Surya Siddhanta · Chapter 3
yugmānte viṣamānte tu nakhaliptonitās tayoH//
śilātale +ambusaṃśuddhe vajralepe +api vā same/
tatra śaṅkvaṅgulair iṣṭaiH samaṃ maṇḍalam ālikhet//
tanmadhye sthāpayec chaṅkuṃ kalpanādvādaśāṅgulam/
tacchāyāgraṃ spṛśed yatra vṛtte pūrvāparārdhayoH//
tatra bindū vidhāyobhau vṛtte pūrvāparābhidhau/
tanmadhye timinā rekhā kartavyā dakṣiṇottarā//
yāmyottaradiśor madhye timinā pūrvapaścimā/
diṅmadhyamatsyaiH saṃsādhyā vidiśas tadvad eva hi//
caturasraṃ bahiH kuryāt sūtrair madhyād vinirgataiH/
bhujasūtrāṅgulais tatra dattair iṣṭaprabhā smṛtā//
prākpaścimāśritā rekhā procyate samamaṇḍale/
unaṇḍale ca viṣuvanmaṇḍale parikīrtyate//
rekhā prācyaparā sādhyā viṣuvadbhāgragā tathā/
iṣṭacchāyāviṣuvator madhyam agrābhidhīyate//
śaṅkucchāyākṛtiyuter mūlaṃ karṇo +asya vargataH/
projjhya śaṅkukṛtiṃ mūlaṃ chāyā śaṅkur viparyayāt//
triṃśatkṛtyo yuge bhānāṃ cakraṃ prāk parilambate/
tadguṇād bhūdinair bhaktād dyugaṇād yad avāpyate//
taddos trighnā daśāptāṃśā vijñeyā ayanābhidhāH/
tatsaṃskṛtād grahāt krānticchāyācaradalādikam//
sphuṭaṃ dṛktulyatāṃ gacched ayane viṣuvadvaye/
prāk cakraṃ calitaṃ hīne chāyārkāt karaṇāgate//
antarāṃśair athāvṛtya paścāc cheṣais tathādhike/
evaṃ viṣuvatī chāyā svadeśe yā dinārdhajā//
dakṣiṇottararekhāyāṃ sā tatra viṣuvatprabhā//
śaṅkucchāyāhate trijye viṣuvatkarṇabhājite/
lambākṣajye tayoś cāpe lambākṣau dakṣiṇau sadā/
madhyacchāyā bhujas tena guṇitā tribhamaurvikā//
svakarṇāptā dhanurliptā natās tā dakṣiṇe bhuje/
uttarāś cottare yāmyās tāH sūryakrāntiliptikāH//
digbhede miśritāH sāmye viśliṣṭāś cākṣaliptikāH/
tābhyo +akṣajyā ca tadvargaṃ projjhya trijyākṛteH padam//
lambajyārkaguṇākṣajyā viṣuvadbhātha lambayā/
svākṣārkanatabhāgānāṃ dikṣāmye +antaram anyathā//
digbhede +apakramaH śeṣas tasya jyā trijyayā hatā/
paramāpakramajyāptā cāpaṃ meṣādigo raviH//
karkyādau projjhya cakrārdhāt tulādau bhārdhasaṃyutāt/
mṛgādau projjhya bhagaṇān madhyāhne +arkaH sphuṭo bhavet//
tanmāndam asakṛd vāmaṃ phalaṃ madhyo divākaraH/
svākṣārkāpakramayutir dikṣāmye +antaram anyathā//
śeṣaṃ natāṃśāH sūryasya tadbāhujyā ca koṭijyā/
śaṅkumānāṅgulābhyaste bhujatrijye yathākramam//
koṭijyayā vibhajyāpte chāyākarṇāv ahardale/
krāntijyā viṣuvatkarṇaguṇāptā śaṅkujīvayā//
arkāgrā sveṣṭakarṇaghnī madhyakarṇoddhṛtā svakā/
viṣuvadbhāyutārkāgrā yāmye syād uttaro bhujaH//
viṣuvatyām viśodhyodaggole syād bāhur uttaraH/
viparyayād bhujo yāmyo bhavet prācyaparāntare//
mādhyāhniko bhujo nityaṃ chāyā mādhyāhnikī smṛtā/
lambākṣajīve viṣuvacchāyādvādaśasaṅguṇe//
krāntijyāpte tu tau karṇau samamaṇḍalage ravau/
saumyākṣonā yadā kāntiH syāt tadā dyudalaśravaH//
viṣuvacchāyayābhyastaH karṇo madhyāgrayoddhṛtaH/
svakrāntijyā trijīvāghnī lambajyāptāgramaurvikā//
sveṣṭakarṇahatā bhaktā trijyayāgrāṅgulādikā/
trijyāvargārdhato +agrajyāvargonād dvādaśāhatāt//
punar dvādaśanighnāc ca labhyate yat phalaṃ budhaiH/
śaṅkuvargārdhasaṃyuktaviṣuvadvargabhājitāt//
tadeva karaṇī nāma tāṃ pṛthak sthāpayed budhaH/
arkaghnī viṣuvacchāyāgrajyayā guṇitā tathā//
bhaktā phalākhyaṃ tadvargasaṃyuktakaraṇīpadam/
phalena hīnasaṃyuktaṃ dakṣiṇottaragolayoH//
yāmyayor vidiśoH śaṅkur evaṃ yāmyottare ravau/
paribhramati śaṅkos tu śaṅkur uttarayos tu saH//
tattrijyāvargaviśleṣān mūlaṃ dṛgjyābhidhīyate/
svaśaṅkunā vibhajyāpte dṛktrijye dvādaśāhate//
chāyākarṇau tu koṇeṣu yathāsvaṃ deśakālayoH/
trijyodakcarajāyuktā yāmyāyāṃ tadvivarjitā//
antyā natotkramajyonā svahorātrārdhasaṅguṇā/
trijyābhaktā bhavec chedo lambajyāghno +atha bhājitaH//
tribhajyayā bhavec chaṅkus tadvargaṃ pariśodhayet/
trijyāvargāt padaṃ dṛgjyā chāyākarṇau tu pūrvavat//
abhīṣṭacchāyayābhyastā trijyā tatkarṇabhājitā/
dṛgjyā tadvargasaṃśuddhāt trijyāvargāc ca yat padam/
śaṅkuH sa tribhajīvāghnaH svalambajyāvibhājitaH/
chedaH sa trijyayābhyastaH svāhorātrārdhabhājitaH//
unnatajyā tayā hīnā svāntyā śeṣasya kārmukam/
utkramajyābhir evaṃ syuH prākpaścārdhanatāsavaH//
iṣṭāgrāghnī tu lambajyā svakarṇāṅgulabhājitā/
krāntijyā sā trijīvāghnī paramāpakramoddhṛtā//
taccāpaṃ bhādikaṃ kṣetraṃ padais tatra bhavo raviH/
iṣṭe +ahni madhye prākpaścād dhṛte bāhutrayāntare//
matsyadvayāntarayutes trispṛkṣūtreṇa bhābhramaH/
tribhadyukarṇārdhaguṇāH svāhorātrārdhabhājitāH//
kramād ekadvitribhajyās taccāpāni pṛthak pṛthak/
svādho +adhaH pariśodhyātha meṣāl laṅkodayāsavaH//
khāgāṣṭayo +arthago +agaikāH śaratryaṅkahimāṃśavaH/
svadeśacarakhaṇḍonā bhavantīṣṭodayāsavaH//
vyastā vyastair yutāH svaiH svaiH karkaṭādyās tatas trayaH/
utkrameṇa ṣaḍevaite bhavantīṣṭās tulādayaH//
gatabhogyāsavaH kāryā bhāskarād iṣṭakālikāt/
svodayāsuhatā bhuktabhogyā bhaktāH khavahnibhiH//
abhīṣṭaghaṭikāsubhyo bhogyāsūn praviśodhayet/
tadvat tadeṣyalagnāsūn evaṃ yātāt tathotkramāt//
śeṣaṃ cet triṃśatābhyastam aśuddhena vibhājitam/
bhāgair yuktaṃ ca hīnaṃ ca tallagnaṃ kṣitije tadā// (C bhāgahīnaṃ ca yuktaṃ ca)
prākpaścān natanāḍībhis tasmāl laṅkodayāsubhiH/
bhānau kṣayadhane kṛtvā madhyalagnaṃ tadā bhavet//
bhogyāsūn ūnakasyātha bhuktāsūn adhikasya ca/
sampīṇḍyāntaralagnāsūn evaṃ syāt kālasādhanam//
sūryād ūne niśāśeṣe lagne +arkād adhike divā/
bhacakrārdhayutād bhānor adhikke +astamayāt param//
[candragrahaṇa]
Original text: Sūryasiddhānta · Edition: B: The Surya-siddhanta with its commentary the Gudhartha-prakasaka, edited by Fits-Edward Hall, Bibliotheca Indica No.79, Calcutta 1854. (reprinted as volume 25 of Bibliotehca Indica, Biblio Verlag, Osnabruck 1980). C: Kasi samskrta granthamala 144, Caukhamba Sanskrit Samsthaana, Fourth edition, 1987. D: With the Commentary of Sudhakara Dvivedi, ed. by Dr. Sri Krsna Candra Dvivedii, Sampurnanand S · Data entry Michio Yano · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0