Language

ENहिગુ
Scripture Library

Surya Siddhanta · Chapter 2

2.01

adṛśyarūpāH kālasya mūrtayo bhagaṇāśritāH/
śīghramandoccapātākhyā grahāṇāṃ gatihetavaH//

2.02

tadvātaraśmibhir *baddhās tais savyetarapāṇibhiH/ (C naddhās)
prāk paścād apakṛṣyante yathāsannaṃ svadiṅmukham//

2.03

pravahākhyo marut tāṃs tu svoccābhimukham īrayet/
pūrvāparākṛṣṭās te *gatiṃ yānti pṛthagvidhāH//(C gatīr, pṛthagvidhām)

2.04

grahāt prāgbhagaṇārdhasthaH prāṅmukhaṃ karṣati graham/
uccasaṃjño +aparārdhasthas tadvat paścānmukhaṃ graham//

2.05

svoccāpakṛṣṭā *bhagaṇaiH prāṅmukhaṃ yānti yad grahāH/ (C bhagaṇāt)
tat teṣu dhanam ity uktam ṛṇaṃ paścānmukheṣu *ca// (tu)

2.06

*dakṣiṇottarato +apy evaṃ pāto *rāhuH svaraṃhasā/(C dakṣiṇottarayor, rāhuś ca raṃhasā)
vikṣipaty eṣa vikṣepaṃ candrādīnām apakramāt//

2.07

uttarābhimukhaṃ pāto vikṣipaty aparārdhagaH/
grahaṃ prāgbhagaṇārdhastho yāmyāyām apakarṣati//

2.08

budhabhārgavayoH śīghrāt tadvat pāto *yadā sthitaH/ (C yathāsthitaH)
tacchīghrākarṣaṇāt tau tu vikṣipyete yathoktavat//

2.09

mahatvān maṇḍalasyārkaH svalpam evāpakṛṣyate/
maṇḍalālpatayā candras tato bahv apakṛṣyate/

2.10

bhaumādayo +alpamūrtitvāc chīghramandoccasañjñakaiH/ (C saṃjñitaiH)
daivatair apakṛṣyante sudūram ativegitāH//

2.11

ato dhanarṇaṃ sumahat teṣāṃ gativaśād bhavet/
ākṛṣyamāṇās tair evaṃ vyomni yānty anilāhatāH//

2.12

*vakrātivakrā vikalā mandā mandatarā samā/ (C vakrānuvakrā)
tathā śīghratarā śīghrā grahāṇām aṣṭadhā gatiH//

2.13

tatrātiśīghrā śīghrākhyā mandā mandatarā samā/
ṛjvīti pañcadhā jñeyā *yā vakrā sātivakragā//(C +anyā vakrādikā matā)

2.14

tattadgativaśān nityaṃ yathā dṛktulyatāṃ grahāH/
prayānti tat pravakṣyāmi sphuṭīkaraṇam ādarāt//

2.15

rāśiliptāṣṭamo bhāgaH prathamaṃ jyārdham ucyate/
tat tadvibhaktalabdhonamiśritaṃ tad dvitīyakam//

2.16

ādyenaivaṃ kramāt piṇḍān bhaktvā *labdhonasaṃyutāH/(C labdhonitair yutaiH)
*khaṇḍakāH syuś caturviṃśajyārdhapiṇḍāH kramād amī//(C khaṇḍakais)

2.17

tattvāśvino +aṅkābdhikṛtā rūpabhūmidharartavaH/(224, 449, 691)
khāṅkāṣṭau pañcaśūnyeśā bāṇarūpaguṇendavaH//(890, 1105, 1315)

2.18

śūnyalocanapañcaikāś chidrarūpamunīndavaH/(1520, 1719)
viyaccandrātidhṛtayo guṇarandhrāmbarāśvinaH//(1910, 2093)

2.19

muniṣaḍyamanetrāṇi candrāgnikṛtadasrakāH/(2267, 2431)
pañcāṣṭaviṣayākṣīṇi kuñjarāśvinagāśvinaH//(2585, 2728)

2.20

randhrapañcāṣṭakayamā vasvadryaṅkayamās tathā/(2859, 2978)
kṛtāṣṭaśūnyajvalanā nagādriśaśivahnayaH//(3084, 3179)

2.21

ṣaṭpañcalocanaguṇāś candranetrāgnivahnayaH/(3256, 3321)
yamādrivahnijvalanā randhraśūnyārnavāgnayaH//(3372), 3401)

2.22

rūpāgnisāgaraguṇā vasvagnikṛtavahnayaH/(3431, 3438)
projjhyotkrameṇa vyāsārdhād utkramajyārdhapiṇḍikāH//

2.23

munayo randhrayamalā rasaṣaṭkā munīśvarāH/(7, 29, 66, 117)
dvyaṣṭaikā rūpaṣaḍdasrāH sāgarārthahutāśanāH/(182, 261, 354)

2.24

khartuvedā navādryarthā diṅnāgās tryarthakuñjarāH/(460, 710, 853)
nagāmbaraviyaccandrā rūpabhūdharaśaṅkarāH//(1007, 1171)

2.25

śarārṇavahutāśaikā bhujaṅgākṣiśarendavaH/(1345, 1528)
navarūpamahīdhraikā gajaikāṅkaniśākarāH//1719, 1918)

2.26

guṇāśvirūpanetrāṇi pāvakāgniguṇāśvinaH/(2123, 2333)
vasvarṇavārthayamalās turaṅgartunagāśvinaH//(2548, 2767)

2.27

navāṣṭanavanetrāṇi pāvakaikayamāgnayaH/(2989, 3293)
gajāgnisāgaraguṇā utkramajyārdhapiṇḍakāH//(3438)

2.28

paramāpakramajyā tu saptarandhraguṇendavaH/(1397)
tadguṇā jyā trijīvāptā taccāpaṃ krāntir ucyate//(C iṣyate)

2.29

grahaṃ saṃśodhya mandoccāt tathā śīghrād viśodhya ca/
śeṣaṃ kendrapadaṃ tasmād bhujajyā koṭir eva ca//(C kendraṃ padaṃ)

2.30

gatād bhujajyā viṣame gamyāt koṭiH pade bhavet/
*yugme tu gamyād bāhujyā koṭijyā tu gatād bhavet//(C same)

2.31

liptās tattvayamair bhaktā *labdhaṃ jyāpiṇḍikaṃ gatām/(C labdhā jyāpiṇḍikā gatāH)
gatagamyāntarābhyastaṃ vibhajet tattvalocanaiH//(225)

2.32

tadavāptaphalaṃ yojyaṃ jyāpiṇḍe *gatasaṃjñake/(C gatasaṃjñite)
syāt kramajyāvidhir ayaṃ utkramajyāsv api smṛtaH//

2.33

jyāṃ *projjhya śeṣaṃ tattvāśvihataṃ tadvivaroddhṛtam/(C projjhyānyattattvayamair hatvā)(225)
saṃkhyātattvāśvisaṃvarge *saṃyojya dhanur ucyate//(C saṃyojyaṃ) (225)

2.34

raver mandaparidhyaṃśā manavaH śītago radāH/ (14, 32)

2.35

yugmānte +arthādrayaH *khāgnisurāH sūryā navārṇavāH/(C khāgniH surās)(75, 30, 33, 12, 49)
oje dvyagā vasuyamā radā rudrā gajābdayaH//

2.36

kujādīnāṃ *ataH śīghrā yugmānte +arthāgnidasrakāH/(C tataś śaighryā)(235)
guṇāgnicandrāH *khanagā dvirasākṣīṇi go+agnayaH//(C khāgāś ca)(133, 70, 262, 39)

2.37

ojānte *dvitriyamalā dviviśve yamaparvatāH/(C dvitrikayamāH)(132, 72)
khartudasrā viyadvedāH śīghrakarmaṇi kīrtitāH//(260,40)

2.38

ojayugmāntaraguṇā bhujajyā trijyayoddhṛtā/
*yugme vṛtte dhanarṇaṃ syād ojād ūnādhike sphuṭam// (C yugmavṛtte)

2.39

tadguṇe bhujakoṭijye bhagaṇāṃśavibhājite/
tadbhujajyāphaladhanur māndaṃ liptādikaṃ phalam//

2.40

*śaighryaṃ koṭiphalaṃ kendre makarādau dhanaṃ smṛtam/(C śaighre)
saṃśodhyaṃ tu *trijīvāyāṃ karkyādau koṭijaṃ phalam//(C trijīvātaH)

2.41

tadbāhuphalavargaikyān mūlaṃ karṇaś calābhidhaH/
trijyābhyastaṃ bhujaphalaṃ calakarṇavibhājitam//

2.42

labdhasya cāpaṃ liptādiphalaṃ *śaighryam idaṃ smṛtam/ (C śaighram)
etad ādye kujādīnāṃ caturthe caiva karmaṇi//

2.43

māndaṃ karmaikam arkendor bhaumādīnām athocyate/
*śaighryaṃ māndaṃ punar māndaṃ śaighryaṃ catvāry anukramāt//(C śaighraṃ)

2.44

madhye śīghraphalasyārdhaṃ māndam ardhaphalaṃ tathā/
madhyagrahe *mandaphalaṃ sakalaṃ śaighryam eva ca//(C punar māndaṃ)

2.45

ajādikendre sarveṣāṃ *śaighrye mānde ca karmaṇi/(C mānde śaighre)
dhanaṃ grahāṇāṃ liptādi tulādāv rṇam eva ca//

2.46

arkabāhuphalābhyastā grahabhuktir vibhājitā/
bhacakrakalikābhis tu liptāH karyā grahe +arkavat//

2.47

svamandabhuktisaṃśuddhā madhyabhuktir niśāpateH/
dorjyāntarādikaṃ kṛtvā bhuktāv ṛṇadhanaṃ bhavet//

2.48

grahabhukteH phalaṃ kāryaṃ grahavan mandakarmaṇi/
dorjyāntaraguṇā bhuktis tattvanetroddhṛtā punaH// (225)

2.49

svamandaparidhikṣuṇṇā bhagaṇāṃśoddhṛtā kalāH/]
karkyādau tu dhanaṃ tatra makarādāv ṛṇaṃ smṛtam//

2.50

mandasphuṭīkṛtāṃ bhuktiṃ projjhya śīghroccabhuktitaH/
taccheśaṃ vivareṇātha hanyāt trijyāntyakarṇayoH//

2.51

calakarṇahṛtaṃ bhuktau karṇe trijyādhike dhanam/
ṛṇam ūne +adhike projjhya śeṣaṃ vakragatir bhavet//

2.52

dūrasthitaH svaśīghroccād grahaH śithilaraśmibhiH/
savyetarākṛṣtatanur bhavet vakragatis tadā//

2.53

kṛtartucandrair vedendraiH śūnyatryekair guṇāṣṭabhiH/(164, 144, 130, 83)
śararudraiś caturtheṣu kendrāṃśair bhūsutādayaH//(115)

2.54

bhavanti vakriṇas tais tu svaiH svaiś cakrād viśodhitaiH/
avaśiṣṭāṃśatulyaiH svaiH kendrair ujjhanti vakratām//

2.55

mahattvāc chīghraparidheH saptame bhṛgubhūsutau/
aṣṭame jīvaśaśaijau navame tu śanaiścaraH//

2.56

kujārkigurupātānāṃ grahavac chīghrajaṃ phalam/
vāmaṃ tṛtīyakaṃ māndaṃ budhabhārgavayoH phalam//

2.57

svapātonād grahāj jīvā śīghrād bhṛgujasaumyayoH/
vikṣepaghny antyakarṇāptā vikṣepas trijyayā vidhoH//

2.58

vikṣepāpakramaikatve krāntir vikṣepasaṃyutā/
digbhede viyutā spaṣṭā bhāskarasya yathāgatā//

2.59

grahodayaprāṇahatā khakhāṣṭaikoddhṛtā gatiH/
cakrāsavo labdhayutā svāhorātrāsavaH smṛtāH//

2.60

krānteH kramotkrammajye dve kṛtvā tatrotkramajyayā/
hīnā trijyā dinavyāsadalaṃ taddakṣiṇottaram//

2.61

krāntijyā viṣuvadbhāghnī kṣitijyā dvādaśoddhṛtā/
trijyāguṇāhorātrārdhakarṇāptā carajāsavaH//

2.62

tatkārmukam udakkrāntau *dhanaśanī pṛthakṣthite/(C dhanahānī)
svāhorātracaturbhāge dinarātridale smṛte//

2.63

yāmyakrāntau viparyaste dviguṇe tu dinakṣape/
vikṣepayuktonitayā krāntyā bhānām api svake//

2.64

bhabhogo +aṣṭaśatīliptāH khāśviśailās tathā titheH/
grahaliptābhabhogāptā bhāni bhuktyā dinādikam//

2.65

ravīnduyogaliptābhyo yogā bhabhogabhājitāH/
gatā gamyāś ca ṣaṣṭighnyo bhuktiyogāptanāḍikāH//

2.66

arkonacandraliptābhyas tithayo bhogabhājitāH/
gatā gamyāś ca ṣaṣṭighnyo nāḍyo bhuktyantaroddhṛtāH//

2.67

dhruvāṇi śakunir nāgaṃ tṛtīyaṃ tu catuṣpadam/
kiṃstughnaṃ tu caturdaśyāH kṛṣṇāyāś cāparārdhataH//

2.68

bavādīni tataH sapta carākhyakaraṇāni ca/
māse +aṣṭakṛtva ekaikaṃ karaṇānāṃ pravartate//

2.69

tithyardhabhogaṃ sarveṣāṃ karaṇānāṃ prakalpayet/
eṣā sphutagatiH proktā sūryādīnāṃ khacāriṇām//

Original text: Sūryasiddhānta · Edition: B: The Surya-siddhanta with its commentary the Gudhartha-prakasaka, edited by Fits-Edward Hall, Bibliotheca Indica No.79, Calcutta 1854. (reprinted as volume 25 of Bibliotehca Indica, Biblio Verlag, Osnabruck 1980). C: Kasi samskrta granthamala 144, Caukhamba Sanskrit Samsthaana, Fourth edition, 1987. D: With the Commentary of Sudhakara Dvivedi, ed. by Dr. Sri Krsna Candra Dvivedii, Sampurnanand S · Data entry Michio Yano · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc