Sushruta Samhita · Chapter 1.27
athātaḥ śalyāpanayanīyamadhyāyaṃ vyākhyāsayāmaḥ //
yathovāca bhagavān dhanvantariḥ //
śalyaṃ dvividhamavabaddhamanavabaddhaṃ ca //
tatra samāsenānavabaddhaśalyoddharaṇārthaṃ pañcadaśa hetūn vakṣyāmaḥ / tadyathā svabhāvaḥ pācanaṃ bhedanaṃ dāraṇaṃ pīḍanaṃ pramārjanaṃ nirdhmāpanaṃ vamanaṃ virecanaṃ prakṣālanaṃ pratimarśaḥ pravāhaṇaṃ ācūṣaṇaṃ ayaskānto harṣaśceti //
tatrāśrukṣavathūdgārakāsamūtrapurīṣānilaiḥ svabhāvabalapravṛttairnayanādibhyaḥ patati māṃsāvagāḍhaṃ śalyamavidahyamānaṃ pācayitvā prakothā(ā.pā)ttasya pūyaśoṇitavegādgauravādvā patati / pakvamabhidyamānaṃ bhedayeddārayedvā / bhinnamanirasyamānaṃ pīḍanīyaiḥ pīḍayet pāṇibhirvā / aṇūnyakṣaśalyāni pariṣecanādhmāpanairbālavastrapāṇibhiḥ pramārjayet / āhāraśeṣaśleṣmahīnāṇuśalyāni śvasanotkāsanapradhamanairnirdhamet / annaśalyāni vamanāṅgulipratimarśaprabhṛtibhiḥ / virecanaiḥ pakvāśayagatāni / vraṇadoṣāśayagatāni prakṣālanaiḥ / vātamūtrapurīṣagarbhasaṅgeṣu pravāhaṇamuktaṃ / mārutodakasaviṣarudhiraduṣṭastanyeṣvācūṣaṇamāsyena viṣāṇairvā / anulomamanavabaddhamakarṇamanalpavraṇamukhamayaskāntena / hṛdyavasthitamanekakāraṇotpannaṃ śokaśalyaṃ harṣeṇeti //
sarvaśalyānāṃ tu mahatāmaṇūnāṃ vā dvāvevāharaṇahetū bhavataḥ pratilomo'nulomaśca //
tatra pratilomamarvācīnamānayet anulomaṃ parācīnam //
uttuṇḍitaṃ chitvā nirghātayecchedanīyamukham //
chedanīyamukhānyapi kukṣivakṣaḥkakṣāvaṃkṣaṇaparśukāntarapatitāni ca hastaśakyaṃ yathāmārgeṇa hastenaivāpahartuṃ prayateta //
hastenāpahartumaśakyaṃ viśasya śastreṇa yantreṇāpaharet //
bhavati cātra /
śītalena jalenainaṃ mūrcchantamavasecayet /
saṃrakṣedasya marmāṇi muhurāśvāsayecca tam //
tataḥ śalyamuddhṛtya nirlohitaṃ vraṇaṃ kṛtvā svedārhamagnigh;rtaprabhṛtibhiḥ saṃsvedya vidahya pradihya sarpirmadhubhyāṃ baddhvācārikamupadiśet / ( sirāsnāyuvilagnaṃ śalākādibhirvimocyāpanayet śvayathugrastavāraṅgaṃ samavapīḍya śvayathuṃ durbalavāraṅgaṃ kuśādibhirbaddhvā /)
hṛdayamabhito vartamānaṃ śalyaṃ śītajalādibhirudvejitasyāpaharedyathāmārgaṃ durupaharamanyato'pabādhyamānaṃ pāṭayitvoddharet //
asthivivarapraviṣṭamasthividaṣṭaṃ vāvagṛhya pādābhyāṃ yantreṇāpaharet aśakyamevaṃ vā balavadbhiḥ suparigṛhītasya yantreṇa grāhayitvā śalyavāraṅgaṃ pravibhujya dhanurguṇairbaddhaikataścāsya pañcāṅgyāmupasaṃyatasyāśvasya vaktrakavike badhnīyāt athainaṃ kaśayā tāḍayedyathonnamayan śiro vegena śalyamuddharati dṛḍhāṃ vā vṛkṣaśākhāmavanamya tasyāṃ pūrvavadbaddhvoddharet //
adeśottuṇḍitamaṣṭhīlāśmamudgarāṇāmnyatamasya prahāreṇa vicālya yathāmārgameva yantreṇa //
( yantreṇa ) vimṛditakarṇāni karṇavantyanābādhakaradeśottuṇḍitāni purastādeva //
jātuṣe kaṇṭhāsakte kaṇṭhe nāḍīṃ praveśyāgnitaptāṃ ca śalākāṃ tayāvagṛhya śītābhiradbhiḥ pariṣicya sthirībhūtāmuddharet //
ajātuṣaṃ jatumadhūcchiṣṭapraliptayā śalākayā pūrvakalpenetyeke //
asthiśalyamanyadvā tiryakkaṇṭhāsaktamavekṣya keśoṇḍukaṃ dṛḍhaikasūtrabaddhaṃ dravabhaktopahitaṃ pāyayedākaṇṭhāt pūrṇakoṣṭhaṃ ca vāmayet vamataśca śalyaikadeśasaktaṃ jñātvā sūtraṃ sahasā tvākṣipet mṛdunā vā dantadhāvanakūrcakenāpaharet praṇudedvāntaḥ / kṣatakaṇṭhāya ca madhusarpiṣī leḍhuṃ prayacchettriphalācūrṇaṃ vā madhuśarkarāvimiśram //
udakapūrṇodaramavākśirasamavapīḍayeddhunīyādvāmayedvā bhasmarāśau vā nikhanedāmukhāt //
grāsaśalye tu kaṇṭhāsakte niḥśaṅkamanavabuddhaṃ skandhe muṣṭinābhihanyāt snehaṃ madyaṃ pānīyaṃ vā pāyayet //
bāhurajjulatāpāśaiḥ kaṇṭhapīḍanādvāyuḥ prakupitaḥ śleṣmāṇaṃ kopayitvā sroto niruṇaddhi lālāsrāvaṃ phenāgamanaṃ saṃjñānāśaṃ cāpādayati tamabhyajya saṃsvedya śirovirecanaṃ tasmai tīkṣṇaṃ dadyādrasaṃ ca vātaghnaṃ vidadhyāditi //
bhavanti cātra /
śalyākṛtiviśeṣāṃśca sthānānyāvekṣya buddhimān /
tathā yantrapṛthaktvaṃ ca samyak śalyamathāharet //
karṇavanti tu śalyāni duḥkhāhāryāṇi yāni ca /
ādadīta bhiṣak tasmāttāni yuktyā samāhitaḥ //
etairupāyaiḥ śalyaṃ tu naiva niryātyate yadi /
matyā nipuṇayā vaidyo yantrayogaiśca nirharet //
śothapākau rujaścogrāḥ kuryācchalyamanirhṛtam /
vaikalyaṃ maraṇaṃ cāpi tasmādyatnādvinirharet //
Original text: Suśrutasaṃhitā · Edition: ed. Yādavaśarman Trivikrama Ācārya (Nirnaya Sagar Press); e-text by SARIT · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0