Language

ENहिગુ
Scripture Library

Sushruta Samhita · Chapter 1.26

1.26.1

athātaḥ pranaṣṭaśalyavijñānīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ //

1.26.2

yathovāca bhagavān dhanvantiriḥ //

1.26.3

śala śvala āśugamane dhatuḥ tasya śalyamiti rūpam //

1.26.4

taddvividhaṃ śārīaramāgantukaṃ ca //

1.26.5

sarvaśarīrābādhakaraṃ śalyaṃ tadihopadiśyata ityataḥ śalyaśāstram //

1.26.6

tatra śārīraṃ romanakhādi dhātavo'nnamalā doṣāśca duṣṭāḥ āgantvapi śārīraśalyavyatirekeṇa yāvanto bhāvā duḥkhamutpādayanti //

1.26.7

adhikāro hi lohaveṇuvṛkṣatṛṇaśṛṅgāsthimayeṣu tatrāpi viśeṣato loheṣveva viśasanārthopapannatvāllohasya lohānāmapi durvāratvādaṇumukhatvāddūraprayojanakaratvācca śara evādhikṛtaḥ / sa dvividhaḥ karṇī ślakṣṇaśca prāyeṇa vividhavṛkṣapatrapuṣpaphalatulyākṛtayo vyākhyātā vyālamṛgapakṣivaktrasadṛśāśca //

1.26.8

sarvaśalyānāṃ tu mahatāmaṇūnāṃ vā pañcavidho gativiśeṣa ūrdhvamadho'rvācīnastiryagṛjuriti //

1.26.9

tāni vegakṣayāt pratighātādvā tvagādiṣu vraṇavastuṣvavatiṣṭhante dhamanīsroto'sthivivarapeśīprabhṛtiṣu vā śarīrapradeśeṣu //

1.26.10

tatra śalyalakṣaṇamucyamānamupadhāraya / tattu dvividhaṃ sāmānyaṃ vaiśeṣikaṃ ca / śyāvaṃ piḍakācitaṃ śophavedanāvantaṃ muhurmuhuḥ śoṇitāsrāviṇaṃ budbudavadunnataṃ mṛdumāṃsaṃ ca vraṇaṃ jānīyāt saśalyo'yamiti / sāmānyametallakṣaṇamuktam / vaiśeṣikaṃ tu tvaggate vivarṇaḥ śopho bhavatyāyataḥ kaṭhinaśca māṃsagate śophābhivṛddhiḥ śalyamārgānupasaṃrohaḥ pīḍanāsahiṣṇutā coṣapākau ca peśyantarasthe'pyetadeva coṣaśophavarjaṃ sirāgate sirādhmānam sirāśūlaṃ sirāśophaśca snāyugate snāyujālotkṣepaṇaṃ saṃrambhaścogrā ruk ca srotogate srotasāṃ svakarmaguṇahāni dhamanīsthe saphenaṃ raktamīrayannanilaḥ saśabdo nirgacchatyaṅgamardaḥ pipāsā hṛllāsaśca asthigate vividhavedanāprādurbhāvaḥśophaśca asthivivaragate'sthipūrṇatāsthitodaḥ saṃharṣo balavāṃśca sandhigate'sthivacceṣṭoparamaśca koṣṭhagata āṭopānāhau mūtrapurīṣāhāradarśanaṃ ca vraṇamukhāt marmagate marmaviddhāvacceṣṭate / sūkṣmagatiṣu śalyeṣvetānyeva lakṣaṇānyaspaṣṭāni bhavanti //

1.26.11

mahāntyalpāni vā śuddhadehānāmanulomasanniviṣṭāni rohanti viśeṣataḥ kaṇṭhasrotaḥsiṛatvakpeśyasthivivareṣu doṣaprakopavyāyāmābhighātājīrṇebhyaḥ pracalitāni punarbādhante //

1.26.12

tatra tvakpranaṣṭe snigdhasvinnāyāṃ mṛnmāṣayavagodhūmagomayamṛditāyāṃ tvaci yatra saṃrambho vedanā vā bhavati tatra śalyaṃ vijānīyāt styānaghṛtamṛccandanakalkairvā pradigdhāyāṃ śalyoṣmaṇāśu visarati ghṛtamupaśuṣyati vā lepo yatra tatra śalyaṃ vijānīyāt māṃsapranaṣṭe snehasvedādibhiḥ kriyāviśeṣairaviruddairāturamupapādayet karśitasya tu śithilībhūtamanavabaddhaṃ kṣubhyamāṇaṃ yatra saṃrambhaṃ vedanāṃ vā janayati tatra śalyaṃ vijānīyāt koṣṭhāsthisandhipeśīvivareṣvavasthitamevameva parīkṣeta sirādhamanīsrotaḥsnāyupranaṣṭe khaṇḍacakrasaṃyukte yāne vyādhitamāropyāśu viṣame'dhvani yāyādyatra saṃrambho vedanā vā bhavati tatra śalyaṃ jānīyāt asthipranaṣṭe snehasvedopapannānyasthīni bandhanapīḍanābhyāṃ bhṛśamupācaredyatra saṃrambho vedanā vābhavati tatra śalyaṃ jānīyāt sandhipranaṣṭe snehasvedopapannān sandhīn prasaraṇākuñcanabandhanapīḍanairbhṛśamupācaret yatra saṃrambho vedanā vā bhavati tatra śalyaṃ vijānīyāt marmapranaṣṭe tvananyabhāvānmarmaṇāmuktaṃ parīkṣaṇaṃ bhavati //

1.26.13

sāmānyalakṣaṇamapi ca hastiskandhāśvapṛṣṭhaparvatadrumārohaṇadhanurvyāyāmadrutayānaniyuddhādhvagamanalaṅghanaprataraṇaplavanavyāyāmairjṛmbhodgārakāsakṣavathuṣṭhīvanahasanaprāṇāyāmairvātamūtrapurīṣaśukrotsargairvā yatra saṃrambho vedanā vā bhavati tatra śalyaṃ jānīyāt //

1.26.14

bhavanti cātra /

1.26.14

yasmiṃstodādayo deśo suptatā gurutāpi ca /

1.26.14

ghaṭṭate bahuśo yatra srūyate tudyate'pi ca //

1.26.15

āturaścāpi yaṃ deśamabhīkṣṇaṃ parirakṣati /

1.26.15

saṃvāhyamāno bahuśastatra śalyaṃ vinirdiśet //

1.26.16

alpābādhamaśūnaṃ ca nīrujaṃ nirupadravam /

1.26.16

prasannaṃ mṛduparyantaṃ nirāghaṭṭamanunnatam //

1.26.17

eṣaṇyā sarvato dṛṣṭvā yathāmārgaṃ cikitsakaḥ /

1.26.17

prasārākuñcanānnūnaṃ niḥśalyamiti nirdiśet //

1.26.18

asthyātmakaṃ bhajyate tu śalyamantaśca śīryate /

1.26.18

prāyo nirbhujyate śārṅgamāyasaṃ ceti niścayaḥ //

1.26.19

vārkṣavaiṇavatārṇāni nirhrayante tu no yadi /

1.26.19

pacanti raktaṃ māṃsaṃ ca kṣiprametāni dehinām //

1.26.20

kānakaṃ rājataṃ tāmraṃ raitikaṃ trapusīsakam /

1.26.20

cirasthānādvilīyante pittatejaḥpratāpanāt //

1.26.21

svabhāvaśītā mṛdavo ye cānye'pīdṛśā matāḥ /

1.26.21

dravībhūtāḥ śarīre'sminnekatvaṃ yānti dhātubhiḥ //

1.26.22

viṣāṇadantakeśāsthiveṇudārūpalāni tu /

1.26.22

śalyāni na viśīryante śarīre mṛnmayāni ca //

1.26.23

dvividhaṃ pañcagatimattvagādivraṇavastuṣu /

1.26.23

viśliṣṭaṃ vetti yaḥ śalyaṃ sa rājñaḥ kartumarhati //

Original text: Suśrutasaṃhitā · Edition: ed. Yādavaśarman Trivikrama Ācārya (Nirnaya Sagar Press); e-text by SARIT · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0

Esc