Surya Siddhanta · Chapter 6
na chedyakam ṛte yasmād bhedā grahaṇayoH sphuṭāH/
jñāyante tat pravakṣyāmi chedyakajñānam uttamam//
susādhitāyām avanau binduṃ kṛtvā tato likhet/
saptavargāṅgulenādau maṇḍalaṃ valanāśritam//
grāhyagrāhakayogārdhasammitena dvitīyakam/
maṇḍalaṃ tat samāsākhyaṃ grāhyārdhena tṛtīyakam//
yāmyottarāprācyaparāsādhanaṃ pūrvavad diśām/
prāg indor grahaṇaṃ paścān mokṣo +arkasya viparyayāt//
yathādiśaṃ prāgrahaṇaṃ valanaṃ himadīdhiteH/
maukṣikaṃ tu viparyastaṃ viparītam idaṃ raveH//
valanāgrān nayen madhyaṃ sūtraṃ yady atra saṃspṛśet/
tatsamāse tato deyau vikṣepau grāsamaukṣikau//
vikṣepāgrāt punaH sūtraṃ madhyabinduṃ praveśayet/
tadgrāhyabindusaṃsparśād grāsamokṣau vinirdiśet//
nityaśo +arkasya vikṣepāH parilekhe yathādiśam/
viparītāH śaśāṅkasya tadvaśād atha madhyamam//
valanaṃ prāṅmukhaṃ deyaṃ tadvikṣepaikatā yadi/
bhede paścān mukhaṃ deyam indor bhānor viparyayāt//
valanāgrāt punaH sūtraṃ madhyabinduṃ praveśayet/
madhyasūtreṇa vikṣepaṃ valanābhimukhaṃ nayet//
vikṣepāgrāl likhed vṛttaṃ grāhakārdhena tena yat/
grāhyavṛttaṃ samākrāntaṃ tadgrastaṃ tamasā bhavet//
chedyakaṃ likhatā bhūmau phalake vā vipaścitā/
viparyayo diśāṃ kāryaH pūrvāparakapālayoH//
svacchatvād dvādaśāṃśo +api grastaś candrasya dṛśyate/
liptātrayam api grastaṃ tīkṣṇatvān na vivasvataH//
svasaṃjñitās trayaH kāryā vikṣepāgreṣu bindavaH/
tatra prāṅmadhyayor madhye tathā maukṣikamadhyayoH//
likhen matsyau tayor madhyān mukhapucchaviniHsṛtam/
prasārya sūtradvitayaṃ tayor yatra yutir bhavet//
tatra sūtreṇa vilikhec cāpaṃ bindutrayaspṛśā/
sa panthā grāhakasyoktā yenāsau samprayāsyati//
grāhyagrāhakayogārdhāt projjhyeṣṭagrāsam āgatam/
avaśiṣṭāṅgulasamāṃ śalākāṃ madhyabindutaH//
tayor mārgonmukhīṃ dadyād grāsataH prāggrahāśritām/
vimuñcato mokṣadiśi grāhakādhvānam eva sā//
spṛśed yatra tato vṛttaṃ grāhakārdhena saṃlikhet/
tena grāhyaṃ yadākrāntaṃ tat tamograstam ādiśet//
mānāntarārdhena mitāṃ śalākāṃ grāsadiṅmukhīm/
nimīlanākhyāṃ dadyāt sā tanmārge yatra saṃspṛśet//
tato grāhakakhaṇḍena prāgvan maṇḍalam ālikhet/
tadgrāhyamaṇḍalayutir yatra tatra nimīlanam//
evam unmīlane mokṣadiṅmukhīṃ samprasārayet/
vilikhen maṇḍalaṃ prāgvad unmīlanam athoktavat//
ardhād ūne sadhūṃraṃ syāt kṛṣṇam ardhādhikaṃ bhavet/
vimuñcataH kṛṣṇatāṃraṃ kapilaṃ sakalagrahe//
rahasyam etad devānāṃ na deyaṃ yasya kasyacit/
suparīkṣitaśiṣyāya deyaṃ vatsaravāsine//
[grahayuti]
Original text: Sūryasiddhānta · Edition: B: The Surya-siddhanta with its commentary the Gudhartha-prakasaka, edited by Fits-Edward Hall, Bibliotheca Indica No.79, Calcutta 1854. (reprinted as volume 25 of Bibliotehca Indica, Biblio Verlag, Osnabruck 1980). C: Kasi samskrta granthamala 144, Caukhamba Sanskrit Samsthaana, Fourth edition, 1987. D: With the Commentary of Sudhakara Dvivedi, ed. by Dr. Sri Krsna Candra Dvivedii, Sampurnanand S · Data entry Michio Yano · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0