante vā sa parāsurasaṃśayam //

yasyādharauṣṭhaḥ patitaḥ kṣiptaścordhvaṃ tathottaraḥ /

ubhau vā jāmbavābhāsau durlabhaṃ tasya jīvitam //

āraktā daśanā yasya śyāvā vā syuḥ patanti vā /

khañjanapratimā vāpi taṃ gatāyuṣamādiśet //

kṛṣṇā stabdhāvaliptā vā jihvā śūnā ca yasya vai /

karkaśā vā bhavedyasya so'cirādvijahātyasūn //

kuṭilā sphuṭitā vāpi śuṣkā vā yasya nāsikā /

avasphūrjati magnā vā na sa jīvati mānavaḥ //

saṃkṣipte viṣame stabdhe rakte sraste ca locane /

syātāṃ vā prasrute yasya sa gatāyurnaro dhruvam //

keśāḥ sīmantino yasya saṃkṣipte vinate bhruvau /

lunanti cākṣipakṣmāṇi so'cirādyāti mṛtyave //

nāharatyannamāsyasthaṃ na dhārayati yaḥ śiraḥ /

ekāgradṛṣṭirmūḍhātmā sadyaḥ prāṇān jahāti saḥ //

balavān durbalo vāpi saṃmohaṃ yo'dhigacchati /

utthāpyamāno bahuśastaṃ pakvaṃ bhiṣagādiśet //

uttānaḥ sarvadā śete pādau vikurute ca yaḥ /

viprasāraṇaśīlo vā na sa jīvati mānavaḥ //

śītapādakarocchvāsaśchinnocchvāsaśca yo bhavet /

kākocchvāsaśca yo martyastaṃ dhīraḥ parivarjayet //

nidrā na chidyate yasya yo vā jāgarti sarvadā /

muhyedvā vaktukāmaśca pratyākhyeyaḥ sa jānatā //

uttarauṣṭhaṃ ca yo lihyādutkārāṃśca karoti yaḥ /

pretairvā bhāṣate sārdhaṃ pretarūpaṃ tamādiśet //

svebhyaḥ saromakūpebhyo yasya raktaṃ pravartate /

puruṣasyāviṣārtasya sadyo jahyāt sa jīvitam //

vātāṣṭhīlā tu hṛdaye yasyordhvamanuyāyinī /

rujānnavidveṣakarī sa parāsurasaṃśayam //

ananyopadravakṛtaḥ śophaḥ pādasamutthitaḥ /

puruṣaṃ hanti nārīṃ tu mukhajo guhyajo dvayam //

atisāro jvaro hikkā chardiḥ śūnāṇḍameḍhratā /

śvāsinaḥ kāsino vāpi yasya taṃ kṣīṇamādiśet //

svedo dāhaśca balavān hikkā śvāsaśca mānavam /

balavantamapi prāṇairviyuñjanti na saṃśayaḥ //

śyāvā jihvā bhavedyasya savyaṃ cākṣi nimajjati /

mukhaṃ ca jāyate pūti yasya taṃ parivarjayet //

vaktramāpūryate'śrubhiḥ svidyataścaraṇāvubhau /

cakṣuścākulatāṃ yāti yamarāṣṭraṃ gamiṣyataḥ //

atimātraṃ laghūni syurgātrāṇi gurukāṇi vā /

yasyākasmāt sa vijñeyo gantā vaivasvatālayam //

paṅkamatsyavasātailaghṛtagandhāṃśca ye narāḥ /

mṛṣṭagandhāṃśca ye vānti gantāraste yamālayam //

yūkā lalāṭamāyānti baliṃ nāśnanti vāyasāḥ /

yeṣāṃ vāpi ratirnāsti yātāraste yamālayam //

jvarātisāraśophāḥ syuryasyānyonyāvasādinaḥ /

prakṣīṇabalamāṃsasya nāsau śakyaścikitsitum //

kṣīṇasya yasya kṣuttṛṣṇe hṛdyairmiṣṭairhitaistathā /

na śāmyato'nnapānaiśca tasya mṛtyurupasthitaḥ //

pravāhikā śiraḥśūlaṃ koṣṭhaśūlaṃ ca dāruṇam /

pipāsā balahāniśca tasya mṛtyurupasthitaḥ //

viṣameṇopacāreṇa karmabhiśca purākṛtaiḥ /

anityatvācca jantūnāṃ jīvitaṃ nidhanaṃ vrajet //

pretā bhūtāḥ piśācāśca rakṣāṃsi vividhāni ca /

maraṇābhimukhaṃ nityamupasarpanti mānavam //

tāni bheṣajavīryāṇi pratighnanti jighāṃsayā /

tasmānmoghāḥ kriyāḥ sarvā bhavantyeva gatāyuṣām //