Surya Siddhanta · Chapter 1
acintyāvyaktarūpāya nirguṇāya guṇātmane/
samastajagadādhāramūrtaye brahmaṇe namaH//
alpāvaśiṣṭe tu kṛte *mayo nāma mahāsuraH/(B mayanāma)
rahasyaṃ paramaṃ puṇyaṃ jijñāsur jñānam uttamam//
vedāṅgam agryam akhilaṃ jyotiṣāṃ gatikāraṇam/
ārādhayan vivasvantaṃ tapas tepe suduścaram//
toṣitas tapasā tena prītas tasmai varārthine/
grahāṇāṃ caritaṃ prādān mayāya savitā svayam//
viditas te *mayā bhāvas toṣitas tapasā hy aham/ (ḍ mayābhāvas)
dadyāṃ kālāśrayaṃ jñānaṃ grahāṇāṃ caritaṃ mahat//
na me tejaHsahaH kaścid ākhyātuṃ nāsti me kṣaṇaH/
madaṃśaH puruṣo +ayaṃ te niHśeṣaṃ kathayiṣyati//
ity uktvāntardadhe devaH samādiśyāṃśam ātmanaH/
sa pumān mayam āhedaṃ praṇataṃ prāñjalisthitam//
śṛṇuṣvaikamanāH pūrvaṃ yad uktaṃ jñānam uttamam/
yuge yuge maharṣīṇāṃ svayam eva vivasvatā//
śāstram ādyaṃ tad evedaṃ yat pūrvaṃ prāha bhāskaraH/
yugānāṃ parivartena kālabhedo +atra *kevalaH//(B kevalam)
lokānām antakṛt kālaH kālo +anyaH kalanātmakaH/
sa dvidhā sthūlasūkṣmatvān mūrtaś cāmūrta ucyate//
prāṇādiH kathito mūrtas truṭyādyo +amūrtasaṃjñakaH/
ṣaḍbhiH prāṇair vināḍī syāt tatṣaṣṭyā nāḍikā smṛtā//
nāḍīṣaṣṭyā tu nākṣatram ahorātraṃ prakīrtitam/
tattriṃśatā bhaven māsaH sāvano +arkodayais tathā//
aindavas tithibhis tadvat saṃkrāntyā saura ucyate/
māsair dvādaśabhir varṣaṃ divyaṃ tad aha ucyate//
surāsurāṇām anyonyam ahorātraṃ viparyayāt/
tatṣaṣṭiH ṣaḍguṇā divyaṃ varṣam āsuram eva ca//
taddvādaśasahasrāṇi caturyugam udāhṛtam/
sūryābdasaṃkhyayā dvitrisāgarair ayutāhataiH//
sandhyāsandhyāṃśasahitaṃ vijñeyaṃ taccaturyugam/
kṛtādīnāṃ vyavastheyaṃ dharmapādavyavasthayā//
yugasya daśamo bhāgaś catustridvyekasaṅguṇaH/
kramāt kṛtayugādīnāṃ ṣaṣṭhāṃśaH sandhyayoH svakaH//
yugānāṃ saptatiH saikā manvantaram ihocyate/
*kṛtābdasaṃkhyās tasyānte sandhiH prokto jalaplavaH//(B ṛtābdasaṃkhyā)
sasandhayas te manavaH kalpe jñeyās caturdaśa/
kṛtapramāṇaH kalpādau sandhiH pañcadaśaH smṛtaH//
ittham yugasahasreṇa bhūtasaṃhārakārakaH/
kalpo brāhmam ahaH proktaṃ śarvarī tasya tāvatī//
paramāyuH śataṃ tasya tayāhorātrasaṃkhyayā/
āyuṣo +ardhamitaṃ tasya śeṣakalpo +ayam ādimaH//
kalpād asmāc ca manavaH ṣaḍ vyatītāH sasandhayaH/
vaivasvatasya ca *manor yugānāṃ trighano gataH//(B manoyugānāṃ)
aṣṭāviṃśād yugād asmād yātam etat kṛtaṃ yugam/
ataH kālaṃ prasaṃkhyāya saṃkhyām ekatra piṇḍayet//
graharkṣadevadaityādi sṛjato +asya carācaram/
kṛtādrivedā divyābdāH śataghnā vedhaso gatāH//
paścād vrajanto +atijavān nakṣatraiH satataṃ grahāH/
jīyamānās tu lambante tulyam eva svamārgagāH//
prāggatitvam atas teṣāṃ bhagaṇaiH pratyahaṃ gatiH/
pariṇāhavaśād bhinnā tadvaśād bhāni bhuñjate//
śīghragas tāny athālpena kālena mahatālpagaH/
teṣāṃ tu parivartena pauṣṇānte bhagaṇaH smṛtaH//
vikalānāṃ kalā ṣaṣṭyā tatṣaṣṭyā bhāga ucyate/
tattriṃśatā bhaved rāśir bhagaṇo dvādaśaiva te//
yuge sūryajñaśukrāṇām khacatuṣkaradārṇavāH/
kujārkiguruśīghrāṇāṃ bhagaṇāH pūrvayāyinām//
indo rasāgnitritrīṣusaptabhūdharamārgaṇāH/(57753336)
dasratryaṣṭarasāṅkākṣilocanāni kujasya tu//(2296832) checked
budhaśīghrasya śūnyartukhādritryaṅkanagendavaH/(17937060)
bṛhaspateH khadasrākṣivedaṣaḍvahnayas tathā//(364220)
sitaśīghrasya ṣaṭsaptatriyamāśvikhabhūdharāH/(7022376)
śaner bhujaṅgaṣaṭpañcarasavedaniśākarāH//(146568)
candroccasyāgniśūnyāśvivasusarpārṇavā yuge/(488203)
vāmaṃ pātasya vasvagniyamāśviśikhidasrakāH//(232238)
bhānām aṣṭākṣivasvadritridvidvyaṣṭaśarendavaH/(1582237828)
bhodayā bhagaṇaiH svaiH svair ūnāH svasvodayā yuge//
bhavanti śaśino māsāH sūryendubhagaṇāntaram/
ravimāsonitās te tu śeṣāH syur adhimāsakāH//
sāvahāhāni cāndrebhyo dyubhyaH projjhya tithikṣayāH/
udayād udayaṃ bhānor bhūmisāvanavāsaraH//
vasudvyaṣṭādrirūpāṅkasaptādritithayo yuge/(1577917828)
cāndrāH khāṣṭakhakhavyomakhāgnikhartuniśākarāH//(1603000080)
ṣaḍvahnitrihutāśāṅkatithayaś cādhimāsakāH/(1593336)
tithikṣayā yamārthāśvidvyaṣṭavyomaśarāśvinaH//(25082252)
khacatuṣkasamudrāṣṭakupañca ravimāsakāH/(51840000)
bhavanti bhodayā bhānubhagaṇair ūnitāH kvahāH//
adhimāsonarātryārkṣacāndrasāvanavāsarāH/
ete sahasraguṇitāH kalpe syur bhagaṇādayaH//
prāggateH sūryamandasya kalpe saptāṣṭavahnayaH/(387)
kaujasya vedakhayamā baudhasyāṣṭartuvahnayaH//(204, 368)
khakharandhrāṇi jaivasya śaukrasyārthaguṇeṣavaH/(900, 535)
go +agnayaH śanimandasya pātānām atha vāmataH//(39)
manudasrās tu kaujasya baudhasyāṣṭāṣṭasāgarāH/ (214, 488)
kṛtādricandrā jaivasya trikhāṅkāś ca tathā bhṛgos //(ḍ bhṛgos tathā)(174, 903)
śanipātasya bhagaṇāH kalpe yamarasartavaH/(662)
bhagaṇāH pūrvam evātra proktāś candroccapātayoH//
ṣaṇmanūnāṃ tu sampīḍya kālaṃ tatsandhibhiH saha/
kalpādisandhinā sārdhaṃ vaivasvatamanos tathā//
yugānām trighanaṃ yātaṃ tathā kṛtayugaṃ tv idam/
projjhya sṛṣṭes tataH kālaṃ pūrvoktaṃ divyasaṃkhyayā//
sūryābdasaṃkhyayā jñeyāH kṛtasyānte gatā amī/
khacatuṣkayamādryagniśararandhraniśākarāH//(1953720000)
ata ūrdhvam amī yuktā gatakālābdasaṃkhyayā/
māsīkṛtā yutā māsair madhuśuklādibhir gataiH//
pṛthakṣthās te +adhimāsaghnāH sūryamāsavibhājitāH/
labdhādhimāsakair yuktā dinīkṛtya dinānvitāH//
dviṣṭhās tithikṣayābhyastāś cāndravāsarabhājitāH/
labdhonarātrirahitā laṅkāyām ārdharātrikaH//
sāvano dyugaṇaH sūryād dinamāsābdapās tataH/
saptabhiH kṣayitaH śeṣaH sūryādyo vāsareśvaraH//
māsābdadinasaṃkhyāptaṃ dvitrighnaṃ rūpasaṃyutam/
saptoddhṛtāvaśeṣau tu vijñeyau māsavarṣau//
yathā svabhaganābhyasto dinarāśiH kuvāsaraiH/
vibhājito madhyagatyā bhagaṇādir graho bhavet//
evaṃ svaśīghramandoccā ye proktāH pūrvayāyinaH/
vilomagatayaH pātās tadvac cakrād viśodhitāH//
dvādaśaghnā guror yātā bhagaṇā vartamānakaiH/
rāśibhiH sahitāH śuddhāH ṣaṣṭyā syur vijayādayaH//
vistareṇaitad uditaṃ saṃkṣepād vyāvahārikam/
madhyamānayanaṃ kāryaṃ grahāṇām iṣṭato yugāt//
asmin kṛtayugasyānte sarve madhyagatā grahāH/
*vinā tu pātamandoccān meṣādau tulyatām itāH (ḍ vinendu)//
makarādau śaśāṅkoccaṃ tatpātas tu tulādigaH/
niraṃśatvam gatāś cānye noktās te mandacāriṇaH//
yojanāni śatāny aṣṭau bhūkarṇo dviguṇāni tu/
tadvargato daśaguṇāt padaṃ bhūparidhir bhavet//
lambajyāghnas trijīvāptaH sphuṭo bhūparidhiH svakaH/
tena deśāntarābhyastā grahabhuktir vibhājitā//
kalādi tat phalaṃ prācyāṃ grahebhyaH pariśodhayet/
rekhāpratīcīsaṃsthāne prakṣipet syuH svadeśajā//
rākṣasālayadevaukaHśailayor madhyasūtragāH/
rohītakam avantī ca yathā sannihitaṃ saraH//
atītyonmīlanād indoH paścāt tadgaṇitāgatāt/(C atītyonmīlanād indor dṛkṣiddhir gaṇitāgatāt/)
yadā bhavet tadā prācyāṃ svasthānaṃ madhyato bhavet//
aprāpya ca bhavet paścād evaṃ vāpi nimīlanāt/
tayor antaranāḍībhir hanyād bhūparidhiṃ sphuṭam//
ṣaṣṭyā vibhajya labdhais tu yojanaiH prāg athāparaiH/
svadeśaH paridhau jñeyaH kuryād deśāntaraṃ hi taiH//
vārapravṛttiH prāgdeśe kṣapārdhe +abhyadhike bhavet/
taddeśāntaranāḍībhiH paścād ūne vinirdiśet//
iṣṭanāḍīguṇā bhuktiH ṣaṣṭyā bhaktā kalādikam/
gate śodhyaṃ yutaṃ gamye kṛtvā tātkāliko bhavet//
bhacakraliptāśītyaṃśaṃ paramaṃ dakṣiṇottaram/
vikṣipyate svapātena svakrāntyantād anuṣṇaguH//
tannavāṃśaṃ dviguṇitaṃ jīvas triguṇitaṃ kujaH/
budhaśukrārkajāH pātair vikṣipyante caturguṇam//
evam trighanarandhrārkarasārkārkā daśāhatāH/
candrādīnāṃ kramād uktā madhyavikeṣepaliptikāH//
[spaṣṭādhikāraH]
Original text: Sūryasiddhānta · Edition: B: The Surya-siddhanta with its commentary the Gudhartha-prakasaka, edited by Fits-Edward Hall, Bibliotheca Indica No.79, Calcutta 1854. (reprinted as volume 25 of Bibliotehca Indica, Biblio Verlag, Osnabruck 1980). C: Kasi samskrta granthamala 144, Caukhamba Sanskrit Samsthaana, Fourth edition, 1987. D: With the Commentary of Sudhakara Dvivedi, ed. by Dr. Sri Krsna Candra Dvivedii, Sampurnanand S · Data entry Michio Yano · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0