Language

ENहिગુ
Scripture Library

Surya Siddhanta · Chapter 1

1.01

acintyāvyaktarūpāya nirguṇāya guṇātmane/
samastajagadādhāramūrtaye brahmaṇe namaH//

1.02

alpāvaśiṣṭe tu kṛte *mayo nāma mahāsuraH/(B mayanāma)
rahasyaṃ paramaṃ puṇyaṃ jijñāsur jñānam uttamam//

1.03

vedāṅgam agryam akhilaṃ jyotiṣāṃ gatikāraṇam/
ārādhayan vivasvantaṃ tapas tepe suduścaram//

1.04

toṣitas tapasā tena prītas tasmai varārthine/
grahāṇāṃ caritaṃ prādān mayāya savitā svayam//

1.05

viditas te *mayā bhāvas toṣitas tapasā hy aham/ (ḍ mayābhāvas)
dadyāṃ kālāśrayaṃ jñānaṃ grahāṇāṃ caritaṃ mahat//

1.06

na me tejaHsahaH kaścid ākhyātuṃ nāsti me kṣaṇaH/
madaṃśaH puruṣo +ayaṃ te niHśeṣaṃ kathayiṣyati//

1.07

ity uktvāntardadhe devaH samādiśyāṃśam ātmanaH/
sa pumān mayam āhedaṃ praṇataṃ prāñjalisthitam//

1.08

śṛṇuṣvaikamanāH pūrvaṃ yad uktaṃ jñānam uttamam/
yuge yuge maharṣīṇāṃ svayam eva vivasvatā//

1.09

śāstram ādyaṃ tad evedaṃ yat pūrvaṃ prāha bhāskaraH/
yugānāṃ parivartena kālabhedo +atra *kevalaH//(B kevalam)

1.10

lokānām antakṛt kālaH kālo +anyaH kalanātmakaH/
sa dvidhā sthūlasūkṣmatvān mūrtaś cāmūrta ucyate//

1.11

prāṇādiH kathito mūrtas truṭyādyo +amūrtasaṃjñakaH/
ṣaḍbhiH prāṇair vināḍī syāt tatṣaṣṭyā nāḍikā smṛtā//

1.12

nāḍīṣaṣṭyā tu nākṣatram ahorātraṃ prakīrtitam/
tattriṃśatā bhaven māsaH sāvano +arkodayais tathā//

1.13

aindavas tithibhis tadvat saṃkrāntyā saura ucyate/
māsair dvādaśabhir varṣaṃ divyaṃ tad aha ucyate//

1.14

surāsurāṇām anyonyam ahorātraṃ viparyayāt/
tatṣaṣṭiH ṣaḍguṇā divyaṃ varṣam āsuram eva ca//

1.15

taddvādaśasahasrāṇi caturyugam udāhṛtam/
sūryābdasaṃkhyayā dvitrisāgarair ayutāhataiH//

1.16

sandhyāsandhyāṃśasahitaṃ vijñeyaṃ taccaturyugam/
kṛtādīnāṃ vyavastheyaṃ dharmapādavyavasthayā//

1.17

yugasya daśamo bhāgaś catustridvyekasaṅguṇaH/
kramāt kṛtayugādīnāṃ ṣaṣṭhāṃśaH sandhyayoH svakaH//

1.18

yugānāṃ saptatiH saikā manvantaram ihocyate/
*kṛtābdasaṃkhyās tasyānte sandhiH prokto jalaplavaH//(B ṛtābdasaṃkhyā)

1.19

sasandhayas te manavaH kalpe jñeyās caturdaśa/
kṛtapramāṇaH kalpādau sandhiH pañcadaśaH smṛtaH//

1.20

ittham yugasahasreṇa bhūtasaṃhārakārakaH/
kalpo brāhmam ahaH proktaṃ śarvarī tasya tāvatī//

1.21

paramāyuH śataṃ tasya tayāhorātrasaṃkhyayā/
āyuṣo +ardhamitaṃ tasya śeṣakalpo +ayam ādimaH//

1.22

kalpād asmāc ca manavaH ṣaḍ vyatītāH sasandhayaH/
vaivasvatasya ca *manor yugānāṃ trighano gataH//(B manoyugānāṃ)

1.23

aṣṭāviṃśād yugād asmād yātam etat kṛtaṃ yugam/
ataH kālaṃ prasaṃkhyāya saṃkhyām ekatra piṇḍayet//

1.24

graharkṣadevadaityādi sṛjato +asya carācaram/
kṛtādrivedā divyābdāH śataghnā vedhaso gatāH//

1.25

paścād vrajanto +atijavān nakṣatraiH satataṃ grahāH/
jīyamānās tu lambante tulyam eva svamārgagāH//

1.26

prāggatitvam atas teṣāṃ bhagaṇaiH pratyahaṃ gatiH/
pariṇāhavaśād bhinnā tadvaśād bhāni bhuñjate//

1.27

śīghragas tāny athālpena kālena mahatālpagaH/
teṣāṃ tu parivartena pauṣṇānte bhagaṇaH smṛtaH//

1.28

vikalānāṃ kalā ṣaṣṭyā tatṣaṣṭyā bhāga ucyate/
tattriṃśatā bhaved rāśir bhagaṇo dvādaśaiva te//

1.29

yuge sūryajñaśukrāṇām khacatuṣkaradārṇavāH/
kujārkiguruśīghrāṇāṃ bhagaṇāH pūrvayāyinām//

1.30

indo rasāgnitritrīṣusaptabhūdharamārgaṇāH/(57753336)
dasratryaṣṭarasāṅkākṣilocanāni kujasya tu//(2296832) checked

1.31

budhaśīghrasya śūnyartukhādritryaṅkanagendavaH/(17937060)
bṛhaspateH khadasrākṣivedaṣaḍvahnayas tathā//(364220)

1.32

sitaśīghrasya ṣaṭsaptatriyamāśvikhabhūdharāH/(7022376)
śaner bhujaṅgaṣaṭpañcarasavedaniśākarāH//(146568)

1.33

candroccasyāgniśūnyāśvivasusarpārṇavā yuge/(488203)
vāmaṃ pātasya vasvagniyamāśviśikhidasrakāH//(232238)

1.34

bhānām aṣṭākṣivasvadritridvidvyaṣṭaśarendavaH/(1582237828)
bhodayā bhagaṇaiH svaiH svair ūnāH svasvodayā yuge//

1.35

bhavanti śaśino māsāH sūryendubhagaṇāntaram/
ravimāsonitās te tu śeṣāH syur adhimāsakāH//

1.36

sāvahāhāni cāndrebhyo dyubhyaH projjhya tithikṣayāH/
udayād udayaṃ bhānor bhūmisāvanavāsaraH//

1.37

vasudvyaṣṭādrirūpāṅkasaptādritithayo yuge/(1577917828)
cāndrāH khāṣṭakhakhavyomakhāgnikhartuniśākarāH//(1603000080)

1.38

ṣaḍvahnitrihutāśāṅkatithayaś cādhimāsakāH/(1593336)
tithikṣayā yamārthāśvidvyaṣṭavyomaśarāśvinaH//(25082252)

1.39

khacatuṣkasamudrāṣṭakupañca ravimāsakāH/(51840000)
bhavanti bhodayā bhānubhagaṇair ūnitāH kvahāH//

1.40

adhimāsonarātryārkṣacāndrasāvanavāsarāH/
ete sahasraguṇitāH kalpe syur bhagaṇādayaH//

1.41

prāggateH sūryamandasya kalpe saptāṣṭavahnayaH/(387)
kaujasya vedakhayamā baudhasyāṣṭartuvahnayaH//(204, 368)

1.42

khakharandhrāṇi jaivasya śaukrasyārthaguṇeṣavaH/(900, 535)
go +agnayaH śanimandasya pātānām atha vāmataH//(39)

1.43

manudasrās tu kaujasya baudhasyāṣṭāṣṭasāgarāH/ (214, 488)
kṛtādricandrā jaivasya trikhāṅkāś ca tathā bhṛgos //(ḍ bhṛgos tathā)(174, 903)

1.44

śanipātasya bhagaṇāH kalpe yamarasartavaH/(662)
bhagaṇāH pūrvam evātra proktāś candroccapātayoH//

1.45

ṣaṇmanūnāṃ tu sampīḍya kālaṃ tatsandhibhiH saha/
kalpādisandhinā sārdhaṃ vaivasvatamanos tathā//

1.46

yugānām trighanaṃ yātaṃ tathā kṛtayugaṃ tv idam/
projjhya sṛṣṭes tataH kālaṃ pūrvoktaṃ divyasaṃkhyayā//

1.47

sūryābdasaṃkhyayā jñeyāH kṛtasyānte gatā amī/
khacatuṣkayamādryagniśararandhraniśākarāH//(1953720000)

1.48

ata ūrdhvam amī yuktā gatakālābdasaṃkhyayā/
māsīkṛtā yutā māsair madhuśuklādibhir gataiH//

1.49

pṛthakṣthās te +adhimāsaghnāH sūryamāsavibhājitāH/
labdhādhimāsakair yuktā dinīkṛtya dinānvitāH//

1.50

dviṣṭhās tithikṣayābhyastāś cāndravāsarabhājitāH/
labdhonarātrirahitā laṅkāyām ārdharātrikaH//

1.51

sāvano dyugaṇaH sūryād dinamāsābdapās tataH/
saptabhiH kṣayitaH śeṣaH sūryādyo vāsareśvaraH//

1.52

māsābdadinasaṃkhyāptaṃ dvitrighnaṃ rūpasaṃyutam/
saptoddhṛtāvaśeṣau tu vijñeyau māsavarṣau//

1.53

yathā svabhaganābhyasto dinarāśiH kuvāsaraiH/
vibhājito madhyagatyā bhagaṇādir graho bhavet//

1.54

evaṃ svaśīghramandoccā ye proktāH pūrvayāyinaH/
vilomagatayaH pātās tadvac cakrād viśodhitāH//

1.55

dvādaśaghnā guror yātā bhagaṇā vartamānakaiH/
rāśibhiH sahitāH śuddhāH ṣaṣṭyā syur vijayādayaH//

1.56

vistareṇaitad uditaṃ saṃkṣepād vyāvahārikam/
madhyamānayanaṃ kāryaṃ grahāṇām iṣṭato yugāt//

1.57

asmin kṛtayugasyānte sarve madhyagatā grahāH/
*vinā tu pātamandoccān meṣādau tulyatām itāH (ḍ vinendu)//

1.58

makarādau śaśāṅkoccaṃ tatpātas tu tulādigaH/
niraṃśatvam gatāś cānye noktās te mandacāriṇaH//

1.59

yojanāni śatāny aṣṭau bhūkarṇo dviguṇāni tu/
tadvargato daśaguṇāt padaṃ bhūparidhir bhavet//

1.60

lambajyāghnas trijīvāptaH sphuṭo bhūparidhiH svakaH/
tena deśāntarābhyastā grahabhuktir vibhājitā//

1.61

kalādi tat phalaṃ prācyāṃ grahebhyaH pariśodhayet/
rekhāpratīcīsaṃsthāne prakṣipet syuH svadeśajā//

1.62

rākṣasālayadevaukaHśailayor madhyasūtragāH/
rohītakam avantī ca yathā sannihitaṃ saraH//

1.63

atītyonmīlanād indoH paścāt tadgaṇitāgatāt/(C atītyonmīlanād indor dṛkṣiddhir gaṇitāgatāt/)
yadā bhavet tadā prācyāṃ svasthānaṃ madhyato bhavet//

1.64

aprāpya ca bhavet paścād evaṃ vāpi nimīlanāt/
tayor antaranāḍībhir hanyād bhūparidhiṃ sphuṭam//

1.65

ṣaṣṭyā vibhajya labdhais tu yojanaiH prāg athāparaiH/
svadeśaH paridhau jñeyaH kuryād deśāntaraṃ hi taiH//

1.66

vārapravṛttiH prāgdeśe kṣapārdhe +abhyadhike bhavet/
taddeśāntaranāḍībhiH paścād ūne vinirdiśet//

1.67

iṣṭanāḍīguṇā bhuktiH ṣaṣṭyā bhaktā kalādikam/
gate śodhyaṃ yutaṃ gamye kṛtvā tātkāliko bhavet//

1.68

bhacakraliptāśītyaṃśaṃ paramaṃ dakṣiṇottaram/
vikṣipyate svapātena svakrāntyantād anuṣṇaguH//

1.69

tannavāṃśaṃ dviguṇitaṃ jīvas triguṇitaṃ kujaH/
budhaśukrārkajāH pātair vikṣipyante caturguṇam//

1.70

evam trighanarandhrārkarasārkārkā daśāhatāH/
candrādīnāṃ kramād uktā madhyavikeṣepaliptikāH//
[spaṣṭādhikāraH]

Original text: Sūryasiddhānta · Edition: B: The Surya-siddhanta with its commentary the Gudhartha-prakasaka, edited by Fits-Edward Hall, Bibliotheca Indica No.79, Calcutta 1854. (reprinted as volume 25 of Bibliotehca Indica, Biblio Verlag, Osnabruck 1980). C: Kasi samskrta granthamala 144, Caukhamba Sanskrit Samsthaana, Fourth edition, 1987. D: With the Commentary of Sudhakara Dvivedi, ed. by Dr. Sri Krsna Candra Dvivedii, Sampurnanand S · Data entry Michio Yano · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc