Language

ENहिગુ
Scripture Library

Sushruta Samhita · Chapter 1.27

1.27.1

athātaḥ śalyāpanayanīyamadhyāyaṃ vyākhyāsayāmaḥ //

1.27.2

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ //

1.27.3

śalyaṃ dvividhamavabaddhamanavabaddhaṃ ca //

1.27.4

tatra samāsenānavabaddhaśalyoddharaṇārthaṃ pañcadaśa hetūn vakṣyāmaḥ / tadyathā svabhāvaḥ pācanaṃ bhedanaṃ dāraṇaṃ pīḍanaṃ pramārjanaṃ nirdhmāpanaṃ vamanaṃ virecanaṃ prakṣālanaṃ pratimarśaḥ pravāhaṇaṃ ācūṣaṇaṃ ayaskānto harṣaśceti //

1.27.5

tatrāśrukṣavathūdgārakāsamūtrapurīṣānilaiḥ svabhāvabalapravṛttairnayanādibhyaḥ patati māṃsāvagāḍhaṃ śalyamavidahyamānaṃ pācayitvā prakothā(ā.pā)ttasya pūyaśoṇitavegādgauravādvā patati / pakvamabhidyamānaṃ bhedayeddārayedvā / bhinnamanirasyamānaṃ pīḍanīyaiḥ pīḍayet pāṇibhirvā / aṇūnyakṣaśalyāni pariṣecanādhmāpanairbālavastrapāṇibhiḥ pramārjayet / āhāraśeṣaśleṣmahīnāṇuśalyāni śvasanotkāsanapradhamanairnirdhamet / annaśalyāni vamanāṅgulipratimarśaprabhṛtibhiḥ / virecanaiḥ pakvāśayagatāni / vraṇadoṣāśayagatāni prakṣālanaiḥ / vātamūtrapurīṣagarbhasaṅgeṣu pravāhaṇamuktaṃ / mārutodakasaviṣarudhiraduṣṭastanyeṣvācūṣaṇamāsyena viṣāṇairvā / anulomamanavabaddhamakarṇamanalpavraṇamukhamayaskāntena / hṛdyavasthitamanekakāraṇotpannaṃ śokaśalyaṃ harṣeṇeti //

1.27.6

sarvaśalyānāṃ tu mahatāmaṇūnāṃ vā dvāvevāharaṇahetū bhavataḥ pratilomo'nulomaśca //

1.27.7

tatra pratilomamarvācīnamānayet anulomaṃ parācīnam //

1.27.8

uttuṇḍitaṃ chitvā nirghātayecchedanīyamukham //

1.27.9

chedanīyamukhānyapi kukṣivakṣaḥkakṣāvaṃkṣaṇaparśukāntarapatitāni ca hastaśakyaṃ yathāmārgeṇa hastenaivāpahartuṃ prayateta //

1.27.10

hastenāpahartumaśakyaṃ viśasya śastreṇa yantreṇāpaharet //

1.27.11

bhavati cātra /

1.27.11

śītalena jalenainaṃ mūrcchantamavasecayet /

1.27.11

saṃrakṣedasya marmāṇi muhurāśvāsayecca tam //

1.27.12

tataḥ śalyamuddhṛtya nirlohitaṃ vraṇaṃ kṛtvā svedārhamagnigh;rtaprabhṛtibhiḥ saṃsvedya vidahya pradihya sarpirmadhubhyāṃ baddhvācārikamupadiśet / ( sirāsnāyuvilagnaṃ śalākādibhirvimocyāpanayet śvayathugrastavāraṅgaṃ samavapīḍya śvayathuṃ durbalavāraṅgaṃ kuśādibhirbaddhvā /)

1.27.13

hṛdayamabhito vartamānaṃ śalyaṃ śītajalādibhirudvejitasyāpaharedyathāmārgaṃ durupaharamanyato'pabādhyamānaṃ pāṭayitvoddharet //

1.27.14

asthivivarapraviṣṭamasthividaṣṭaṃ vāvagṛhya pādābhyāṃ yantreṇāpaharet aśakyamevaṃ vā balavadbhiḥ suparigṛhītasya yantreṇa grāhayitvā śalyavāraṅgaṃ pravibhujya dhanurguṇairbaddhaikataścāsya pañcāṅgyāmupasaṃyatasyāśvasya vaktrakavike badhnīyāt athainaṃ kaśayā tāḍayedyathonnamayan śiro vegena śalyamuddharati dṛḍhāṃ vā vṛkṣaśākhāmavanamya tasyāṃ pūrvavadbaddhvoddharet //

1.27.15

adeśottuṇḍitamaṣṭhīlāśmamudgarāṇāmnyatamasya prahāreṇa vicālya yathāmārgameva yantreṇa //

1.27.16

( yantreṇa ) vimṛditakarṇāni karṇavantyanābādhakaradeśottuṇḍitāni purastādeva //

1.27.17

jātuṣe kaṇṭhāsakte kaṇṭhe nāḍīṃ praveśyāgnitaptāṃ ca śalākāṃ tayāvagṛhya śītābhiradbhiḥ pariṣicya sthirībhūtāmuddharet //

1.27.18

ajātuṣaṃ jatumadhūcchiṣṭapraliptayā śalākayā pūrvakalpenetyeke //

1.27.19

asthiśalyamanyadvā tiryakkaṇṭhāsaktamavekṣya keśoṇḍukaṃ dṛḍhaikasūtrabaddhaṃ dravabhaktopahitaṃ pāyayedākaṇṭhāt pūrṇakoṣṭhaṃ ca vāmayet vamataśca śalyaikadeśasaktaṃ jñātvā sūtraṃ sahasā tvākṣipet mṛdunā vā dantadhāvanakūrcakenāpaharet praṇudedvāntaḥ / kṣatakaṇṭhāya ca madhusarpiṣī leḍhuṃ prayacchettriphalācūrṇaṃ vā madhuśarkarāvimiśram //

1.27.20

udakapūrṇodaramavākśirasamavapīḍayeddhunīyādvāmayedvā bhasmarāśau vā nikhanedāmukhāt //

1.27.21

grāsaśalye tu kaṇṭhāsakte niḥśaṅkamanavabuddhaṃ skandhe muṣṭinābhihanyāt snehaṃ madyaṃ pānīyaṃ vā pāyayet //

1.27.22

bāhurajjulatāpāśaiḥ kaṇṭhapīḍanādvāyuḥ prakupitaḥ śleṣmāṇaṃ kopayitvā sroto niruṇaddhi lālāsrāvaṃ phenāgamanaṃ saṃjñānāśaṃ cāpādayati tamabhyajya saṃsvedya śirovirecanaṃ tasmai tīkṣṇaṃ dadyādrasaṃ ca vātaghnaṃ vidadhyāditi //

1.27.23

bhavanti cātra /

1.27.23

śalyākṛtiviśeṣāṃśca sthānānyāvekṣya buddhimān /

1.27.23

tathā yantrapṛthaktvaṃ ca samyak śalyamathāharet //

1.27.24

karṇavanti tu śalyāni duḥkhāhāryāṇi yāni ca /

1.27.24

ādadīta bhiṣak tasmāttāni yuktyā samāhitaḥ //

1.27.25

etairupāyaiḥ śalyaṃ tu naiva niryātyate yadi /

1.27.25

matyā nipuṇayā vaidyo yantrayogaiśca nirharet //

1.27.26

śothapākau rujaścogrāḥ kuryācchalyamanirhṛtam /

1.27.26

vaikalyaṃ maraṇaṃ cāpi tasmādyatnādvinirharet //

Original text: Suśrutasaṃhitā · Edition: ed. Yādavaśarman Trivikrama Ācārya (Nirnaya Sagar Press); e-text by SARIT · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0

Esc