Sushruta Samhita · Chapter 1.18
athāto vraṇālepanabandhavidhimadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ //
yathovāca bhagavān dhanvantariḥ //
ālipa ādya upakramaḥ eṣa sarvaśophānāṃ sāmānyaḥ pradhānatamaśca taṃ ca pratirogaṃ vakṣyāmaḥ tato bandhaḥ pradhānaṃ tena śuddhirvraṇaropaṇamasthisaṃdhisthairyaṃ ca //
tatra pratilomamālimpennānulomam / pratilome hi samyagauṣadhamavatiṣṭhate'nupraviśati romakūpān svedavāhibhiśca sirāmukhairvīryaṃ prāpnoti //
na ca śuṣyamāṇamupekṣeta anyatra pīḍayitavyāt śuṣko hyapārthako rukkaraśca //
sa trividhaḥ pralepaḥ pradeha ālepaśca / teṣāmantaraṃ pralepaḥ śītastanuraviśoṣī viśoṣī ca pradehastūṣṇaḥ śīto vā bahalo'bahuraviśoṣī ca madhaymo'trālepaḥ / tatra raktapittaprasādakṛdālepaḥ pradeho vātaśleṣmapraśamanaḥ saṃdhānaḥ śodhano ropaṇaḥ śophavedanāpahaśca tasyopayogaḥ kṣatākṣateṣu yastu kṣateṣūpayujyate sa bhūyaḥ kalka iti saṃjñāṃ labhate niruddālepanasaṃjñaḥ tenāsrāvasannirodho mṛdutā pūtimāṃsāpakarṣaṇamanantardoṣatā vraṇaśuddhiśca bhavati //
avidagdheṣu śopheṣu hitamālepanaṃ bhavet /
yathāsvaṃ doṣaśamanaṃ dāhakaṇḍūrujāpaham //
tvakprasādanamevāgryaṃ māṃsaraktaprasādanam /
dāhapraśamanaṃ śreṣṭhaṃ todakaṇḍūvināśanam //
marmadeśeṣu ye togā guhyeṣvapi tathā nṛām /
saṃśodhanāya teṣāṃ hi kuryādālepanaṃ bhiṣak //
(ṣaḍbhāgaṃ paittike snehaṃ catrubhāgaṃ tu vātike /
aṣṭabhāgaṃ tu kaphaje snehamātrāṃ pradāpayet //)
tasya pramāṇamārdramāhiṣacarmotsedhamupadiśanti //
na cālepaṃ rātrau prayuñjīta mā bhūcchaityapihitoṣmaṇastadanirgamādvikārapravṛtti(ā.ddhi)riti //
pradehasādhye vyādhau tu hitamālepanaṃ divā /
pittaraktābhighātotthe saviṣe ca viśeṣataḥ //
na ca paryuṣitaṃ lepaṃ kadācidavacārayet /
uparyupari lepaṃ tu na kadācit pradāpayet //
ūṣmāṇaṃ vedanāṃ dāhaṃ ghanatvājjanayet sa hi /
na ca tenaiva lepena pradehaṃ dāpayet punaḥ /
śuṣkabhāvātsa nirvīryo yukto'pi syādapārthakaḥ //
ata ūrdhvaṃ vraṇabandhanadravyāṇyupadekṣyāmaḥ tadyathā kṣaumakārpāsāvikadukūlakauśeyapatrorṇacīnapaṭṭacarmāntarvalkalālābūśakalalatāvidalarajjutūlaphalasantānikālauhānīti teṣaṃ vyādhiṃ kālaṃ cāvekṣyopayogaḥ prakaraṇataścaiṣāmādeśaḥ //
tatra kośadāmasvastikānuvellitapra(ā.mu)tolīmaṇḍalasthagikāyamakakhaṭvācīnavibandhavitānagophaṇāḥ pañcāṅgī ceti caturdaśa bandhaviśeṣāḥ / teṣāṃ nāmabhirevākṛtayaḥ prāyeṇa vyākhyātāḥ //
tatra kośamaṅguṣṭhāṅguliparvasu vidadhyāt dāmasaṃbādhe'ṅge sandhikūrcakabhrūstanāntaratalakarṇeṣu svastikaṃ anuvellitaṃ tu śākhāsu grīvāmeḍhrayoḥ pratolīṃ vṛtte'ṅge maṇḍalaṃ aṅguṣṭhāṅgulimeḍhrāgreṣu sthagikāṃ yamalavraṇayoryamakaṃ hanuśaṅkhagaṇḍeṣu khaṭvāṃ apāṅgayoścīnaṃ pṛṣṭhodaroraḥsu vibandhaṃ mūrdhani vitānaṃ cibukanāsauṣṭhāṃsabastiṣu gophaṇāṃ jatruṇa ūrdhvaṃ pañcāṅgīmiti yo vā yasmin śarīrapradeśe suniviṣṭo bhavati taṃ tasmin vidadhyāt //
yantraṇamūrdhvamadhistiryak ca //
tatra ghanāṃ kavalikāṃ dattvā vāmahastaparikṣepamṛjumanāviddhamasaṃkucitaṃ mṛdu paṭṭaṃ niveśya badhnīyāt / na ca vraṇasyopari kuryādgranthimābādhakaraṃ ca //
na ca vikeśikauṣadhe'tisnigdhe'tirūkṣe viṣame vā kurvīta yasmādatisnehāt kledo raukṣyācchedo durnyāsāhraṇavartmāvagharṣaṇamiti //
tatra vraṇayatanaviśeṣādbandhaviśeṣastrividho bhavati gāḍhaḥ samaḥ śithila iti //
pīḍayannarujo gāḍhaḥ socchvāsaḥ śithilaḥ smṛtaḥ /
naiva gāḍho na śithilaḥ samo bandhaḥ prakīrtitaḥ //
tatra sphikkukṣikakṣāvaṅkṣaṇoruśiraḥsu gāḍhaḥ śākhāvadanakarṇakaṇṭhameḍhramuṣkapṛṣṭhapārśvodaroraḥsu samaḥ akṣṇoḥ sandhiṣu ca śithila ti //
tatra paittikaṃ gāḍhasthāne samaṃ badhnīyāt samasthāne śithilaṃ śithilasthāne naiva evaṃ śoṇitaduṣṭaṃ ca ślaiṣmikaṃ śithilasthāne samaṃ samasthāne gāḍhaṃ gāḍhasthāne gāḍhataraṃ evaṃ vātaduṣṭaṃ ca //
tatra paittikaṃ śaradi grīṣme dvirahno badhnīyāt raktopadrutamapyevaṃ ślaiṣmikaṃ hemantavasantayostryahāt vātopadrutamapyevam / evamabhyūhya bandhaviparyayaṃ ca kuryāt //
tatra samaśithilasthāneṣu gāḍhaṃ baddhe vikeśikauṣadhanairarthakyaṃ śophavedanāprādurbhāvaśca gāḍhasamasthāneṣu śithilaṃ baddhe vikeśikauṣadhapatanaṃ paṭṭasaṃcārāhraṇavartmāvagharṣanamiti gāḍhaśithilasthāneṣu samaṃ baddhe ca guṇābhāva iti //
aviparītabandhe vedanopaśāntirasṛkprasādo mārdavaṃ ca //
abadhyamāno daṃśamaśakatṛṇakāṣṭhopalapāṃśuśītavātātapaprabhṛtibhirviśeṣairabhihanyate vraṇo vividhavedanopadrutaśca duṣṭatāmupaityālepanādīni cāsya viśoṣamupayānti //
cūrṇitaṃ mathitaṃ bhagnaṃ viśliṣṭamatipātitam /
asthisnāyusirācchinnamāśu bandhena rohati //
sukhamevaṃ vraṇī śete sukhaṃ gacchati tiṣṭhati /
sukhaṃ śayyāsanasthasya kṣipraṃ saṃrohati vraṇaḥ //
abandhyāḥ pittaraktābhighātaviṣanimittā yadā ca śophadāhapākarāgatodavedanābhibhūtāḥ kṣārāgnidagdhāḥ pākāt prakuthitapraśīrṇamāṃsāśca bhavanti //
kuṣṭhināmagnidagdhānāṃ piḍakā madhumehinām /
karṇikāśconduruviṣe viṣajuṣṭavraṇāśca ye //
māṃsāpāke na badhyante gudapāke ca dāruṇe /
svabuddhyā cāpi vibhajetkṛtyākṛtyāṃśca buddhimān //
deśaṃ doṣaṃ ca vijñāya vraṇaṃ ca vraṇakovidaḥ /
ṛtūṃśca parisaṃkhyāya tato bandhānniveśayet //
ūrdhvaṃ tiryagadhastācca yantraṇā trividhā smṛtā /
yathā ca badhyate bandhastathā vakṣyāmyaśeṣataḥ //
ghanāṃ kavalikāṃ dattvā mṛdu caivāpi paṭṭakam /
vikeśikāmauṣadhaṃ ca nātisnigdhaṃ samācaret //
prakledayatyatisnigdhā tathā rūkṣā kṣiṇoti ca /
yuktasnehā ropayati durnyastā vartma gharṣati //
viṣamaṃ ca vraṇaṃ kuryāt stambhayet srāvayettathā /
yathāvraṇaṃ viditvā tu yogaṃ vaidyaḥ prayojayet //
pittaje raktaje vāpi sakṛteva parikṣipet /
asakṛt kaphaje vāpi vātaje ca vicakṣaṇaḥ //
talena pratipīḍyātha srāvayedanulomataḥ /
sarvāṃśca bandhān gūḍhāntān sandhīṃśca viniveśayet //
oṣṭhasyāpyeṣa sandhāne yathoddiṣṭo vidhiḥ smṛtaḥ /
buddhyotprekṣyābhiyuktena tathā cāsthiṣu jānatā //
uttiṣṭhato niṣaṇṇasya śayanaṃ vādhigacchataḥ /
gacchato vividhairyānairnāsya duṣyati sa vraṇaḥ //
ye ca syurmāṃsasaṃsthā vai tvaggatāśca tathā vraṇāḥ /
sandhyasthikoṣṭhaprāptāśca sirāsnāyugatāstathā //
tathāvagāḍhagambhīrāḥ sarvato viṣamasthitāḥ /
naite sādhayituṃ śakyā ṛte bandhādbhavanti hi //
Original text: Suśrutasaṃhitā · Edition: ed. Yādavaśarman Trivikrama Ācārya (Nirnaya Sagar Press); e-text by SARIT · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0