Sushruta Samhita · Chapter 1.25

athāto'ṣṭavidhaśastrakarmīyam{O.}adhyāyaṃ vyākhyāstāmaḥ //

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ /

chedyā bhagandarā granthiḥ ślaiṣmikastilakālakaḥ /

vraṇavartmārbudānyarśaścarmakīlo'sthimāṃsagam //

śalyaṃ jatumaṇirmāṃsasaṃghāto galaśuṇḍikā /

srāyumāṃsasirākotho valmīkaṃ śataponakaḥ //

adhruṣaścopadaṃśāśca māṃsakandyadhimāṃsakaḥ /

bhedyā vidradhayo'nyatra sarvajādgranthayastrayaḥ //

ādito ye visarpāśca vṛddhayaḥ savidārikāḥ /

pramehapiḍakāśophastanarogāvamanthakāḥ //

kumbhīkānuśayīnāḍyo vṛndau puṣkarikālajī /

prāyaśaḥ kṣudrarogāśca puppuṭau tāludantajau //

tuṇḍikerī gilāyuśca pūrvaṃ ye ca prapākiṇaḥ /

bastistathāśmarīhetormedojā ye ca kecana //

lekhyāścatasro rohiṇyaḥ kilāsamupajihvikā /

medojo dantavaidarbho granthirvartmādhijihvikā //

arśāṃsi maṇḍalaṃ māṃsakandī māṃsonnatistathā /

vedhyāḥ sirā bahuvidhā mūtravṛddhirdakodaram //

eṣyā nāḍyaḥ saśalyāśca vraṇā unmārgiṇaśca /

āhāryāḥ śarkarāstisro dantakarṇamalo'śmarī //

śalyāni mūḍhagarbhāśca varcaśca nicitaṃ gude /

srāvyā vidradhayaḥ pañca bhaveyuḥ sarvajādṛte //

kuṣṭhāni vāyuḥ sarujaḥ śopho yaścaikadeśajaḥ /

pālyāmayāḥ ślīpadāni viṣajuṣṭaṃ ca śoṇitam //

arbudāni visarpāśca granthayaścāditastu ye /

trayastrayaścopadaṃśāḥ stanarogā vidārikā //

suṣiro galaśālūkaṃ kaṇṭakāḥ kṛmidantakaḥ /

dentaveṣṭaḥ sopakuśaḥ śītādo dantapuppuṭaḥ //

pittāsṛkkaphajāścauṣṭhyāḥ kṣudrarogāśca bhūyaśaḥ /

sīvyā medaḥsamutthāśca bhinnāḥ sulikhitā gadāḥ //

sadyovraṇāśca ye caiva calasandhivyapāśritāḥ /

na kṣārāgniviṣairjuṣṭā na ca mārutavāhinaḥ //

nāntarlohitaśalyāśca teṣu samyagviśodhanam /

pāṃśuromanakhādīni calamasthi bhavecca yat //

ahṛtāni yato'mūni pācayeyurbhṛśaṃ vraṇam /

rujaśca vividhāḥ kuryustasmādetān viśodhayet //

tato vraṇaṃ samunnamya sthāpayitvā yathāsthitam /

sīvyet sūkṣmeṇa sūtreṇa valkenāśmantakasya vā //

śaṇajakṣaumasūtrābhyāṃ snāyvā bālena vā punaḥ /

mūrvāguḍūcītānairvā sīvyedvellitakaṃ śanaiḥ //

sīvyedgophaṇikāṃ vāpi sīvyedvā tunnasevanīm /

ṛjugranthimatho vāpi yathāyogamathāpi vā //

deśe'lpamāṃse sandhau ca sūcī vṛttāṅguladvayam /

āyatā tryaṅgulā tryasrā māṃsale vāpi pūjitā //

dhanurvakrā hitā marmaphalakośodaropari /

ityetāstrividhāḥ sūcīstīkṣṇāgrāḥ susamāhitāḥ //

kārayenmālatīpuṣpavṛntāgraparimaṇḍalāḥ /

nātidūre nikṛṣṭe vā sūcīṃ karmaṇi pātayet //

dūrādrujo vraṇauṣṭhasya sannikṛṣṭe'valuñcanam //

atha kṣaumapicucchannaṃ susyūtaṃ pratisārayet /

priyaṅgvañjanayaṣṭyāhvarodhracūrnaiḥ samantataḥ //

śallakīphalacūrnṇairvā kṣaumadhyāmena vā punaḥ /

tato vraṇaṃ yathāyogaṃ baddhvācārikamādiśet //

etadaṣṭavidhaṃ karma samāsena prakīrtitam /

cikitsiteṣu kārtsnyena vistarastasya vakṣyate //

hīnātiriktaṃ tiryak ca gātracchedanamātmanaḥ /

etāścatasro'ṣṭavidhe karmaṇi vyāpadaḥ smṛtāḥ /

ajñānalobhāhitavākyayogabhayapramohairaparaiśca bhāvaiḥ /

yadā prayuñjīta bhiṣak kuśastraṃ tadā sa śeṣān kurute vikārān //

taṃ kṣāraśastrāgnibhirauṣadhaiśca bhūyo'bhiyuñjānamayuktiyuktam /

jijīviṣurdūrata eva vaidyaṃ vivarjayedugraviṣāhitulyam //

tadeva yuktaṃ tvati marmasandhīn hiṃsyāt sirāḥ snāyumathāsthi caiva /

mūrkhaprayuktaṃ puruṣaṃ kṣaṇena prāṇairviyuñjyādathavā kathaṃcit //

bhramaḥ pralāpaḥ patanaṃ pramoho viceṣṭanaṃ saṃlayanoṣṇate ca /

srastāṅgatā mūrcchanamūrdhvavātastīvrā rujo vātakṛtāśca tāstāḥ //

māṃsodakābhaṃ rudhiraṃ ca gacchet sarvendriyārthoparamastathaiva /

daśārdhasaṃkhyeṣvapi hi kṣateṣu sāmānyato marmasu liṅgamuktam //

surendragopapratimaṃ prabhūtaṃ raktaṃ sravedvai kṣatataśca vāyuḥ /

karoti rogān vividhān yathoktāṃśchinnāsu bhinnāsvathavā sirāsu //

kaubjyaṃ śarīrāvyavāvasādaḥ kriyāsvaśaktistumulā rujaśca /

cirāddraṇo rohati yasya cāpi taṃ snāyuviddhaṃ manujaṃ vyavasyet //

śophātivṛddhistumulā rujaśca balakṣayaḥ parvasu bhedaśophau /

kṣateṣu sandhiṣvacalācaleṣu syāt sandhikarmoparatiśca liṅgam //

ghorā rujo yasya niśādineṣu sarvāsvavasthāsu na śāntirasti /

tṛṣṇāṅgasādau śvayathuśca rukṣaḥ tamasthividdhaṃ manujaṃ vyavasyet //

yathāsvametāni vibhāvayeyurliṅgāni marmasvabhitāḍiteṣu /

sparśaṃ na jānāti vipāṇḍuvarṇo yo māṃsamarmaṇyabhitāḍitaḥ syāt //

ātmānamevātha jaghanyakārī śastreṇa yo hanti hi karma kurvan /

tamātmāvānātmahanaṃ kuvaidyaṃ vivarjayedāyurabhīpsamānaḥ //

tiryakpraṇihite śastre doṣāḥ purvamudāhṛtāḥ /

tasmāt pariharan doṣān kuruyācchastranipātanam //

mātaraṃ pitaraṃ putrān bāndhavānapi cāturaḥ /

apyetānabhiśaṅketa vaidye viśvāsameti ca //

visṛjatyātmanātmānaṃ na cainaṃ pariśaṅkate /

tasmāt putravadevainaṃ pālayedāturaṃ bhiṣak //

dharmārthau kīrtimityarthaṃ satāṃ grahaṇamuttamam /

prāpnuyāt svargavāsaṃ ca hitamārabhya karmaṇā //

karmaṇā kaścidekena dvābhyāṃ kaścittribhistathā /

vikāraḥ sādhyate kaściccaturbhirapi karmabhiḥ //