Śukasaptati · Part 4160

tatsutāyā madanarekhāyā gale granthirbabhūva /
vaidyairasādhyetyuktvā parityaktā tato rājñā ḍiṇḍimāghoṣaṇaṃ kāritaṃ yathā yaḥ ko 'pi matsutāṃ gatarogāṃ karoti tamahaṃ dāridryarahita karomīti śrutvā paragrāmādāgatayā kayāciddvijabhāryayā ḍiṇḍimaḥ spṛṣṭaḥ /
tasminpṛṣṭe tayoktam-yanmama patirmāntrikaḥ /
sa rājasutā praguṇāṃ vidhāsyati /
tato rājapuruṣaiḥ samānītaḥ /
tasya ca nīyamānasya bhāryā jagāda-"nātha! gaccha nagaram /
rājasutāyāṃ praguṇīkṛtāyāṃ tava bahu phalaṃ bhāvi /
sa ca maṇḍalopaviṣṭo mantrādikamajānam kathaṃ bhavatviti praśnaḥ /
śuka uttaraṃ prāha-sa māntrika ācāryavistāraṃ kṛtvā mantramityuccārayāmāsa /
hauṃ jīvaṇu jāṇauṃ kāiṃ caḍuḍai vāvai sāiṃ /
ghalliu bambhaṇi vīsāsu paiṃ bhuñjasu sukaasu hāiṃ // Suk_41.2 (=195) //
[ahaṃ jīvanaṃ jānāmi kim tat piṣyate vihīyate /
gṛhe brāhmaṇi viśrāmya patiṃ sevasva sukhamevaṃ bhavati] // Suk_41.2* (=195*) //
vaṇaṃ iha ākhuriadantappahasantaaṃ /
kahiṃ pi aurantaambehi siṃgariaṃ // Suk_41.3 (=196) //
[vanamidamaṅkuritadantaprahasantaṃ /
kutrāpi aṅkuritāmraiḥ śṛṅgāritam] // Suk_41.3* (=196*) //
sarasakhīramāliaphalabhāraṇājhipraṃ /
kahiṃ pi ṭisburiṇijambuiṇiaasohiaṃ // Suk_41.4 (=197) //
[sarasakṣīramālikāphalabhāranāmitam /
kutrāpi ṭimburiṇījambūnicayaśobhitam] // Suk_41.4* (=197*) //
kahiṃ pi karavandāijālasaṃrāiaṃ /
kahiṃ pi kappūrakaṅkolagandhavahaṃ // Suk_41.5 (=198) //
[kutrāpi karavindajālasaṃrājitam /
kutrāpi karpūrakaṅkolagandhavaham] // Suk_41.5* (=198*) //
devadāruppiaṅgucūamallīlāṃ /
kahiṃ pi sirikhaṇḍaaigarutarumaṇḍiaṃ // Suk_41.6 (=199) //
[devadārupriyaṅgucūtamallolatam /
kutrāpi śrīkhaṇḍāgarutarumaṇḍitam] // Suk_41.6* (=199*) //
ṇāapuṃṇāadāḍimavaraṇāḍambaraṃ /
maaraborīrhi kavivīhipīlughaṇaṃ // Suk_41.7 (=200) //
[nāgapunnāgadāḍimāvaraṇāḍambaram /
makarabadarokapitthavīthīpīlughanam] // Suk_41.7* (=200*) //
dīhaghaṇavāsa jalīrhi aikhohiaṃ /
kahiṃ pi ratta-----ḍambaraṃ // Suk_41.8 (=201) //
[dīrghaghanavāsajālaiḥ atikṣobhitam /
kutrāpi rakta------ḍambaram] // Suk_41.8* (=201*) //
poṣphalīviḍavaghaṇakarammaruddhambaraṃ // Suk_41.9 (=202) //
[poppalīviṭapaghanakamraruddhāmbaram] // Suk_41.9* (=202*) //
kiñca-

rattakaṇavīre kaṇavīriaṃ phaliaṃ /
aṇṇavacchammi sevattiā phulliā // Suk_41.10 (=203) //
[raktakarṇavīre karṇavīrakaṃ phalitam /
anyavṛkṣake sevantikā phullitā] // Suk_41.10* (=203*) //
aṇṇavacchammi kāranda āvacchaaṃ /
aṇṇavacchammi sindūraaṃ phulliaṃ // Suk_41.11 (=204) //
[anyavṛkṣake kāraṇḍamācchāditam /
anyavṛkṣake sindūrakaṃ phullitam] // Suk_41.11* (=204*) //
aṇṇavaccammi phullastamandāraaṃ /
sirisauttuṅgagandhohavaramāruaṃ // Suk_41.12 (=205) //
[anyavṛkṣake phullamandārakam /
śirīṣottuṅgagandhaharamārutam] // Suk_41.12* (=205*) //
aṇṇavacchammi siriātoraṇaṃ /
phulliaṃ maṇoharaṃ jaṇiaparisohiaṃ // Suk_41.13 (=206) //
[anyavṛkṣake sindūrikātoraṇam /
phullitaṃ manoharaṃ janitapariśobhitam] // Suk_41.13* (=206*) //
aṇṇavacchammi juttaddaaṃ kundaaṃ /
malliṇomāliākusumā ghaṇapupphiā // Suk_41.14 (=207) //
[anyavṛkṣake yuktadalaṃ kundakam /
mallīnavamālikākusumāni ghanapuṣpitāni] // Suk_41.14* (=207*) //
ityevaṃ bāhmaṇasya vadato rājaputryā hasitam /
hāsyatirekeṇa galagrandhirdvidhā babhūva /
dvidhā jāte ca tasmin rājasutāyāḥ sukhamutpannam /
nṛpeṇa ca kṛtārthīkṛto vipraḥ svasadana gataḥ /
iti kathāṃ śrutvo prabhāvatī suptā /
iti śukasaptatau ekacatvāriṃśattamo kathā //
START Suk 42:
arepadyuḥ prabhāvatī "gacchāmī"ti śukaṃ pratyāha /
śukaḥ-
sukhopabhogaḥ saṃsāre sāraṃ sarvāṅgasundari /
vraja cedvyāghramārīva vetsi vaktuṃ tvamuttaram // Suk_42.1 (=208) //
tacchrutvā prabhāvatyāha-"sukhopabhogaḥ saṃsāre kora! kathāṃ kathaya" /
śukaḥ kathāṃ prāha- asti deulākhyo grāmaḥ /
tatra rājasiṃho nāma rājaputraḥ tadbhāryā kalahapriyeti viśrutā /
sānyadā bhartrā sārdhaṃ kalahaṃ vidhāya putradvayopetā piturgṛhaṃ prati calitā /
sā ca kopavaśātpattanāni bahūni vanāni ca bahūnyatikramya gatā malayapāśvasthaṃ mahākānanam /
tacca kathaṃ bhūtam /
candaṇasattacchaāsaṇṇaaṃ saralavaratuṅgatarusāhasaṃchaṇṇaaṃ /
kahiṃ pi sahaārakhajjūriaṃ phaṇasaa mattālivihaṅgabhāriaṃ // Suk_42.2 (=209) //
[candanasaptacchadasannaddhaṃ saralavaratuṅgataruśākhāsaṃcchannam /

kvāpi sahakārakharjūrikaṃ panase mattālivihaṅgabharitam] // Suk_42.2* (=209*) //
kahiṃ pi selupīluphapūriantaaṃ sarasavorabahutintaḍīchaṇṇaaṃ dāḍimīphalabillaphalasugandhivāaaṃ // Suk_42.3 (=210) //
[kvāpi selupīlūprapūritāntaraṃ sarasabadarabahutintiḍīcchannam dāḍimīphalabilvaphalasugandhivātakam] // Suk_42.3* (=210*) //
evaṃvidhe gahane gatā sā kalahapriyā vyāghraṃ dadarśa /
sa ca vyāghrastava saputrāṃ dṛṣṭvā pucchena bhūmimāhatya dhāvitaḥ /
tataḥ sā kathaṃ bhavatu? iti praśnaḥ /
uttaraṃ śukaḥ prāha-sā vyāghramāgacchamānaṃ dṛṣṭvā ghārṣṭyāt putrau capeṭayā hatvā iti jagāda- kathamekaikaśo vyāghrabhakṣaṇāya kalahaṃ kuruthaḥ /
ayamekastāvadvibhajya bhujyatām /
paścādanyo dvitīyaḥ kaścillakṣyate /
iti śrutvā vyāghramārī kācidiyamiti matvā vyāghro bhayākulacitto naṣṭaḥ /
nijabuddhyā vimuktā sā bhayādvyāghrasya bhāmini /
anyo 'pi buddhimāṃlloke mucyate mahato bhayāt // Suk_42.4 (=211) //
iti kathāṃ śrutvā prabhāvatī suptā /
iti śukasaptatau dvicatvāriṃśattamo kathā //
START Suk 43:
anyedyuḥ śukamāpṛcchati sma kāminī /
śukaḥ prāha-
vraja devi na te 'yuktaṃ vrajanaṃ gajagāmini /
vyāghramārīva buddhiste dvitīyāpi yadi sthirā // Suk_43.1 (=212) //
prabhāvatī pṛcchati, kathametat?
vyāghramāryāḥ kṛtāṃ buddhiṃ dvitīyāṃ vivadādhunā /
mahatkautukamatrārthe vidyate me priyaṃvada! // Suk_43.2 (=213) //
śukaḥ-
taṃ dṛṣṭvā kānane vyāghraṃ naṣṭaṃ jātaṃ bhayākulam /
mṛgadhūrto hasannāha vyāghro naṣṭaḥ kuto bhayāt // Suk_43.3 (=214) //
vyāghraḥ-gaccha gaccha jambuka tvamapi kiṃñcidgūgpradeśam /
yato vyāghramārīti yā śāstre śrūyate tayāhaṃ hantumārabdhaḥ paraṃ gṛhītakarajīvito naṣṭaḥ śīghraṃ tadagrataḥ /
mṛgadhūrtaḥ-vyāghra! tvayā mahatkautukamāveditaṃ yanmāṃsapiṇḍād mānuṣādapi bibheṣi /
vyāghraḥ-pratyakṣameva mayā sātmaputrāvekaikaśo māmattuṃ kalahāyamānau capeṭayā ghnannī dṛṣṭā /
jambukaḥ-svāmin! yatrāste sā dhūrtā tatra gamyatām /
yadi vyāghra! tava tatra gatasya sā sammukhamapīkṣate tadā mama tvadīyā velā smaraṇīyā /
vyāghraḥ-śṛgāla! yadi tvaṃ māṃ muktvā yāsi tadā velāpyavelā syāt /
jambukaḥ-yadyevaṃ tahi māṃ nijagale baddhvā cala śīghram /
sa vyāghrastathā kṛtvā kānana yayau /
vyāghramāryapi prāptā putrasahitā tena jambukakṛtotsāhād vyāghrātsā kathaṃ mucyatām /
iti praśnaḥ /
śukaḥ-tayā vyāghramāryā tadā cintitaṃ yadayaṃ mṛgadhūrtenānītastasmādamumeva jambukamākṣipantyaṅgulyā tarjayantyuvāca-
re re dhūrta tvayā dattaṃ mahyaṃ vyāghratrayaṃ purā /
viśvasyādyaikamānīya kathaṃ yāsi vadādhunā // Suk_43.4 (=215) //
ityuktvā dhāvitā tūrṇaṃ vyāghramārī bhayaṅkarā /

vyāghro 'pi sahasā naṣṭo galabaddhaśṛgālakaḥ // Suk_43.5 (=216) //
nijabuddhyā punarmuktā vyāghrajād devi sā bhayāt /
buddhirvalavatī tanvi sarvakāryeṣu sarvadā // Suk_43.6 (=217) //
iti kathāṃ śratvā prabhāvatī suptā /
iti śukasaptatau tricatvāriṃśattamī kathā //
START Suk 44:
athānyedyardināvasāne prabhāvatī śukaṃ pṛcchati /
śukaḥ-
ātmānaṃ saṅkaṭād devi yāhi cedvetsi rakṣitum /
yathātmā saṅkaṭāttena jambukenāpi rakṣitaḥ // Suk_44.1 (=218) //
sa ca jambuko galabaddho nighṛṣṭapṛṣṭhacaraṇo galadrudhirapravāho mūmūrṣuriva deśāntaraṃ gantumicchatā vyāghramārībhayādvyāghreṇa noyate /
tato mahato 'pāyāt śṛgālaḥ kathaṃ mucyate-iti praśnaḥ /
uttaraṃ prāha śukaḥ-tatastaṃ vyāghraṃ bahunadīkānanaviṣamasamapredeśaparvatānullaṅghayantaṃ satvaraṃ dṛṣṭvā ātmānaṃ mocayitukāmaḥ śṛgālo bhṛśaṃ jahāsa pīḍito 'pi san /
vyāgreṇoktam-kathaṃ hasitam /
sa āha-deva! sā mayā vyāghramārīti dhūrtikā jñātā /
tvatprasādācca dūradeśamāgato 'haṃ jīvitaḥ /
paraṃ yadi sāsmadraktasrāvasaṃlagnā pāpinī pṛṣṭhataḥ sameti tadā kathaṃ jīvitavyam /
ato 'ha hasitaḥ /
vyāghrasvāmin! sthirībhūya vicāraya /
atha tuṣṭo vyāghrastena vākyena "tathe'tyuktvā jambukaṃ muktvā sahasā naṣṭaḥ /
śṛgālo 'pi sukhaṃ tasthau /
buddhirvaraṃ varāroha dhanamānasukhaiṣiṇām /
buddhihīnāḥ paraṃ kleśaṃ prāpnuvanti kṛśodari // Suk_44.2 (=219) //
balaṃ prajñāvihīnasya parakāryāya kevalam /
girikūṭopamāṅgasya kuñjarasyeva dṛśyate // Suk_44.3 (=220) //
iti kathāṃ śrutvā prabhāvatī śukavākyavismitā suptā /
iti śukasaptatau catuścatvāriṃśattamī kathā //
START Suk 45:
anyedyuḥ sā kāminī sandhyāyāṃ śukaṃ papraccha-"gamiṣyāmī'ti /
śukaḥ prāha--
samayojyaṃ priyaṃ bhoktuṃ tava bhāmini samprati /
vañcitā vetsi cetkartuṃ kiñcidviṣṇuḥ purā yathā // Suk_45.1 (=221) //
prabhāvatyāha--"kathametat' /
śukaḥ prāha-asti vilāsapuraṃ nāma nagaram /
tatra arindamo nāma rājā /
tatra ca viṣṇunāmā brāhmaṇo ratilolupaḥ kuṭumbavarjito ratikarmaṇi sarvanārīduḥsaha iti nagare prasiddho babhūva /
veśyābhirapi na śakyate jetuṃ kimpunaḥ kulāṅganābhiḥ /
tatra ratipriyā nāma gaṇikā /
atha sā ṣoḍaśa drammān gṛhītvā tamājuhāva /
tamāyāntaṃ dṛṣṭvā sā cāṭūktibhiḥ paricaryāṃ cakāra /

so 'pi cānyakāryanivṛttastasminneva ratikarmaṇi dattamanāstāṃ rantu jetumārebhe /
tayā ca sa ratilolupaḥ dravyārthaṃ vā parājayārthaṃ vā praharadvayaṃ yāvatsoḍhaḥ /
niśīthe cādhobhūmikāmāgatya kuṭṭinyagrato niveditaṃ "yadduḥsaho 'yaṃ dvijaḥ /
paṇabandhaṃ samarpayitvā tamutkālaya /
mayi jīvantyāṃ prāgeva bāhulyaṃ bhaviṣyati' /
kuṭṭinyāha-"asmadgṛhe na ko 'pi kāmuko gaṇikāṃ jitvā paṇabandhaṃ jagrāha /
tato 'hamenaṃ yāvatprapañcena niḥsārayāmi tāvatsoḍhavya iti /
yadā cāhaṃ pippalamāruhya sūrpadvayena pakṣaśabdaṃ kukkuṭadhvaniṃ vidadhāni tadā vibhātamiti kṛtvā niḥsāraṇayaḥ'-ityuktvā preṣitoparibhūmau gaṇikā /
yathoktaṃ ca kuṭṭinyā tāvatkṛtam /
tasminkṛte vibhātamiti kṛtvā niḥsārito dvijaḥ /
yāvad gṛhadvarastho vyomamālokayate tadopari niśīthovartate /
tadā sa vipraḥ kuṭṭinīparājito janamadhye parājayaṃ kathaṃ vahatu-iti praśnaḥ /
śukaḥ-yadā vipraḥ kukkuṭadhvanisthānamavalokayati tāvatsūrpadvayayutāṃ kuṭṭinīṃ dadarśa /
tena ca sā loṣṭenāhatya bhūmau pātitā pramādajanaiśca dhikkṛtā /
sa ca brāhmaṇo grahaṇakaṃ dviguṇaṃ gṛhītvā puramadhye gaṇikāṃ vinindya /
svagṛhaṃ yayau /
iti śukasaptatau pañcacatvāriṃśattamī kathā //
START Suk 46:
athānyedyuḥ prabhāvatī śukaṃ pṛcchati /
śukaḥ-
yāhi devi gṛhaṃ muktvā yadi vetsi tvamuttaram /
yathā karagarānāthaḥ kṛtavānbhūtanigrahe // Suk_46.1 (=222) //
asti devi vatsomaṃ nāma nagaram /
tatra vidvāndaridro brāhmaṇaḥ /
tasya priyā ca karagarābhidhānā yathārthanāmno sarvajantūdvegakāriṇī, yattaddvāradeśavṛkṣasthito bhūtastasyāḥ karagarāyā bhayātpalāyyāṭavyāṃ gataḥ /
brāhmaṇo 'pi tasyā udvegāddeśāntarābhimukho 'bhūt /
so 'pi ca tena bhūtena dṛṣṭo jalpitaśca mārgaśrāntastvam /
tena tvayādya mamātithinā bhāvyam /
vipreṇa bhīruṇoktam-yadātithyaṃ karoṣi tadvidhehi śīghram /
bhūtenoktam-na tvayā bhetavyam /
tvaṃ mama svāmī yato 'haṃ tvadgṛhadvāravṛkṣastho bhūtaḥ karagarābhayenehāgataḥ /
tatastava nijasvāminī guṇavadupakartavyameva /
tasmāttvaṃ dvija mṛgāvatīṃ rājadhānīṃ madanabhūpatisanāthāṃ gaccha /
tatra cāhaṃ tatputrīṃ mṛgalocanāṃ grahīṣye /
sā cānyairmantrikairnorujā na bhaviṣyati /
tattvayi samāgate tava darśanādevāhaṃ tyakṣyāmi /
tataḥ paraṃ tu mantravādo na vidheyaḥ /
iti bhaṇitvā so 'pi bhūto gatvā tāṃ rājaputrīṃ jagrāha /
vipro 'pi tatra yayau /
tena ca ḍiṇḍimaḥ spṛṣṭaḥ /

tato rājakulaṃ gato vipra ācāryavistaraṃ vidadhe /
bhūta ācāryavistaraṃ yāvannamuñcati tāvatkiṃ karotviti praśnaḥ /
śuka-bhūtagrahe 'nivartite vipreṇoktam-
karagaraṇāhau āiau bhūa eu vīsasiu ṭhiu dhutta /
āpiṇi boliu saṃbhari re kūḍauṃ kiṃ maiṃ deva jutta // Suk_46.2 (=223) //
[karagarānātho 'hamāgatya bhūta iha viśvasya sthito dhūrta /
ātmano vacanaṃ saṃbhṛhi re kūṭakaṃ kiṃ mayi deva yuktam] // Suk_46.2* (=223*) //
uktañca-
manuṣyāḥ sukulotpannā api ca brahmacārimaḥ /
na bhavanti mṛṣāvācaḥ kiṃ punardevayonayaḥ // Suk_46.3 (=224) //
tato bhūtaḥ tyaktvā jagāma /
iyaṃ muktetyuktvā brāhmaṇāya rājñā sutāḥ rājyārdhañca pradattam /
vipro 'pi pūrṇamanoratho jagāma /
iti kathāṃ śrutvā prabhāvatī suptā /
iti śukasaptatau ṣaṭcatvāriṃśattamī kathā //
START Suk 47:
dinamativāhya prabhāvatī śukaṃ pṛcchati /
śukaḥ-
gaccha devi gatā vetsi yadi kartuṃ tvamuttaram /
yathā karagarānāthaḥ kṛtavānbhūtasaṅkaṭe // Suk_47.1 (=225) //
sa karagarāpatiḥ rājakanyayā saha rājalakṣmīṃ bhuṅkte /
atrāntare sa bhūtaḥ karṇāvatīṃ gatvā rājño bhāryāṃ sulocanāṃ jagrāha /
sā madanasya pitṛṣvasā /
sā cātyarthaṃ pīḍitā jīvitaśeṣābhūt /
sāpi śatrughnanarapaterbhāryā mātṛrājye keśavamāntrikamākārayāmāsa /
sa ca nijadūtāpreṣayitvā keśavo 'pi rājñā priyavākyaiḥ prahito 'pyagantukāmukaḥ /
tadā sa karagarāpatirbhāryānurodhato jagāma /
tatra gataḥ sanmānito mahībhujā śatrughnena gataḥ sulocanāveśmani /
sa ca bhūtastamāyāntaṃ dṛṣṭvā paruṣairvākyaistarjayannityāha-"mayā pratipannamekadeśe kṛtam /
adhunā tu vipra tvayā ātmā rakṣaṇīyaḥ' /
sa ca dvijo na mantraṃ na tantraṃ vijānāti /
kathaṃ bhavatviti praśnaḥ /
śukaḥ- tadā taṃ bhūtaṃ jñātvā kālavedī kṛtāñjalirbhūtvā tatkarṇamāśrityeti jagāda dvijaḥ /
prāptā karagarā bhūta pṛṣṭhalagnātra me 'dhunā /
yadbhartā cātra samprāptastadvyākhyātumihāgataḥ // Suk_47.2 (=226) //
śrutvaitadvacanaṃ bhīto bhūto vismitamānasaḥ /
yāmīti brāhmaṇaṃ proktvā pātraṃ tyaktvā jagāma tat // Suk_47.3 (=227) //
tadā pātre svasthībhūte śatrughnarājñā satkṛto brāhmaṇo mṛgāvatīnagaraṃ yayau /
iti kathāṃ śrutvā prabhāvatī suptā /
iti śukasaptatau saptacatvāriṃśattamī kathā //

START Suk 48:
athānyedyuḥ prabhāvatī śukaṃ pṛcchati-gacchāmi narāntaramiti /
śukaḥ-
sambhogasukhamevātra paramaṃ vraja sundari /
viṣame nirṇayaṃ kartuṃ vetsi cecchakaṭālavat // Suk_48.1 (=228) //
pāṭalīpurapaṭṭane sārvabhaumo nando nāma rājabhūt /
śakaṭālastasya nṛpateḥ sacivāgraṇīrabhat /
tadbuddhivibhavākrāntāśca bhūpālāḥ sarve 'pi karadā abhavan /
uktañca-
aprājñena ca kātareṇa ca guṇaḥ syātsānurāgeṇa kaḥ prajñāvikramaśālino 'pi hi bhavet kiṃ bhaktihīnātphalam /
prajñāvikramabhaktayaḥ samuditā yeṣāṃ guṇā bhūtaye te bhṛtyā nṛpateḥ kalatramitare sampatsu cāpatsu ca // Suk_48.2 (=229) //
kiñca-
prajñāguptaśarīrasya kiṃ kariṣyanti saṃhatāḥ /
hastopadhṛtachatrasya vāridhārā ivārayaḥ // Suk_48.3 (=230) //
sa ca rājā dharmanāśakaṃ kurvannirdravyāṃ ca medinīṃ vidadhāno niṣiddho mantriṇā /
tatastenāpi mūrkheṇa rājñā sacivo 'vaṭe nikṣiptaḥ /
sa ca saputrastatra ciraṃ tasthau /
tataḥ śakaṭāle mahāmātye tatrasthe sarvatra mṛto mṛta iti vārttābhūt /
tato baṅgālanāthena tatparīkṣārthamātmoyapuruṣā ghoṭikādvayaṃ samarpya nandapārśve preṣitāḥ /
yadetayormadhyātkā mātā kā ca putrī iti jñātvā samāgantavyam /
sarvalakṣaṇasampūrṇe sadṛśe ghoṭiketāni ca lakṣaṇāni śālihotrajñātavyāni /
yadā ca ko 'pi nandarājye ghoṭikānirṇayaṃ kartuṃ na kṣamastadā nando rājā vyacintayāt-"śakaṭālaṃ vināhaṃ paribhavāspadaṃ jātaḥ" /
uktañca-
bhūmeśca deśasya guṇānvitasya bhṛtyasya vā buddhimataḥ praṇāśe /
bhṛtyapraṇāśe maraṇaṃ nṛpāṇāṃ naṣṭāpi bhūmiḥ sulabhā na bhṛtyāḥ // Suk_48.4 (=231) //
vicintyaiva daṇḍapāśikamabravīt "yacchakaṭālakule kaścitkūpagato vidyate na vā" /
tenoktam-"kaścidasti paraṃ vyaktito na jñāyate /
yataḥ pūrvoddiṣṭaṃ bhaktaṃ kaścitkūpagato gṛhṇāti /
taṃ ca kūpādākṛṣya sammānya ca eva muktavān-
mānyastvaṃ mama mitraṃ ca guruḥ svāmī niyogakaḥ /
āśrayasya sadā dātā ki ka na tvaṃ sadānagha // Suk_48.5 (=232) //
uktañca-
svāmī durṇayavāraṇavyatikare śāstropadeśe gururviśrambhe hṛdayaṃ niyogasamaye dāso bhaye cāśrayaḥ /
dātā saptasamudrasīmaraśanādāmāntikāyāḥ kṣiteḥ sarvākāramabhūtsvayaṃ varasuhṛtko na karṇo mama // Suk_48.6 (=233) //
mantriṇoktam-"svāmin kiṃ vidheyaṃ tadādiśa' /
rājñoktam-"asya vaḍavāyugalasya madhye kā mātā kā ca putrī iti sandehamamīṣāṃ chalātmanāṃ dūtānāṃ śīghraṃ chindhi /
sa kathaṃ chinattu tatsandehamiti praśnaḥ /
śukaḥ-tato mantriṇā tadvaḍavāyugaṃ saparyāṇaṃ kārayitvā bāhyālyāmativāhya paryāṇarahitaṃ vidhāya śrāntaṃ sammocitam /
tadanu tadyugalaṃ ca mātṛsutāviceṣṭitaṃ cakāra /
mātā jihvayā sutāṃ lileha sutā ca tāṃ prati ativatsalābhūt /

tataḥ sumantriṇā mātṛsutāviśeṣā rājño 'gre niveditaḥ /
tataśca śakaṭālaḥ parāṃ lakṣmīṃ prasiddhiṃ ca lebhe /
iti kathāṃ śratvā prabhāvatī suptā /
iti śukasaptatau aṣṭacatvāriṃśattamī kathā //
START Suk 49:
athāparedyuḥ dinakṛtyaṃ sā vidhāya śukamāpṛcchate /
śukaḥ-
sambhogasukhamevādya bhoktuṃ te devi yujyate /
viṣame 'pi pravīṇāsi punaścecchakaṭālavat // Suk_49.1 (=234) //
yathāpūrvaṃ tathaiva baṅgālanātho yaṣṭikāṃ suvṛttāṃ dhvajācchidriṇīmayīṃ jīvacachakaṭālaparīkṣāyai taireva puṃbhiḥ preṣayāmāsa /
yathā yuṣmābhirnandarājye gatvā asyā yaṣṭikāyā ratnasuvarmavajrairkhacitāyā ādimantaṃ jñātvā samāgantavyamityādeśātte pumāṃso nandapārśvamāgatya yaṣṭikāṃ tatpurato muktvā ādimantaṃ ca papracchuḥ /
tacchratvā pradhānaiḥ kalābhijñairvaṇigvaraistolitā ānyaiśca kovidairavalokitā /
paraṃ kenāpi ādyantavibhāgo na jñātaḥ /
tato rājā śakaṭālamādiśat yattvāṃ vinā ādyantavibhāgaṃ na ko 'pi jānāti /
tatastvayā nirṇayo vidheya eva /
tato mantrī vadati-"svāmin! yuṣmatkṛtā sambhāvanāpi na niṣphalā /
uktañca suvaṃśasyāvadātasya śaśāṅkasyeva lāñchanam /
kṛcchreṣu vyarthayā yatra bhūpaterbharturājñayā // Suk_49.2 (=235) //
tataśca sa mantrī sambhāvito 'pi kathaṃ jñāsyatīti praśnaḥ /
uttaram-śukaḥ prāha-"tato 'sau buddhimānmantrī yaṣṭikāṃ jale cikṣepa /
jñātañca yato yanmūlaṃ tadīṣajjale magnam /
tacca nṛpaterniveditam /
tena ca teṣāṃ dūtānāmapi kathitam /
tataste śrutvāsvarājñe nyavedayan /
tataśca te rājāno nandādhirājasya pūrvajalpitaṃ karaṃ daduḥ /
iti kathāṃ śrutvā prabhāvatī suptā /
iti śukasaptatau ekonapañcāśattamī kathā //
START Suk 50:
anyadā pradoṣe prabhāvatī calitā śukaṃ papraccha /
śukaḥ-
gaccha devi na te doṣo gamane ko 'pi dṛśyate /
viṣame yadi vetsi tvaṃ dharmabuddhirivehitam // Suk_50.1 (=236) //
"kathametat?" śukaḥ-astiḥ devi dharāpṛṣṭhe jāṅgalābhidho grāmaḥ /
tatra mitradvayaṃ vartate dharmabuddhirduṣṭabuddhiśceti /
anyadā tau dvāvapi dhanāśayā deśāntaraṃ gatau /
kiyadbhirdinaiḥ pracuraṃ dhanamarjayitvā svagrāmāgatau parasparaṃ mantraṃ cakrāte yatpippalādho dhanaṃ kiñchitkṣiptvānyadgṛhe nīyate /
paścātkrameṇa vibhajyate lagnam /
iti kṛtvā tau nijagṛhaṃ jagmaturhṛṣṭatuṣṭau sukhāsvādatatparau sthitau /
atrāntare yatkṛta duṣṭabuddhinā tanniśamyatām /
naca yujyate vaktum /

yataḥ-
na vaktavyaṃ dhruvaṃ devi pāpaṃ dṛṣṭaṃ śrutaṃ mayā /
kathāpi khalu pāpānāmalamaśreyase yataḥ // Suk_50.2 (=237) //
tena ca duṣṭabuddhinā taddravyamutpāṭya gṛhītvā nijagṛhamānītam /
kālakrameṇa ca sammilitau pippalādhaḥsthitaṃ dravyaṃ grahītuṃ gatau yāvadālokayataḥ tāvaddravyaṃ nāsti /
dharmabuddhistato gatvā mantriṇo 'gre ācakhyau dhanavṛttāntaṃ hṛtaṃ cāpi kubuddhinā /
kubuddhināhṛtena uttaraṃ kṛtam /
sahasrasya paṇo muktaḥ /
etadarthe śapathaṃ dāpayiṣyāmi /
mantriṇoktamevamevāstu /
dvitīyenāpi pratipannaṃ yadā tadā mantriṇā pratibhuvau gṛhītvā muktau gatau gehaṃ pṛthakpṛthak /
tato duṣṭabuddhirnijaṃ pitaraṃ viditārthaṃ kṛtvā vṛkṣakoṭare cikṣepa /
prabhāte sacivastau ca vādino kotukī lokaśca taṃ pippalaṃ yayuḥ /
duṣṭabuddhiḥ snātaḥ kṛtāñjaliḥ satyaṃ kṛtvā jagāda /
"idaṃsatyaṃ brūhi nagottama yadi mayā dravyamapahṛtaṃ tadānena hṛtamiti vācyam /
yadi na hṛtaṃ tadānena na hṛtamiti vācyam" /
iti śrutvā tatpitrā nahīti jalpitaṃ sarvalokapratyakṣam /
tato dharmabuddhiḥ kathaṃ bhavatu-iti praśnaḥ /
tatsandiṣṭaḥ śuka-prāha--"dharmabuddhistaṃ śabdaṃ tatpiturjñātvā koṭare vahniṃ jajvāla /
taṃ pitaraṃ koṭarāt phūtkūrvantamardhajvalitaṃ ca patitaṃ dṛṣṭvā duṣṭabuddhernigrahaṃ vidhāya mantrī dharmabuddhimānandayāmāsa /
iti kathāṃ śrutvā prabhāvatī suptā /
iti śukasaptatau pañcāśattamī kathā //
START Suk 51:
anyadā sā bālā śukaṃ papraccha /
śukaḥ-
yādi devi ratāsvādalubdhe kāmini taṃ naram /
gāṅgilavadvijānāsi viṣame yadi bhāṣitum // Suk_51.1 (=238) //
prabhāvatī brūte-"nāhe vedmi /
tatkathaya" /
śukaḥ-"asti camatkārapuraṃ nāma nagaram /
tacca caturvedacaturvarṇacaturāśramasamākulam /
tataḥ kadācittatrasthā brāhmaṇā vallabhīnāthayātrāyāṃ calitā gantrībhiraśvavāhanaiḥ sakautukā vṛddhimantaḥ pūrṇapārthayādisāmagrīkā sāranepathyāḥ saputrakalatrāḥ /
mārge caurairgṛhītumārabdhāḥ /
te 'pi sarve bhayākulā naṣṭāḥ /
gāṅgilanāmā viprastairvipraiḥ saha gantumaśaktaḥ khañjaḥ san samantato gantryārūḍho dhṛtaḥ /
tataḥ sa kathaṃ bhavatviti praśnaḥ /
śukaḥ-tataḥ sarveṣu dvijepu naṣṭeṣu sa śakaṭasthaḥ udbhrāntaṃ bhrātaraṃ sāhasika iva jagāda /
bhrātaḥ kiyanto gajāḥ kiyantaśca vājinaḥ santi /
iti kathaya satūrmaṃ ca tvaṃ dhanurarpaya yathaitāndivyāstreṇa yugapanmārayāmi /
iti vacaḥ śrutvā te taskarāḥ sarve 'pi naṣṭāḥ /

tasmādyo bhāṣituṃ vetti dharme cārthe smare tathā /
kastaṃ dharṣayituṃ śakto nareṣu kamalānane // Suk_51.2 (=239) //
iti kathāṃ śrutvā prabhāvatī suptā /
iti śukasaptatau ekapañcāśattamo kathā //
START Suk 52:
atikramya divā prabhāvatī triyāmāsamaye dvijaṃ prāha-vrajāmīti /
śukaḥ-
vrajābhoṣṭaṃ naraṃ devi yadi kāryaṃ nijaṃ gatā /
jayaśrīriva jānāsi kāryaṃ kartuṃ nijaṃ hitam // Suk_52.1 (=240) //
kathametat? śukaḥ-śṛṇu devi! asti dharāpṛṣṭhe pratiṣṭhānaṃ nāma pattanam /
tatra sattvaśīlo rājā /
tatputro durdamano nāma /
tena iti cintitaṃ yanmayā svabhujopārjitameva bhoktavyaṃ na tu paitṛkamiti sañcintya nijanagaraṃ tyaktvā samaśīlairmitraiḥ brāhmaṇakāṣṭhataḍvaṇikputraiḥ samaṃ niryayau deśāntaropari /
tataśca tairmilitaiścintitaṃ yadaramākaṃ ratnabhūmirmahodadhiḥ sevituṃ yujyate /
uktaṃ yataḥ-
vidyāvatāṃ kulīnānāṃ śauryasampattiśālinām /
sthānaṃ nareśabhavanamathavā yattato 'dhikam // Suk_52.2 (=241) //
uktañca-
santa eva satāṃ nityamāpattaraṇahetavaḥ /
gajānāṃ paṅkamagnānāṃ gajā eva dhurandharāḥ // Suk_52.3 (=242) //
vicāryaivaṃ sevitaḥ payasāṃ patiḥ trisaptakṛtva upoṣitaistaiḥ /
tatastuṣṭo 'mbhonidhiḥ tebhyaścaturbhyaścatvāri cintāmaṇiguṇāni ratnāni dadau /
nivṛttāḥ kṛtakṛtyāste labdhvā ratnacatuṣṭayam /
viśvastā vaṇijaḥ pārśve sarvaṃ eva samārpayan // Suk_52.4 (=243) //
tato duṣṭena tena lobhābhibhūtena tadratnacatuṣṭayaṃ jaṅghāntare kṣiptvā sīvitam /
ekadā anyadā ca mārge phūtkṛtaṃ paścāddūrasthitena vaṇijā muṣito 'smīti vadanaiḥ /
tairuktam-kena hetunā /
sā āha-mama mūtrotsargārthaṃ paścātsthitasya caureṇa mātrāpahṛtā viśvāpi /
eve ca nivedite tairjñātaṃ-paśya dhūrto 'yam /
nūnamanena vaṇijākimapi kṛṭaṃ kṛtaṃ bhaviṣyatīti manyamānā vivadantaḥ airāvatīṃ purīṃ yayuḥ /
tatra ca nītisāra ityākhyāto bhūpatiḥ /
tasya ca mantrī buddhisāro nāma jagadvikhyātaḥ yasyaivaṃ prasiddhirdeśe deśāntare ca yadvivādināṃ vacanamuktamātraṃ jānāti /
tataste rājaputrādyāstasmai mantriṇe ācakhyuḥ nijaṃ ratnagamanavṛttānta yathā jātam /
tathaiva virīkṣyāsmākaṃ madhye ratnajātaṃ vadhabandhaṃ vinā pṛthak pṛthak ekaikaṃ samarpaya /
yadi ca nārpayasi tāni jñātvā tadā prasiddhirbhivite vyarthatāṃ yāti /
buddhisāra iti śrutvā cintāvaṣṭabdhaḥ sthitaḥ /
sa ca rājā nītisāraḥ kathaṃ syāditi praśnaḥ /
śukaḥ prāha-yadā sa mantrī ratnacatuṣṭayaṃ tanmadhye sthitaṃ na janāti tadā viṣaṇṇo gṛhamāyayau /
atrāntare mantriputrī prāptanavayauvanā pārvatīṃ natvā piturnamaskāraṇāya gatā jayaśrīnāmadeyā /
pitaraṃ tādṛśaṃ sacintaṃ dṛṣṭvā viṣādakāraṇaṃ pṛcchati sma /

tato mantrī yathāsthitamācaṣṭe /
sutā prāha-tāta! mā viṣīda /
teṣāṃ nirṇayamahaṃ kariṣyate /
te vivādinaḥ pumāṃso yadā kāraṇāyāgacchanti tadā gṛhe preṣaṇīyāḥ yathāhaṃ tanmadhyādratnajātahartāraṃ samarpayāmi /
sā āha- putri! yanmayā na jñātaṃ tattvaṃ kathaṃ jñāsyasi? sā āha-
na caitattāta vaktavyaṃ bhinnā buddhirhi dehiṣu /
ko 'pi kiñcidvijānāti jagatyatra kalāparaḥ // Suk_52.5 (=244) //
kiñca-
muṇḍe muṇḍe matirbhinnā kuṇḍe kuṇḍe navaṃ payaḥ /
tuṇḍe tuṇḍe navā vāṇī gehe gehe pativratā // Suk_52.6 (=245) //
prajñāvisphāritākṣāṇāṃ vidravanti vipattayaḥ /
hastodyatapradīpānāmandhakāra ivāgrataḥ // Suk_52.7 (=246) //
tasmāttāta! nātra kāpi cintā kāryā /
prasthāpyāste 'nyadeśinaḥ yathā tānprabodhayāmi /
prasthāpitāste mantriṇā tayāpi snāpitā bhojitāśca pṛthakpṛthaka śāyitāḥ /
tataḥ sā śṛṅgāraṃ vidhāya pradhānaṃ rājaputraṃ prāha-ahaṃ ratyarthinī tava pārśvaṃ samāgatā /
tvaṃ ca mahyaṃ kāñcanaśataṃ dattvā māṃ bhuṅkṣva /
tenoktam-ahaṃ tava dravyaṃ rājyaṃ copārjya dāsyāmi /
paramadhunā na kiñcana vidyate /
iti taṃ nirdravyaṃ jñātvā brāhmaṇaṃ gatā /
brāhmaṇamapi pūrvoktamevoktavatī /
brāhmaṇo jagāda-yadasmatpituḥ pārśve dravyaṃ śāsanabaddhā bhūmirapi tatsarvaṃ tubhyaṃ dāsye /
tamapi nirdhanaṃ jñātvā parityajya sūtradhāraṃ yayau /
āha ca saḥ-sāmprataṃ mama pārśve kiñcinna vidyate paraṃ paścāllakṣaṃ dāsyāmi /
tamapi nirdravyaṃ parityajya vaṇiksutaṃ yayau /
tathaiva gaditavatī /
sa āha-svāmini! ratnacatuṣṭayaṃ gṛhītvā māṃ bhuṅkṣva /
tato jaṅghāyāḥ samākṛṣya ratnajātaṃ samarpayāmāsa /
tataḥ sā savyājamutthāya śīlarakṣāṃ kurvāṇā jayaśrīrgṛhamāyayau /
ratnacatuṣṭayaṃ piturarpayāmāsa /
mantryapi tānākārya nijaṃ nijaṃ ratnaṃ samarpayāmāsa /
te 'pi svaratnalābhātkṛtakṛtyā nijaṃ nijaṃ gṛhaṃ yayuḥ /
iti kathāṃ śrutbā prabhāvatī suptā /
iti śukasaptatī dvipañcāśattamo kathā //
START Suk 53:
athāparedyuḥ prabhāvatī gamanāya śukaṃ pṛcchati /
śukaḥ provāca-
vraja rambhoru yuktaṃ te gamanaṃ viṣame sati /
cetkartumuttaraṃ vetsi carmakārakalatravat // Suk_53.1 (=247) //
prabhāvatī pṛcchati-kathametat? śukaḥ-carmaṇvatīnadītīre carmakūṭa iti grāmaḥ /

tatra ca dohaḍo nāma carmakāraḥ /
tasya devikā nāma bhāryā paraṃ parapuruṣalampaṭā /
tataḥ sa carmakāraścarmaṇāṃ krayaṇāya yadā bahirnirgataḥ tadā tayā upapatiḥ samānītaḥ /
tayoścānte suratasevinoḥ patiścarmasamāyukto bahirāgataḥ /
tataḥ sa upapatiḥ sā ca kathaṃ bhavetām iti praśnaḥ /
tatpṛṣṭaḥ śukaḥ prāha-
yadā ca tayā patirjñātaḥ samāgacchantadā-
rūhaṃ cucuhuñcūkaraūṃhūṃ āaucalihaṃ nāvahaṃ madraṃ /
uvāipāu caliyau phiriyā khaṃligāvaha // Suk_53.2 (=247,1) //
iti vākyaṃ vadati tvaritaṃ niḥsṛtā /
tatastadvākyaṃ śrutvā bhīto māntrikamākaraṇāya sa mūrkho bhramituṃ gato grāme yāvattāvattayā ca niḥsārito jāraḥ svaveśma gataḥ /
tatastvamapyuttaraṃ viṣame yadi vetsi tadā gaccha /
anyathā śayana kuru /
iti kathāṃ śrutvā prabhāvatī suptā /
iti śukasaptatau tripañcāśattamo kathā //
START Suk 54:
athātivāhya dinaṃ prabhāvatī gamanotsukā punaḥ śukaṃ pṛcchati /
sa prāha-
ko doṣo gamyatāṃ devi yādi tvaṃ vetsi bhāṣitum /
dūtena bhāṣitaṃ yadvadviṣame nṛpateḥ puraḥ // Suk_54.1 (=248) //
prabhāvatyāha-kathametat /
śukaḥ-asti śakrāvatī nāma purī /
tasyāṃ dharmadatto nāma rājā dharmādiguṇopetaḥ /
tasyāmātyaḥ suśīlo nāma /
tasya ca suto viṣṇunāmā saṃdhivigrahikaḥ pūrvamāsīt /
tasmātpadādyadā bhraṣṭo dravyahīnaḥ kulāmātyo 'hamityahaṅkṛtaḥ karkaśaśca /
tato rājā na kiñcidvadati /
mantrī ca kadācinnṛpamāha-svāminnayaṃ viṣṇurbhakto raktaḥ pravīṇo dūtakarmaṇi /
taddevapādaiḥ kvāpi preṣayitvā parīkṣaṇīyaḥ /
tato rājā tadvākyaṃ śrutvā tatpratikūlaḥ sanbhasmaprābhṛtaṃ mudrayā mudritaṃ samarpya śatrudamananṛpapārśve vidiśāyāṃ nagaryāṃ taṃ preṣayāmāsa /
so 'pi ca tatra gatastatprābhṛtaṃ bhasmamayamajānanmudritaṃ rājñaḥ puro muktavān /
tasmiṃścāmaṅgalakāriṇi prābhṛte rājño 'gre mukte rājā kopāṭopasahito babhūva /
tataḥ sa dūtastasminprābhṛte samānīte kathaṃ kṣemamavāpnotu iti praśnaḥ /
śuka uttaraṃ prāha-sa viṣṇustaṃ kruddhaṃ dṛṣṭvā buddhimānidamuvāca-svāmin! madīyena nāthenāśvamedho yajñaḥ kṛtaḥ /
tasya kuṇḍasya tretāgrisambhavaṃ pavitraṃ śreyaskaramaghāpahaṃ bhasma vandanāya samarpitavān /
yataḥ-
gajāḥ santi hayāḥ santi vicitrāḥ santi sampadaḥ /
tvadīye ca madīye ca durlabhaṃ bhasma yājñikam // Suk_54.2 (=249) //
ityuktvā sahasotthāya kare bhasma kṛtvā rājñe samarpayāmāsa /
sa ca tena vacasā tuṣṭiparo vavande /

tenāpi tuṣṭena pratiprābhṛtaṃ mahatpreṣitam /
sa ca viṣṇuḥ sammānya visarjitaḥ /
tatastvamapi bhāmini! viṣame uttaraṃ jānāsi yadi tadā gamyatāmanyathā tiṣṭha /
iti kathāṃ śrutvā prabhāvatī suptā /
iti śukasaptatau catuḥpañcāśattamī kathā //
START Suk 55:
anyadā yāminīsamaye prabhāvatī gamanāya śukamāpṛcchati /
kīra uvāca-
gaccha rambhoru gamanaṃ yujyate gajagāmini /
yadi vetsyuttaraṃ kartuṃ śrīdharo brāhmaṇo yathā // Suk_55.1 (=250) //
prabhāvatyāha-kathametat? śuko brūte-carmakūṭe grāme dvijaḥ śrīdharo nāma /
tatraiva candanākhyaścaryakāraḥ /
tatpārśvāt śrīdhareṇopānahayugalaṃ kāritam /
carmakāro 'pi nityameva dravyaṃ yācate /
vipro 'pi vadati-tvāṃ hṛṣṭacittaṃ kariṣye /
evaṃ sumahatkālaṃ yayau /
sa vipro 'nyadā carmakāreṇa vidhṛtaḥ /
dhanaṃ vinā sa vipraḥ kathaṃ mucyate /
tatkathayeti praśnaḥ /
uttaram /
śukaḥ prāha-etasminnantare grāmapālasya gṛhe suto jātaḥ /
tato dvijaḥ prāha chalānveṣo san-carmakṛnmayā pūrvamuktam tvāṃ hṛṣṭacittaṃ kariṣyāmi /
tadasminsute jāte tvaṃ hṛṣṭacitto na veti /
yadi sa brūte nāhaṃ hṛṣṭacitta iti tadā rājñā grāhyaḥ syāt /
anyathā ca dravyaṃ yāti /
tatastenoktam-hṛṣṭacitto 'haṃ jātaḥ /
tato dvijaśchalenātmānaṃ vimucya gataḥ /
tato bhāmini! yadyevamuttaraṃ jānāsi tadā gaccha /
iti kathāṃ śrutvā prabhāvatī suptā /
iti śukasaptatau pañcapañcāśattamī kathā //
START Suk 56:
athāparedyuḥ prabhāvatī gamanāya śukaṃ pṛcchati /
śukaḥ--
yādi devi gatā vetsi yadi kartuṃ tvamuttaram /
viṣame sāntako yadvadvaṇikputraḥ purākarot // Suk_56.1 (=251) //
astyatra tripatho nāma grāmaḥ /
tatra sāntako nāma vaṇik mahādhanī kṛpaṇo duṣṭaśīlo grāmāntarapriyaśca /
tataśca grāmāntarādudgrahaṇikāṃ kṛtvā āgacchanpathi caurairdhṛtaḥ sa bhāmini kathaṃ corabhayānmucyate iti praśnaḥ /
uttaram /
śukaḥ-sa vaṇikputraḥ ātmānaṃ corairdhṛtaṃ jñātvā galagrahanāmno yakṣasya samīpavartino 'ntikaṃ yayau /

tasyāgrataśca dravyaṃ muktvā haste ca khaṭikāmādāya yakṣādhāśāmidamabravīt-
dhanodgrāhaṇikā deva kṛteyaṃ tava sarvataḥ /
idaṃ dravyaṃ mayā labdhaṃ tiṣṭhatyanyacca vṛddhimat // Suk_56.2 (=252) //
taṃ lekhakaṃ ca dṛṣṭvā yakṣadhanamiti jñātvā taṃ praṇamya te gatāścorāḥ /
sa ca dravyaṃ gṛhītvā kṣemeṇa gṛhaṃ yayau /
iti kathāṃ śrutvā prabhāvatī suptā /
itiśukasaptatau ṣaṭpañcāśattamī kathā //
START Suk 57:
pradoṣe 'nyatra sā bālā punaḥ prāha vihaṅgamam /
sukhaṃ bhoktuṃ vrajāmyadya narāntararatodbhavam // Suk_57.1 (=253) //
śakuḥ-
yādi devi yadā jñātā bhartrā tvaṃ vetsi bhāṣitum /
yatā jñātaḥ purā rājñā vadadvidvāñ śubhaṅkaraḥ // Suk_57.2 (=254) //
avantopuryāṃ vikramārko nṛpaḥ /
tasya candralekhānāmnī rājñī /
sā rājapaṇḍitaṃ śubhaṅkaranāmānaṃ kāmārtā iyeṣa ramate ca dūtīdāsīviparyayāt /
nityaṃ tadgṛhaṃ gatvā yadṛcchayā krīḍate /
evaṃ ca vilasatostayoḥ paṇḍitarājñyoḥ prāvṛṭkālaḥ samāyayau /
yatra ca-
taḍinnirghoṣapaṭaho ghanagarjitagītakaḥ /
śikhisvarajayadhvajaḥ prāvṛṭkālanṛpo yayau // Suk_57.3 (=255) //
durdinaṃ vegavṛṣṭiśca paṅkaśca taḍitaḥ prabhā /
sadābhisārikāṇāṃ ca snehavyatikarāṇi ha // Suk_57.4 (=256) //
uktañca-
jai sasaṇehī to muai aha jīvai ṇiṇṇeha /
duhia payārehiṃ gaia dhaṇa kiṃ gajjahi khalameha // Suk_57.5 (=257) //
[yadi sasnehā tat mṛtā atha jīvati niḥsnehā /
dvābhyāmapi prakārābhyāṃ gatā dhanyā, kiṃ garjasi khalamegha] // Suk_57.5* (=257*) //
kiñca-
x x x x x /
x x x x x // Suk_57.6 (=258) //
etasminsamaye rātrau rājñīṃ śubhaṅkaragṛhaṃ calitāṃ jñātvā pṛṣṭhata ajñātacaryayā haste khaḍgamādāya nīlavāsāḥ san kautuko vikramārko rājā tāmanucalitaḥ /
śubhaṅkaro 'pi tāṃ rājñīṃ gṛhadvārasamāgatāṃ dṛṣṭvā jagāda-
unnādāmbudavarddhitāndhatamasi prabhṛṣṭadiṅmaṇḍale kāle yāmikajāgarūkasubhaṭavyākīrṇakolāhale /
bhūpasyāsuhṛdarṇavāmbuvaḍavāvahnestvamantaḥpurādāyātāsi yadambujākṣi kṛtakaṃ manye bhayaṃ yoṣitām // Suk_57.7 (=259) //
idaṃ vacanaṃ śrutvā nṛpatiḥ svaprāsādamājagām /
śubhaṅkaro 'pi bhogasaṃskāraiścāṭūktibhiśca mahiṣīṃ toṣayāmāsa /
uktañca-
ṇa kuṇanti je pahuttaṃ kuviaṃ dāsa vya je pasāanti /
te ccia mahilāṇa piā sesā sāmīciavarāā // Suk_57.8 (=260) //

[na kurvanti ye prabhutvaṃ kupitāṃ dāsa iva ye prasādayanti /
te eva mahilānāṃ priyāḥ śeṣāḥ svāmina eva varākāḥ] // Suk_57.8* (=260*) //
nāyakeṣūttamaḥ so 'tha mahiṣī nāyikāsu ca /
śayanaṃ cottamaṃ ninye tridhā bhedavikalpanāt // Suk_57.9 (=261) //
uttamādhamamadhyaiśca bhedaiḥ snayānnāyakastridhā /
nāyikāśca tathā jñeyāstayośca śayanaṃ tridhā // Suk_57.10 (=262) //
tatra nāyakaguṇāḥ-
hato manyuhasrairyaḥ santapto madanāgninā /
raktaśca yo viraktāyāṃ so 'dhamaḥ parikīrtitaḥ // Suk_57.11 (=263) //
kāminībhiḥ smarārtābhiḥ satataṃ kāmyate hi yaḥ /
na tāḥ kāmayate namro madhyamo nāyakaḥ smṛtaḥ // Suk_57.12 (=264) //
raktāṃ yo bhāminīṃ devi saktāṃ kāmayate sadā /
tayāpi kāmyate 'tyarthamuttamaḥ so 'bhidhīyate // Suk_57.13 (=265) //
nāyikāstridhā-
kārye gṛhṇāti roṣaṃ yā gataroṣā priyānugā /
rasajñā kṛtyakuśalā sottamā nāyikā smṛtā // Suk_57.14 (=266) //
asthāne kopamānā yā yā duḥkhānunayā tathā /
māninī mānahīnā ca kṣaṇātsā madhyamā smṛtā // Suk_57.15 (=267) //
lubdhā yātīva capalā vacane nīrasākṣarā /
duḥkhaprasādhanābhijñākṛtajñā sādhamā matā // Suk_57.16 (=268) //
tayośca śayanaṃ tridhā-
pārśvayorunnati nītaṃ nimnamadhye priyasya tat /
vimardaṃ sahate 'tyarthaṃ suratāsaktayostayoḥ // Suk_57.17 (=269) //
madhyamasya punaḥ kāryaṃ śayanaṃ samabhūmikam /
praviralāṅgasaṃsparśā nityaṃ yāti niśā yathā // Suk_57.18 (=270) //
dveṣyasya tulyamuttuṅgaṃ madhye nīcaṃ ca pārśvayoḥ /
na śakyeta kalākalpo yatra rantuṃ nirantaram // Suk_57.19 (=271) //
ityanunnatatalpasthā bhuktā muktā vipaścitā /
mahiṣī ratisantuṣṭā pratyūṣe svagṛhaṃ yayau // Suk_57.20 (=272) //
rājā ca prātaḥ sarvāvasarānantaram paṇḍitaṃ rājñīṃ cājuhāva /
siṃhāsane ca paṇḍitamupaveśayāmāsa /
śubhaṅkaraṃ prati hasanvārtāprabandheneti jagāda-"kṛtakaṃ manye bhayaṃ yoṣitā"miti vacanaṃ śrutvā svadoṣavismitamānasaḥ sañjātaḥ /
sa rājñā jñātaḥ kathaṃ bhavitviti praśnaḥ /
yataḥ-
dīnasyāpi gṛhe doṣe kṛte bhavati nigrahaḥ /
kiṃ punaḥ pṛthivīpālagṛhe doṣo vimucyate // Suk_57.21 (=273) //
uttaram /
śukaḥ prāha-tataśca sa budho rājñā jñāto 'hamiti sañcintyeti vāṇībhudairayat-
ugragrāhamudanvato jalamatikrāmatyanālambane vyomni sthāpi ca durgamakṣitibhṛtāṃ mūrdhānamārohati /
vyāptaṃ yāti viṣākulairahikulaiḥ pātālamekākinī kīrtiste madanāvatāra kṛtakaṃ manye bhayaṃ yoṣitām // Suk_57.22 (=274) //

iti paṇḍite paṭhitaṃ śrutvā rājā taṃ budhaṃ tāṃ ca rājñīṃ dṛṣṭvā iti cintayāmāsa-"durlabho 'yaṃ budhaḥ /
sulabhāḥ khalu nārya' iti vicintya mahiṣīṃ haste dhṛtvā tasmai viduṣe dadau /
uvāca ca-"gṛhāṇemāṃ mahiṣīm' /
paritoṣitaḥ paṇḍito 'pi "mahāprasāda' ityavocat /
uktañca-
guṇadoṣau na śāstrajñaḥ kathaṃ vibhajate janaḥ /
kimandhasyādhikāro 'sti rūpadoṣopalavdhiṣu // Suk_57.23 (=275) //
paṇḍito 'pi rājñaḥ prasādātsukhaṃ bhuṅkte tayā samam /
yadyevaṃ prabhāvati! tvamapi samaye vaktuṃ jānāsi tadā gamyatām /
anyathā sthīyatām /
iti kathāṃ śrutvā prabhāvatī suptā /
iti śukasaptatau saptapañcāśattamī kathā //
START Suk 58:
anyadā pradoṣe calitā prabhāvatī śukaṃ pṛcchati /
śukaḥ-
ratyarthino vrajātha tvaṃ rantuṃ cetsamayocitam /
duḥśīlāpativadvetsi kartuṃ gaṇapateḥ puraḥ // Suk_58.1 (=276) //
prabhāvatyāha-kathametata? śukaḥ-asti lohapurī nāma nagaram /
tasmiṃśca rājaḍo nāma pāmaraḥ /
tasyāpi patnī parapuruṣalampaṭā duḥśīletyāhvayā /
sā ca sūtravikrayārthaṃ sakhībhiḥ sametya padmāvatīṃ purīṃ prayāti /
tataśca grāmasamīpasthasya gaṇapatestābhiḥ pṛthakpṛthak upayācitamuktam /
tayā ca cumbanamupayācitamuktaṃ madanākrāntadehayā /
sa ca tāsāṃ prabhūtaṃ lābhaṃ cakre /
tataḥ sarvābhiranyābhirātmīyamupayācitaṃ tasmai gaṇeśāya pradattam /
tayā ca nagnībhūya cumbanaṃ kṛtam /
tataḥ kelipriyeṇa tena sā adhare dhṛtā /
tasmiṃśca dhṛte sā kukkuṭīva tatra sthitā /
tañca vṛttāntaṃ tanmokṣaṇāya tadbhartuḥ sakhyopahasamānā nivedayāmāsuḥ /
so 'pi tadvacanaṃ śrutvā tatrāgamat tāṃ tathāvidhāṃ dṛṣṭvā sa vyacintayat-kathamiyaṃ mucyata iti praśnaḥ /
śukaḥ-tāṃ tathāsthitāṃ dṛṣṭvā sakāmaḥ san rāsabhaṃ rantumārebhe /
tataśca sa gaṇapatistatāvidhaṃ kautukaṃ dṛṣṭvā jahāsa /
hasatastasya oṣṭhau śithilau jātau /
tataḥ sā muktā satī praṇamya nijaṃ nāthaṃ tarjayantī gṛhaṃ yayau /
kṛtaṃ tena rataṃ devi samayocitamīdṛśam /
svakārye mocitā sāpi duḥśīlā vighnanāyakāt // Suk_58.2 (=277) //
samayocitamārambhaṃ kurute yastu kṛtyavit /
sarvadā tu phalaṃ tasya samayajño di śiṣyate // Suk_58.3 (=278) //
iti kathāṃ śrutvā prabhāvatī suptā /
iti śukasaptatau aṣṭapañcāśattamī kathā //

START Suk 59:
atha dinānte sā śukaṃ gamanāya pṛcchati sma /
śukaḥ-
gaccha devi svakāryañca kuru cintitamadbhutam /
rukmiṇīvadvijānāsi patiṃ vañcitumuddhatam // Suk_59.1 (=279) //
prabhāvatyāha-kathametat? śukaḥ-asti saṅgamo nāma grāmaḥ /
tatra rāhaḍo nāma rājaputraḥ sakopaḥ /
tasya bhāryā rukmiṇī nāma /
sa ca tayā sārdhaṃ devayātrāyāṃ calitaḥ /
sā ca narāntaraṃ kaṭākṣayanto tena dṛṣṭā pumāṃśca /
tataḥ sa tanmithunaṃ tathāvidhaṃ jñātvā tāṃ tadanuraktāṃ mene /
uktañca
baddhamaṇiāi kanto tahea addhacchipicchilā dhāri /
asasiaṃ pi muṇijjai chaillajanasaṃkule gāme // Suk_59.2 (=280) //
[baddhahṛdayāyāḥ kāntaḥ tathaiva arddhākṣapicchilā vāmā /
niḥśvasitamapi jñākṣayate vidagdhajanasaṃkule grāme] // Suk_59.2* (=280*) //
tāṃ tathāvidhāṃ vikṛtāṃ jñātvā ca rāhaḍo gṛhamagamat /
dhikkṛtya paruṣākṣarairgṛhāntare yantritāṃ dhārayāmāsa /
sā ca cintayati-mama janma jīvitaṃ yauvanaṃ ca tadā saphalaṃ yadā etasya pratyakṣaṃ narāntaramupabhokṣye /
pratijñātaṃ ca manasā dṛḍham /
tata ātmoyapratijñāṃ kathaṃ nirvāhayatviti praśnaḥ /
śukaḥ-tataḥ sā kadācittaṃ hṛdayasthaṃ naraṃ gṛhapārśve gacchantaṃ dṛṣṭvā taṃ pratyāha-adya rātrau tvayāsmadgṛhāṅgaṇasthaciñciṇīmūle nijakāyākāragartāyāmūrdhvaliṅginā śayanaṃ vidheyamiti /
sa tatheti pratijñāya rātrau tathā bhūtvā sthitaḥ /
sā ca kāmārtā sarvakaraṇacaturā tatra yayau /
āgārabhūmimuddiśya bhartāramāhvayati sma /
sā ciñciṇīcchāyāyāṃ gatvā tasya liṅgasyopari upaviśya satūmadhanuṣaṃ tamabravīt /
dhānuṣko 'si pradhāno 'si loke khyātiṃ gato 'si ca /
chindhi me candrikāmadya pauruṣaṃ gaṇayāmi te // Suk_59.3 (=281) //
sa ca mūrkhastadvacanamidaṃ śrutvā saśaraṃ dhanurādāya candrikāṃ lakṣīkṛtya bāṇaṃ mumoca /
tena mukto 'pi bāṇo nākāśagatāṃ candrikāṃ bhinatti /
adhaḥ sa vedhyād bhraṣṭaḥ /
tasmiṃśca patyāvaparāddheṣau sati sā viṃparītaratakṣamā sahastatālaṃ tamidamāha-
X X X
[rāhaḍa bhūlaḍaṃ cāndraṇīyāhaṃ hiṃ rūpavadīsai nīyaḍaḍaṃ /
tāhaṃ valikījinhaṃ tādahīvāhaṃ maiṃ rāṣajjevadraḍhīchāhaṃ] // Suk_59.3* (=282*) //
rāhaḍo 'pi tāmevaṃ jalpantīṃ śrutvā taṃ śaraṃ gaveṣayan ciraṃ babhrāma /
tatastayā yadṛcchayā viparītaṃ vihitam /
evamuktaśca patiḥ-
yadṛcchayā rataṃ mūrkha te puro 'dya mayā kṛtam /
śūro hi kuhito 'si tvaṃ yāsyāmīti jagāda tam // Suk_59.4 (=283) //

ityuktvopapattyā samānītaṃ hayamāruhyajagāma /
gacchantīṃ ca tāṃ tato dṛṣṭvā rāhaḍo 'pi lajjito viguptaśca /
tataḥ strīṇāṃ vaśagaḥ ko na viḍambitaḥ /
yataḥ-
ānanarta purā śambhurgovindo rāsakṛttathā /
brahmā paśutvamāpannaḥ strībhiḥ ko na viḍambitaḥ // Suk_59.5 (=284) //
saṃsāravṛkṣamūlaṃ yāḥ pāpakandalabhūmikā /
santāpaphalapuṣpāṇi yoṣitaḥ kiṃ sukhāvahāḥ // Suk_59.6 (=285) //
māyāmūlamidaṃ sarvaṃ tasyā mūlaṃ hi yoṣitaḥ /
saṃyogo yoṣitāṃ mūlaṃ taṃ tyaktvā ca sukhāni naḥ // Suk_59.7 (=286) //
tasyedaṃ vacaḥ śrutvā prabhāvatī prāha-
utpattikāraṇaṃ tanvī tanvī vṛddheśca kāraṇam /
sukhasya kāraṇaṃ tanvī sā kathaṃ kīra duṣyate // Suk_59.8 (=287) //
vinā tābhirna sambhogo vinā tābhiḥ sukhaṃ na ca /
vinā tābhirna cātmānaṃ kṛtārthaṃ manyete janaḥ // Suk_59.9 (=288) //
uktañca-
amṛtasyeva kuṇḍāni sukhānāmiva khānayaḥ /
rateriva nidhānāni yoṣitaḥ kena nirmitāḥ // Suk_59.10 (=289) //
priyādarśanemevāstu kimanyairdarśanāntaraiḥ /
prāpyate yatra nirvāṇaṃ sarogeṇāpi cetasā // Suk_59.11 (=290) //
iti tasyā vacaḥ śrutvā śukaḥ prāha-
vājivāraṇalohānāṃ kāṣṭhapāṣāṇavāsasām /
nārīpuruṣatoyānāmantaraṃ bahu vidyate // Suk_59.12 (=291) //
etattvayoktaṃ pativratāviṣayaṃ nānyāsu /
iti kathāṃ śrutvā prabhāvatī suptā /
iti śukasaptatau ekonapaṣṭitamī kathā //
START Suk 60:
anyadā sā prabhāvatī gamanāya śukaṃ prapaccha /
śukaḥ prāha-
gaccha devi yadā vetsi saṃśaye kṛtyamāgate /
vīrasya napateryadvatsabhāyāṃ nṛpadūtakaḥ // Suk_60.1 (=292) //
prabhāvatyāha-kathametat? śukaḥ-
kacchādhipatinā devi tasya rājñaḥ sabhā śrutā /
vicitrā devanirmitā sarvaratnavibhūṣitā // Suk_60.2 (=293) //
tāṃ draṣṭuṃ prahito dūto haridatta iti śrutaḥ /
sahasraprābhṛto bhīru suratnahayahastakaḥ // Suk_60.3 (=294) //
sa dūtastatpurīṃ gatvā nṛpaṃ dṛṣṭvā taṃ jagāda, "matsvāmināhaṃ sacitrāṃ tava sabhāmavalokayitumutkalitaḥ /
rājā prāha-prātardarśayiṣye /
tato rājñā dvitīyadine dūta ākāritaḥ /
sa ca sahasāgatastāṃ sabhāṃ vicitraratnakhacitāṃ dṛṣṭvā jalamayīṃ sthalamayīṃ veti niścetumaśaktaḥ kathaṃ bhavatviti praśnaḥ /

śukaḥ tataḥ sa pūgīphalaṃ puraḥ kṣiptvā sthalaṃ jñātvā gṛhaṃ yayau /
iti kathāṃ śrutvā prabhāvatī suptā /
iti śukasaptatau ṣaṣṭitamī kathā //
START Suk 61:
anyadā sā śukaṃ pacchati sma /
śuka prāha-
gaccha devi gatā vetsi rantuṃ cettvaṃ nijaṃ naram /
yathā tejukayā pūrvaṃ kṛtaṃ ciramākāṅkṣitam // Suk_61.1 (=295) //
prabhāvatyāha-kathametat? śukaḥ kathayati-asti khorasamabhidhāno grāmaḥ /
tatra vaṇikputraḥ pārśvanāganāmā /
tasya bhāryā rūpasampannā ratalolupā kulaṭā tejukā nāma /
sānyadā sakhībhirvṛtā devayātrālokanāya gatā surūpasyaikasya puṃsaḥ rūpa prekṣya saṅgamāya manaścakre /
yataḥ-
vivāha devayātrāyāṃ rājaveśmani saṅkaṭe /
paragehe vivāde ca devi nārī vinaśyati // Suk_61.2 (=296) //
uktañca-
gṛhe 'raṇye tathā deve havye tīrthe jalāśaye /
vivāhe cotsave nityaṃ mālinīnilaye tathā // Suk_61.3 (=297) //
yātrāyāṃ strīsamūhe ca nirjane janasaṅkule /
pattane ca tathā grāme svacchandā dvāravartinī // Suk_61.4 (=298) //
khale kṣetre pravāse ca mārge veśmani catvare /
praveśe nirgame rājñāṃ sadā yā kautukapriyā // Suk_61.5 (=299) //
prativeśmagṛhe śūnye rajakīsūcikīgṛhe /
divā rātrau ca sandhyāyāṃ durdine rājacatvare /
śoke ca vyasane bhartuḥ svacchandā strī vinaśyati // Suk_61.6 (=300) //
tejukā ca taṃ dṛṣṭvā bhrūsaṃjñayā āhūyedamabravīt-ahaṃ tavāsaktā paraṃ madīyo bhartā duḥsaho niṣṭhuraśca gṛhādbahirnirgantuṃ notsahe /
ato yasmiṃstasmindivase 'smadgṛhadvāri ghaṭe kṣiptvā vṛściko moktavyaḥ /
tadāhaṃ paścikadaṣṭā bhaviṣyāmi /
tvayāsmadgṛhadvāri vaidyena bhāvyam /
iti saṅketaṃ vidhāya svagṛhaṃ jagmatuḥ /
tenāpi tathā kṛtam /
sāpi ghaṭaṃ khaṭvocchīrṣake kṣiptvā iti jagāda-ahamanena vṛścikena ghaṭasthena daṣṭā'-iti rāraṭīti /
so 'pi ca puruṣastadā vaidyo bhūtvā tadgṛhadvāri tasthau /
"tāḍaṃ bandhau poṭṭaṃ malau sūlaṃ pheḍau visaṃ harau"
[tālaṃ badhnāmi, udaraṃ marddayāmi, śūlaṃ spheṭayāmi, viṣaṃ harāmi] iti jalpati /
tadā ca sā bhartāraṃ jagāda /
dehi kāṣṭhāni me nātha mariṣyāmi na saṃśayaḥ /
āhūya mantrikānvaidyān gatārttiṃ vā kuruṣva mām // Suk_61.7 (=301) //
tatastadbhartā gṛhādbahiḥ sthitaṃ tamākārayāmāsa /
vaidyo 'pi tāṃ dṛṣṭvā tatpatiṃ jagāda /

yadyeṣā kāladaṣṭā jīvati tatastvaṃ bhāgyavānahamapi yaśaḥpātraṃ bhavāmi /
vaṇigāha-vaidya! prasādaṃ vidhāya enāṃ viṣarahitāṃ kuru /
tataḥ sa vaidyaḥ kenāpi kaṭukabhaiṣajyena vanitauṣṭhamālipya tatpatimāha- aho vaṇiksarveṣāmapi viṣāṇāṃ samadhikaṃ mānuṣaviṣameva /
tato viṣasya viṣamauṣadhamiti kṛtvā tvamasyā oṣṭhaṃ dhāva /
tato vaṇik tathā kartumārebhe /
kṣaṇamātreṇatasya vaṇijaḥ kaṭukauṣadhamiśrauṣṭhāsvādena mukhaṃ kaṭukaṃ sañjātam /
tato vaṇigāha-tvamevoṣṭha dhāvetyuktvā vaṇik sthitaḥ /
vaṇijo 'pi viṣaśaṅkārūḍhā /
tato bahirgate vaṇiji vaidyena sā kāmārtā yathecchaṃ bhojitā /
tadanantaraṃ sā māyinī svasthābhūt /
vaṇigapi kṣaṇena svastho babhūva /
upakṛtaśca vaidyastena caraṇaiḥ spṛṣṭvā tvadīyo 'smīti /
tataḥ sa vaidyacchadmanā gṛhamāyāti satataṃ vaṇiji bahirgate bhuṅkte ca tāṃ nityam /
tato bhāmini evaṃ kartuṃ vaktuṃ ca yadi jānāsi tato yāhi /
evaṃ kartuṃ ca vaktuṃ ca yo jānāti chalapriyaḥ /
sa karotu sa yātvevaṃ kartuṃ bhoktuṃ nijaṃ hitam // Suk_61.8 (=302) //
iti kathāṃ śrutvā prabhāvatī suptā /
iti śukasaptatau ekaṣaṣṭitamī kathā //
START Suk 62:
anyadā sā prabhāvatī śukamāpṛcchati /
śakuḥ prāha-
priyamevānubhoktavyaṃ yāhi devi tadarthinī /
kuhanasya yathā kānte saṅkaṭe 'si kṣamottare // Suk_62.1 (=303) //
asti gambhīrākhyo grāmaḥ /
tatra kuhano nāma rājaputrar irṣyāluḥ śūro jaḍaḥ strīpriyo durdharaśca /
tasyābhūtāṃ dve kalatre śobhikātejikākhye ratalolupe parapuruṣalampaṭe surūpe /
tadbhartā tadrakṣaṇāya grāmādbahirnadītīre gṛhaṃ keca dvārasthaste rakṣayati /
anyadā sa tābhyāmuktaḥ-yadā kaścinnāpitaḥ samabhyeti tadā bhavyaṃ bhavati /
tatastenāpi bhrāmako nāpitaḥ preṣitaḥ pratisīrāntaraistayornakhakalpanāya /
tataśca tayoścaraṇān tiraskariṇībahiḥsthānnāpitaḥ prakṣalayati /
patiścādūre pathi niviṣṭaḥ /
tābhyāṃ ca sa nāpitaḥ suvarṇakaṭakamarpayitvā pracchannamevamuktaḥ-etad dravyaṃ gṛhītvā āvayoḥ kenāpi sārdhaṃ saṃyogaṃ vidhehi /
divākīrtirapi tatheti pratijñāya rājaputramāpṛcchya jagāma /
anyadātmamitraṃ navayauvanaṃ kalāpātramanudgataśmaśruṃ strīveṣaṃ kārayitvā tayoḥ patyuḥ pārśve tena saha samāgatya nāpita idamāha-mameyaṃ vallabhā /
ahaṃ ca grāmāntaraṃ jigamiṣuryuṣmadgṛhaṃ vinānyatra moktuṃ na śaknomi /
yato bhavatāṃ gṛhe strīyantraṇā bhavyā /
ityukte tena pratipannaṃ muñceti /
tataścaṇḍālo 'pi taṃ muktvā tayoḥ pārśve gato jagāda-yadiyaṃ yuṣmābhirātmīyā karaṇīyā /
tataste taṃ caṇḍālānītaṃ jñātvā bahu menāte /
sa ca divā strīrūpī rātrau ca kāmukaḥ rājaputrakalatre prativāraṃ bhuṅkta /