Śukasaptati · Part 2140

atha prāpaḥ samastamahājanaṃ malayitvā puṣpākṣatādikamādaya yakṣāyatane gatvā samīpasarasi snānaṃ kṛtvā yakṣapūjārthaṃ samāgacchantyāstasyāḥ pūrvasaṅketito jāro grahilībhūtastatkaṇṭhe nijabāhudvayaṃ yojayāmāsa /
tata āḥ kimetadityabhidhāya sā punaḥ snānārthaṃ yayau /
so 'pi grahilo lokaiḥ kaṇṭhe gṛhītvā tasmātpradeśāddūrīkṛtaḥ /
sāpi snānaṃ kṛtvā yakṣasamīpamāgatya puṣpagandhādyairabhyarcya sarvalokānāṃ śṛṇvatāmuvāca-bho bhagavanyakṣa! nijabhartāramenaṃ ca grahilaṃ vinā yadyanyapuruṣaḥ spṛśati kadācana māṃ tadā tava jaghābhyāṃ sakāśānmama niṣkramaṇaṃ mā bhavatvityabhidhāya sarvalokasamakṣameva jaṅghayormadhye praviśya niṣkrāntā /
yakṣo 'pi tadbuddhi manasi ślāghamāna eva sthitaḥ /
sāpi satīti samastalokaiḥ pūjitā svabhavanaṃ jagāma /
evaṃ cet śriyādevīvatkartuṃ jānāsi tadā vraja /
iti śrutvā prabhāvatī suptā /
iti śukasaptatau pañcadaśī katā //
START Suk 16:
anyadā sā calitā śukaṃ prāha-śukāhaṃ narāntaraṃ gamiṣyāmi /
śukaḥ prāha- satyameva tvayābhāṇi kartavyaṃ yanmano 'nugam /
manastu mugdhikā yadvadaśakyānkhedayatyalam // Suk_16.1 (=110) //
tacdhrutvā prabhāvatyāha-kathametat /
so 'bravīt-asti vidiśā nāma purī /
tasyāṃ janavallabho nāma vaṇik /
tasya bhāryā mugdhikā nāma capalā svairiṇī /
yadā ca tayātiśayena vidūṣito 'yaṃ tadā bandhūnāṃ kathayāmāsa yadiyaṃ bahiḥśāyinī /
yadā ca tairevamuktā tadā tayāpyuktam-ayameva bahiḥśāyī sadaiva /
māṃ mudhāpavādayati /
tatastairmilitvā nirbandhaḥ kṛtaḥ "yaḥ ko 'pi adyaprabhṛti bahiḥśāyī so 'parādho" /
evaṃ nirbandhe kṛte 'pi sā suptaṃ patiṃ vihāya bahirgatā /
tasyāṃ ca bahirgatāyāṃ sa patirdvāraṃ datvā suptaḥ /
yadā cabahiḥ krīḍāṃ kṛtvā samāgatāyāḥ sa patirdvāraṃ nodghāṭayati tadā sā kūpe dṛṣadaṃ kṣiptvā dvāradeśa eva sthitā /
patirapi kūpe patitā bhaviṣyatīti jñātvā dvāramudghāṭyabahirnirgataḥ /
tadā sā dvāraṃ pidhāya madhye sthitā /
so 'pi ca bahiḥ sthito "hā priye' evaṃ vadanmahatā śabdena goditumārabdhaḥ /
sāpi vigopakabhayādbahirnirgatya patiṃ madhye nināya /
tatastanmithuna parasparaṃ nirbandhaṃ cakāra /
yadadyaprabhṛti mayā tvayā visaṃvādo na vidheyaḥ /
iti kathāṃ śrutvā prabhāvatī suptā /
iti śukasaptatau ṣoḍaśī kathā //
START Suk 17:
anyadā sā hasantī narāntaragamanāya śukaṃ pṛcchati /
śuka āha-yadeva manaso 'bhīṣṭaṃ tadeva kāryam /
uktañca- dṛṣṭipūtaṃ nyasetpādaṃ vastrapūtaṃ jalaṃ pibet /
satyapūtaṃ vadedvākyaṃ manaḥpūtaṃ samācaret // Suk_17.1 (=111) //
mano 'nukūlaṃ kurvantu tanvi te duḥkhamāgatam /
soḍhuṃ śaktāstathā vaktuṃ guṇāḍhyo brāhmaṇo yathā // Suk_17.2 (=112) //
prabhāvatī pṛcchati-kathametat /

śukaḥ kathayati-asti viśālā purī /
tatra yāyajūko brāhmaṇaḥ /
tasya patnī pāhinī nāma surūpā ativallabhā /
tatputraḥ pitrā sarvāmapi kramādvidyāṃ grāhitaḥ /
anyadā sa pitarau muktvā deśāntaraṃ gataḥ /
guṇāḍhya iti viśruto babhūva /
jayantyāṃ ca nagaryāṃ buddhijīvanaṃ vyacintayat /
tataḥ ṣaṇḍaṃ yavakāśādibhiḥ pupoṣa /
so 'pi ṣaṇḍastamanu paribhramati /
anyadā sabandhanaṃ ṣaṇḍaṃ vidhāya vaṇijārakaveṣadhārī madanāyā veśyāyāḥ kṭuṭinīṃ jagāda-asmadīyā balīvardāḥ savastukā prātareṣyanti /
adyāhaṃ tṛṇānayanārthamāgataḥ /
tadyatra asmadīyasya balīvardasya sthānaṃ bhavati tatrāhaṃ svapimi /
ityukte sā kuṭṭinī balīvadadhanaiṣiṇī taṃ sthāpayāmāsa /
so 'pi taṃ ṣaṇḍaṃ baddhvā vilāsinīpārśve yayau /
tayā ca snāpito bhojitaśca guṇāḍhyo rajanyāṃ śṛṅgāritaḥ tatsakāśe sthitaḥ /
so 'pi ca prabhātāyāṃ niśi prathamamevotthāya svarṇaśṛṅkhalā gṛhītvā jagāma /
gate ca tasminnekā ceṭī utthitā ṣaṇḍamadṛṣṭvā kuṭṭinīṃ pratyāha "āue kimidam' /
tatastaṃ vilāsinīpārśvādgataṃ jñātvā maunaṃ vidhāya sthitā /
uktañca- arthanāśaṃ manastāpaṃ gṛhe duścaritāni ca /
vañcanaṃ cāpamānaṃ ca matimānna prakāśayet // Suk_17.3 (=113) //
anyadā guṇāḍhyo dyūtanirjitaḥ khaṭikāhasto veśyayā dhṛtaḥ /
tenopāyaścinnitaḥ-śambalo śambalīti jagāda /
tatastayā rājabhayānmuktaḥ /
tatastasyāṃ calitāyāṃ pṛṣṭhalagna eva śambalīti vadan gacchati /
tatastayā vijane nītvā hastātprasādya svarṇābharaṇaṃ dattam /
soḍhuṃ tyaktuṃ ca yaḥ śakto manasā kṛtamanyathā /
mano 'nukūlatāṃ kurvanna sa nindyaḥ sadā satām // Suk_17.4 (=114) //
iti kathāṃ śrutvā prabhāvatī suptā /
iti śukasaptatau saptadaśī kathā //
START Suk 18:
anyadā sā calitā śukenoktā /
gaccha devi na te deṣo gacchantyāḥ paraveśmani /
yadi kāciccharīre te buddhiḥ sarṣapacauravat // Suk_18.1 (=115) //
asti śubhasthānaṃ nāma nagaram /
tatra daridro nāma vaṇik /
tasya gṛhe cauraḥ praviṣṭaḥ /
so 'pi ca tatrānyatkimapyalabhamānaḥ sarṣapān gṛhītvā nirgato rājapuruṣaiḥ prāptaḥ /
sarṣapān gale baddhvā bhrāmito rājakulātsa kathaṃ mucyate /
uttaram-yo yaḥ pṛcchati tasya tasyāgre vadati-aho sarṣapāṇāṃ madhye na kiñcit /
tato rājñā sabhāyāmākārya pṛṣṭaḥ-tava vaco 'bhiprāyaṃ na jāne /

prāha- balervarṣadine lokaḥ sarṣapānpañcarakṣakān /
haste badhnāti tannūnamapramāṇamataḥ param // Suk_18.2 (=116) //
yato 'hametāvadbhirapi gale baddhairbaddhaḥ rājāpi tadākarṇya hasaṃstaṃ mumoca /
iti śrutvā prabhāvatī suptā /
iti śukasaptatau aṣṭādaśī kathā //
START Suk 19:
anyadā prabhāvatī calitā /
śukaḥ prāha- kuru yadrocate bhīru yadi kartuṃ tvamīśvarā /
yathā santikayā bhartā svacchandā ca vimocitā // Suk_19.1 (=117) //
asti karahaḍābhidhaṃ puram /
tatra rājā guṇapriyo nāma yathārthaḥ /
tatra ca soḍhoko nāma śreṣṭhiḥ /
tadbhāryā santikā nāma pativratā /
tatraiva cānyo vaṇik /
tadbhāryā svacchandā nāma puṃścalī /
sā ca soḍhākaṃ nityamicchati paraṃ so 'bhivāñchāṃ na vidhatte /
anyadā ca manorathābhidhaṃ yakṣaṃ namaskartuṃ jagāma saḥ /
tataḥ svacchandā pṛṣṭhalagnā tatra praviṣṭā /
sa ca hāvabhāvādyairanukūlito bhuktaḥ /
yuktamuktañca-
sanmārge tāvadāste prabhavati puruṣastāvadevendriyāṇāṃ lajjāṃ tāvadvidhatte vinayamapi samālambate tāvadeva /
bhrūcāpākṛṣṭamuktāḥ śravaṇapathajuṣo nīlapakṣmāṇa ete yāvallīlāvatīnāṃ na hṛdi dhṛtimuṣo dṛṣṭibāṇāḥ patanti // Suk_19.2 (=118) //
tacca mithunaṃ dṛṣṭvā rājapuruṣaḥ tadbandhanāya yakṣagṛhaṃ veṣṭitam /
santikā ca śuddhiṃ jñātvā rātrau mahatā tūryaśabdena yakṣagṛhaṃ gatā /
teṣāmārakṣakāṇāṃ purata uktam-ahamadyadinavratā yakṣaṃ dṛṣṭvā bhojanaṃ vijane vidhāsye /
māṃ ca kiñciddhanaṃ gṛhītvā madhye praveśayatu /
tairapi tathaiva kṛtam /
tatastayā svacchandā svaveṣāṃ kārayitvā bahirniṣkāsitā /
svayaṃ madhye sthitā /
taṃ ca prātarnijakāntāsahitaṃ dṛṣṭvā ārakṣakā vilakṣībabhūvuḥ /
iti kathāṃ śrutvā prabhāvatī suptā /
iti śukasaptatau ekonaviṃśatitamī kathā //
START Suk 20:
anyadā prabhāvatī śukaṃ papraccha /
śukaḥ prāha- gaccha devi mano yatra ramate te narāntare /
kelikāvadyadā vetsi pativañcanamadbhutam // Suk_20.1 (=119) //
asti sābhramatyā nadyāstaṭe śaṅkhapuraṃ nāma sthānam /
tatra ca karṣukaḥ sūrākhyo dhanī /
tasya kelikā bhāryā paraṃ kuṭilā kulaṭā ca /
sānyasminnadītīre siddheśvarapurasthaṃ brāhmaṇaṃ kāmayate /

tadāsaktā ca rātrau prātiveśikādūtikāsāhāyyānnadīṃ tīrtvā tadantikaṃ prāpnoti /
anyadā bhartrā jñātam /
sa ca tatra gatastaccaritragaveṣaṇāya /
yāvatsā nadītīre tatra samāgatā tayā ca tāvaddṛṣṭaḥ /
tatastaraṇaghaṭaṃ pānīyabhṛtaṃ vidhāya prātiveśmikāgṛhamadhye bhaṭṭārikāṃ maṇḍayitvā tena payasā snāpayitvā pratyuvāca prathamasaṃketitāṃ dūtikāmuddiśya-"svāmini! purā tvayā uktaṃ yadi tvaṃ siddheśvarīṃ na snāpayasi tataḥ pañcānāṃ dinānāṃ madhye tvadbhartṛbharaṇaṃ bhaviṣyati tato yadi tvadvacanapramāṇaṃ tadā mama patiściraṃ jīvatu /
prātiveśmikayoktam evamastviti śrutvā patistuṣṭo bhūtvālakṣita eva jagāma /
iti kathāṃ śrutvā prabhāvatī suptā /
iti śukasaptatau viṃśatitamī kathā //
START Suk 21:
anyasmindine prabhāvatyā puṣṭaḥ śukaḥ prāha-
vraja devi na doṣo 'sti vrajatāṃ sarvakarmasu /
buddhirasti yadā yeṣāṃ mandodaryāḥ sahāyinī // Suk_21.1 (=118) //
prabhāvatyāha-kathametat /
śukraḥ-asti pratiṣṭhānaṃ nāma nagaram /
tatra hemaprabho nāma rājā /
śrutaśīlo mantrī /
śreṣṭhī yaśodharaḥ /
mohinī bhāryā /
tayostanayā mandodarī /
sa śrīvatsāya vaṇije kāntipurīsamāgatāya dattā /
tanmithunamatīva snehalampaṭam /
sā ca prātiveśmikayā pitṛbhāryayā kuṭṭinyā daṃṣṭrākarālayā yojitamanyaṃ rājaputramupabhuṅke /
sā'pannasattvā bhūtā garbhasaṃbhavātsaṃjāte dohade rājavallabhaṃ mayūraṃ mārayitvā bhakṣitavatī /
rājā tu tasminmayūre samāgate bhuṅkte iti sthitiḥ /
tasmindivase tu bhojanavelāyāṃ na labdhaḥ /
ḍiṇḍimaghoṣaṇe kṛte kuṭṭinyā paṭahaḥ spṛṣṭaḥ /
tayā ca jñātaṃ yatkayācidāpannasattvayā mayūro dohadādbhakṣitaḥ /
tataḥ sā garbhavatī pṛṣṭā tayā kuṭṭino gṛhamāgatā sammānitā /
uktañca-
mādhuryaṃ pramadājane sulalitaṃ dākṣiṇyamārye jane, śauryaṃ śatruṣu mārdavaṃ gurujane dharmiṣṭhatā sādhuṣu /
marmajñeṣvanuvartanaṃ bahuvidhaṃ mānaṃ jane garvite, śāṭhyaṃ pāpajane narasya kathitāḥ paryantamaṣṭau guṇāḥ // Suk_21.2 (=119) //
tayā ca sarvo 'pi mayūravṛttānto niveditaḥ /
sā cakuṭṭinī viśvāsaghātikā /
uktañca-
na viśvasedaviśvaste viśvaste 'pi na viśvaset /
viśvāsād bhayamutpannaṃ mūlādapi nikṛntati // Suk_21.3 (=120) //
dāreṣu gopyaṃ puruṣasya kiñcidgopyaṃ vayasyeṣu suteṣu kiñcit /
yuktaṃ na yuktaṃ manasā vicintya vadedvipaścinmahato 'nurodhāt // Suk_21.4 (=121) //
kiñca-
sopacārāṇi vākyāni śatrūṇāmiha lakṣayet /

avicāritagītārthāṃ mṛgā yānti parābhavam // Suk_21.5 (=122) //
kirāte 'pyuktam-
vrajanti te mūḍhadhiyaḥ parābhavaṃ bhavanti māyāviṣu ye na māyinaḥ /
praviśya hi ghnanti śaṭhāstathāvidhānasaṃvṛtāṅgānniśitāiveṣavaḥ // Suk_21.6 (=123) //
kuṭṭinyā tatsarvaṃ jñātvā mantriṇe niveditam /
mantriṇāpi rājñe /
rājā prāha-
mā hohi suhaggāhi mā pattihi jaṃ ṇa diṭṭhapaccakkhaṃ /
paccakkhammi vi diṭṭhe juttājuttaṃ viutaṇāhi // Suk_21.7 (=124) //
[mā bhava sukhagrāhī mā pratyehi yanna dṛṣṭaṃ pratyakṣam /
pratyakṣe 'pi dṛṣṭe yuktāyuktaṃ vijānīhi] // Suk_21.7* (=124*) //
tadvaṇijo nagarapradhānasya vadhvā naitanniṣpadyate /
yāvadātmanā na dṛṣṭaṃ tāvadasau na viḍambyaḥ /
tacca kuṭṭinyā agre mantriṇā niveditam /
kuṭṭinī ca mantriṇaṃ peṭāyāṃ nikṣipya tadgṛhe nyāsavyājena mumoca /
svayaṃ ca tatra gatvā tāmabhāṣata- mugdhe! yanmayūrabhakṣaṇaṃ kṛtaṃ tattvaṃ me ślāghyā /
uktañca-
eṇaḥ kuraṅgo harimastittirirlāva eva ca /
mayūracarmikūrmāśca śreṣṭhā māṃsagaṇeṣvapi // Suk_21.8 (=125) //
punarapi samagro vṛttāntaḥ puṣṭaḥ /
kathyamānaśca peṭāhananakṛtasaṃjñena mantriṇā śrutaḥ /
tatkathaṃ sā śreṣṭhivadhūstatpitā śvaśuraśca mucyantām /
uktañca-
na nīcajanasaṃsargānnaro bhadrāṇi paśyati /
darśayatyeva vikṛrtiṃ supriye 'pi khalo yataḥ // Suk_21.9 (=126) //
nāśayitumeva nīcaḥ parakāryaṃ vetti na prasādhayitum /
pāṭayitumeva śaktirnakhoruddhartumannapiṭam // Suk_21.10 (=127) //
dujjaṇajaṇaṇaṃ sagge kāaccāo vi hoi vibuhāṇaṃ /
pecchaha tilehi pattaṃ khalasaṃge pīḍaṇaṃ jatto // Suk_21.11 (=128) //
[durjanajanānāṃ saṃge kāyatyāgo 'pi bhavati vibudhānām /
prekṣasva tilānāmapi khalasaṅge pīḍanaṃ yataḥ] // Suk_21.11* (=128*) //
yāvatsā kuṭṭinī peṭāṃ hastena hanti tāvatsā vaṇikputrī savitarkamavādīt-
vibhātā rajanī tāvadyāvadevaṃ kṛtaṃ mayā /
prabuddhaṃ ca tadā mātarnāgre kiñcidvidṛśyate // Suk_21.12 (=129) //
mārtamayā evaṃvidhaḥ svapno dṛṣṭa /
yaḥ kaścidarthapramāṇo me bhavati sa kathyatām /
evaṃ śrutvā mantrī dvāramāhatya bahirnirgataḥ /
tataḥ sammānitā vaṇigvadhūḥ sā tu kuṭṭinīti nirvāsitā /
iti kathāṃ śrutvā prabhāvatī suptā //
iti śukasaptatau ekaviṃśatītamī kathā //

START Suk 22:
punaḥ prabhāvatyā pṛṣṭaḥ śukaḥ prāha-
yāhi devi punaryāhi madīyaṃ matamīdṛśam /
yadi vetsyuttaraṃ kicidyathā māḍhukayā kṛtam // Suk_22.1 (=130) //
tacchrutvā prabhāvatyāha-kathametat /
śukaḥ prāha-dāmbhilāgrāme soḍhāko nāma karṣukaḥ /
tadbhāryā māḍhuka nāma /
tāṃ ca bhaktahāriṇīṃ pathi gacchantīm eko bahiḥ sūrapālākhyo naro bhuṅkte /
sā kadācinmārge bhaktaṃ muktvā tena saha sthitā /
tato mūledavena dhūrtena tasminbhakte uṣṭrikā kṛtā /
tayā ca evaṃ jātaṃ bhaktamanutpāṭayitvā nīnam /
yāvacca bhartrā uṣṭikā dṛṣṭā tāvatkimiditi sā pṛṣṭā /
tatastayā tatkālottaraṃ kṛtvoktam-nātha! adya rātrau svapne uṣṭrikayā bhakṣito dṛṣṭastvam /
tato mayā vighnāpahārāya viparītamidaṃ kṛtam /
viśrabdhaṃ bhakṣaya yathā vighno naśyati /
iti śrutvā ratātmanā tenoṣṭrikāpi bhakṣitā /
iti kathāṃ śrutvā prabhāvatī suptā /
iti śukasaptatau dvāviṃśatitamī kathā //
START Suk 23:
anyadā sakhyastāṃ puruṣāntarābhisaraṇāyaivamūcuḥ-
yatra svedalavairalaṃ vilulitairvyālupyate candanaṃ sacchedairmaṇitaiśca yatra raṇitaṃ na śrūyate nūpuram /
yatrāyāntyacireṇa sarvaviṣayāḥ kāmaṃ tadekāgrataḥ sakhyastatsurataṃ bhaṇāmi rataye śeṣā ca lokasthitiḥ // Suk_23.1 (=131) //
tathā ca- saṃsaatulaṇa jahiṃ caḍai tassuṇa jīviu dhaṇu /
āi parā jahi lahijjai taṃ ji bhaṇijjii pemmu // Suk_23.2 (=132) //
[saṃśayatulāyāṃ na yaḥ ārohati tasya na jīvitaṃ dhanyam /
āgate parā yā labhyate tadeva bhaṇyate prema] // Suk_23.2* (=132*) //
ārogyaṃ paramānandaḥ sukhamutsāha eva ca /
aiśvaryaṃ priyasambhogaṃ vinā sarvaṃ nirarthakam // Suk_23.3 (=133) //
uktañca-
ātmānamālokya ca śobhamānamādarśabimbe stimitāyatākṣī /
haropayāne tvaritā babhūva strīṇāṃ priyālokaphalo hi veṣaḥ // Suk_23.4 (=134) //
śukaḥ prāha-
sulabhāḥ puruṣā rājansatataṃ priyavādinaḥ /
apriyasya tu pathyasya vaktā śrotā ca durlabhaḥ // Suk_23.5 (=135) //
tataḥ kiṃ bahunoktena tvaṃ caitāḥ kṛtyakovidāḥ /
kuṭṭinīcaritaṃ śrutvā tadvicāryaṃ tvarānvitāḥ // Suk_23.6 (=136) //
prabhāvatyāha-kathametat /
śuko 'bravīt-asti padmāvatī purī /
yatra maṇikuṭṭimamārgeṣu śobhate ravivistaraḥ /
śeṣaphaṇamaṇirāgo vasudhāmivopāgataḥ // Suk_23.7 (=137) //

tatra śudarśano nāma rājā /
śaśinā hariṇā caiva balinā kuśabhūbhujā /
kuśaśakticchalatyāgasampadyasya na khaṇḍyate // Suk_23.8 (=138) //
kiṃ tasya varṇyate rājñaḥ prajāpālanaśalinaḥ /
yasmiṃlloke na dṛṣṭā hi doṣā ravikarairiva // Suk_23.9 (=139) //
tasya śṛṅgārasundarī nāma bhāryā /
tasya nṛpatestayā saha krīḍato groṣmakālo 'vātarat /
yatra sūraḥ kharo ghasro yatra dīrgho 'tiduḥsahaḥ /
kharaśca pavano bhīru grīṣme sarvamidaṃ kharam // Suk_23.10 (=140) //
candanaṃ śucivastraṃ ca pānīyaṃ śuci śītalam /
sevyamāno 'pi madhuraḥ śucirjayati nānyathā // Suk_23.11 (=141) //
madhyāhne candanaṃ yeṣāṃ sāyaṃ majjanasevanam /
rātrau vyajanavātaśca teṣāṃ grīṣmo 'pi kiṅkaraḥ // Suk_23.12 (=142) //
evaṃvidhe grīṣme ca candranāmā vaṇik prabhāvatībhāryāsameto gṛhoparibhūmikāyāmāruḍhaḥ /
karairyukto 'pi nirālambaḥ ādityaḥ paścimābhyonidhitaṭaṃ gataḥ /
uktañca-
pratikūlatāmupagate hi vidhau viphalatvameti bahu sādhanatā /
avalambanāya dinabharturabhūnna patiṣyataḥ karasahasramapi // Suk_23.13 (=143) //
tatrasthaḥ sa tathā bhānū rāgaśeṣo gatāṃśukaḥ /
bhātīva vidrumaghaṭaḥ srastaḥ saṃdhyāvadhūkarāt // Suk_23.14 (=144) //
atrāntare viśālākṣi candro hantuṃ tamoripum /
udayādriśiraḥ sthātumudyatoṃ'śubhaṭairvṛtaḥ // Suk_23.15 (=145) //
prācīmukhe vibhātīndurudayādriśiraḥsthitaḥ /
dīpastribhuvanasyeva pracchannasya tamisrayā // Suk_23.16 (=146) //
udayācalamāruḍho bhāti candro niśāmukhe /
yāminīvanitotsaṅga śulkaḥ kṛṣṇaśiraḥsthitaḥ // Suk_23.17 (=147) //
evaṃvidhe niśāmukhe sa vaṇik vikrīḍitayā tayā sārdhaṃ krīḍitaḥ /
asya rāmanāmā sutaḥ saṃjātaḥ /
tasmai pitrā vidyāścāśeṣā grāhitāḥ /
tasya mātānyadā candraṃ prāha-mama eka eva putraḥ /
tato 'hamatiśayena duḥkhārtā /
candraḥ prāha-eko 'pi tvadīyaḥ sutaḥ ślāghyaḥ /
uktañca-
caturo madhurastyāgī gambhīraśca kalālayaḥ /
guṇagrāhī tathā caivaṃ eko 'pīdṛgvaraḥ sutaḥ // Suk_23.18 (=148) //
tathā ca-
kiṃ jātairbahubhiḥ putraiḥ śokasantāpakārakaiḥ /
varamekaḥ kulālambī yatra viśrūyate kulam // Suk_23.19 (=149) //
ityuktvā dhūrtamāyāṃ kuṭṭinīmākāryedamabravīt--tava kanakasahasraṃ dāsye /
mama putraṃ strīmāyāvañcanadakṣaṃ kuru /

tatheti tayā pratijñāte putraṃ samākṣikaṃ tasyai dattvā yadyasmatputraḥ kvāpi veśyāyāḥ kapaṭena jito bhavati tadāhaṃ dviguṇaṃ kanakaṃ grahīṣye /
tayoktam evamastviti /
lekhayitvā putraṃ tadgṛhe preṣayāmāsa /
sa ca tatrastho veśyājanodbhavānvikārān gṛhṇāti /
tadyathā--
vaiśikīṃ kṛtrimāṃ vāṇīṃ vyalīkān śapathāṃstathā /
kauṭilyaṃ kṛtrimaṃ bhāvaṃ kṛtrimaṃ ruditaṃ tathā // Suk_23.20 (=150) //
hāsyaṃ ca kṛtrimaṃ duḥkhaṃ sukhaṃ caivamapārthakam /
yācanaṃ vinayopetaṃ snehabhāvo nirīhatā // Suk_23.21 (=151) //
samatvaṃ sukhaduḥkheṣu dharmādharmasamakriyā /
bhujaṅgapurataścaiva kauṭilyakramadarśanam // Suk_23.22 (=152) //
tathā ca-
aharaṃ karaṃ kavolaṃ thaṇajualaṃ ṇāhimaṇḍalaṃ ramaṇaṃ /
itthiajaṇasāmaṇṇaṃ hiaaṃ jaṃ jassa taṃ tassa // Suk_23.23 (=153) //
[adharaḥ karaḥ kapolaḥ stanayugalaṃ nābhimaṇḍalaṃ ramaṇam /
strījanasāmānyaṃ hṛdayaṃ yad yasyā tat tasyāḥ] // Suk_23.23* (=153*) //
ityevamādi samagraṃ veśyānugaṃ caritaṃ śikṣitam /
tataḥ sa putraḥ pratijñāpūrvaṃ vaṇije samarpitaḥ /
piturvākyena ca suvarṇadvīpe vāṇijyāya preṣitaḥ /
tatra ca kalāvatī veśyā /
tayā saha varṣamekaṃ sthitaḥ /
tāṃ vaiśikāni kurvantīṃ sa prāha-viśeṣaṃ vada /
eva mamānujāpi vadati /
tato bahubhirapi vaiśikairna tatsarvasvaṃ gṛhītuṃ śaknoti /
tatastayā sarvamapi māturniveditam /
mātāpi prāha-niścitameṣa veśyāsutaḥ /
nedṛśairgṛhyate /
prapañcenaiva grāhyaḥ /
tato yadāyaṃ svadeśaṃ gantukāmastvāmutkalāpayati tadā tvayā vācyam--"ahamapi tatra yāsyāmi /
yadi na nayasi tadā mariṣyāmītyuktvā kūpe jhampā deyā /
tato 'sau prītastvāṃ prati sarvaṃ dāsyati' /
tayoktam--mātarmāṃ vinā taddravyeṇa kim /
ūktañca--
atikleśena ye hyarthā dharmasyātikrameṇa ca /
śatrūṇāṃ praṇipātena mā sma teṣu manaḥ kṛthāḥ // Suk_23.24 (=154) //
mātā āha-bhīru! mā maivaṃ vada /
mṛtyudo 'rthaḥ prāṇadaśca /
uktañca-
nāsāhasaṃ samālambya naro bhadrāṇi paśyati /
sāhasī sarvakāryeṣu lakṣmībhājanamuttamam // Suk_23.25 (=155) //

nābhittvā paramarmāṇi nākṛtvā karma duṣkaram /
nāhatvā matsyaghātīva prāpnoti mahatīṃ śriyam // Suk_23.26 (=156) //
kālaḥ samaviṣamakaraḥ paribhavasanmānakārakaḥ kālaḥ /
kālaḥ karoti puruṣaṃ dātāraṃ yācitārañca // Suk_23.27 (=157) //
ahaṃ ca tatrādho jālaṃ viracayiṣye /
iti kuṭṭinīvacanamākaṇyaṃ tayā tathā kṛtat /
tathā ca kṛte tena sarvasva dattam /
koṭisaṃkhyaṃ ca dravyaṃ gṛhītvā mānarahito niṣkāsitaḥ /
uktañca-
vesā vi ramanti jaṇaṃ piaṃ pi vañcanti atthaloheṇa /
tāṇa ṇamo vesāṇaṃ appā vi ṇa vallaho jāṇa // Suk_23.28 (=158) //
[veśyā api ramante janaṃ priyamapi vañcayanti arthalobhena /
tābhyo namo veśyābhyaḥ ātmāpi na vallabho yāsām] // Suk_23.28* (=158*) //
sa ca tathā dhanamānaparibhavaṃ prāpitaḥ parapotamāruhya svagṛhamāgamat /
ekākinaṃ sutaṃ dhanaparijanavarjitaṃ dṛṣṭvā pitā sabāṣpaṃ dhanakṣayakāraṇaṃ pṛcchati /
so 'pi svayaṃ lajjan gṛhamantrimukhena niveditavān /
pitroktam-vatsa mā viṣādaṃ vidhehi /
vipadaḥ sampado 'pi puṃsaḥ sampadyante /
uktañca-
cintāmimāṃ vahasi kiṃ gajayūthanātha yūthādviyogavinimīlitanetrayugm /
piṇḍaṃ gṛhāṇa piṣa vāri yathopanītaṃ daivādbhavanti vipadaḥ kila sampado vā // Suk_23.29 (=159) //
kimanena dhanenāpi satvareṇa manasvinām /
gatena jāyate khedo darṣaścaivāgatena ca // Suk_23.30 (=160) //
evaṃ sutaṃ samāśvāsya dhūrtamāyāmākārya idamabravīt--śṛṇu yadatra kautukaṃ saṃvṛttam /
tvayyadhyuṣito 'pi suto gatasarvasvaḥ samāyayau /
sā'ha--strībhiḥ ko na khaṇḍitaḥ /
uktañca-
ko 'rthānprāpya na garvito viṣayiṇaḥ kasyāpado 'staṃ gatāḥ strībhiḥ kasya na khaṇḍitaṃ bhuvi manaḥ ko nāma rājñāṃ priyaḥ /
kaḥ kālasya na gocarāntaragataḥ ko 'rthī gato gauravaṃ ko vā durjanavāgurāsu patitaḥ kṣemeṇa yātaḥ pumān // Suk_23.31 (=161) //
ramaṇasihiṇantarāle bahalaare romarāitarugahaṇe /
hariharaṇaragobindā biḍambiā maaṇacoreṇa // Suk_23.32 (=162) //
[ramaṇaśikhino 'ntarāle bahulatare rolarājitarugahane /
hariharanaragovindāḥ viḍambitā madanacoreṇa] // Suk_23.32* (=162*) //
tattvaṃ punaḥ potaṃ bhṛtaṃ kṛtvā māṃ putrānvitāṃ tatra preṣaya /
uktañca-
kṛte pratikṛtaṃ kuryā hiṃsite pratihiṃsitam /
tvayā luñcāpitāḥ pakṣā mayā luñcāpitaṃ śiraḥ // Suk_23.33 (=163) //
mayāpyuktam-yadi tvadīyaputraḥ kvāpi striyā vañcyate tadā mama dūṣaṇam /
uktañca-
diggajakūrmakulācalaphaṇipatividhṛtāpi calati vasudheyam /

pratipannamamalamanasāṃ na calati puṃsāṃ yugānte 'pi // Suk_23.34 (=164) //
tathā ca-
acalā calanti palae majjāaṃ sāarā vilaṅghanti /
karuā vi taha vikāle paḍivaṇṇa sādha siḍhilenti // Suk_23.35 (=165) //
[acalāścalanti pralaye maryādāṃ sāgarā vilaṅghante /
gurukā api tathā vikāle pratipannasādhanaṃ na śithilayanti] // Suk_23.35* (=165*) //
dhīrā jāṇa pamāṇaṃ jimiavve taha vi jaṃpiavve a /
ai jimiajaṃpiāiṃ pacchā vacche apacchāiṃ // Suk_23.36 (=166) //
[dhīrā jānanti pramāṇaṃ jemanasya tathāpi kathanasya ca /
api bhuktaṃ jalpitaṃ paścād vatse na tapyanti] // Suk_23.36* (=166*) //
tataḥ śreṣṭhī taṃ putraṃ preṣayāmāsāśu tayā samaṃ suvarṇadvīpe /
tatastasminsarvo 'pi paurajanaḥ prīto babhūva /
sā ca kalāvatī sānukūlā taṃ vinayenājuhāva /
tathā ca sa tayāvarjito yathāsau ātmāyattaḥ kṛtaḥ /
dravyaṃ ca sarvaṃ gṛhītam /
tataḥ sā dhūrtamāyā kuṭṭinī kiṃ karotu-iti praśnaḥ /
sā prāha-śuka! na jāne /
tvaṃ vada /
śukaḥ-yadyadya na yāsi tadā kathayāmi /
sā āha-na yāsyāmi /
śukaḥ-yadā tasya sarvaṃ gṛhītam tasminsamaye kaiściddinaiścāgre 'pi cāṇḍālarūpadhāriṇī dhūrtamāyā nityaṃ nityaṃ gaveṣamāṇaiva kiñcit /
anyadā sa kalāvatyā sahitaḥ khaṭvāyāmupaviṣṭastayā dṛṣṭaḥ /
tā dvāri dṛṣṭvā sahasotthāya nāśayitumudyataḥ pūrvameva saṃketitam /
tamuttiṣṭhantamanu kalāvatyapyutthitā /
uktañca-kimidamiti /
rāmastāmuvāca-bhadre! iyaṃ mama jananī /
ahaṃ ca hṛtārthako bahudinebhyo na tayā dṛṣṭaḥ /
dhūrtamāyāpi taṃ saṃketasthaṃ dvārasthaiva saśaṅkā hastasaṃjñayā ājuhāva /
jāgadeti cirāllabdho veśyāgṛhagato bhavān /
mlecchībhūtā iyaṃ veśyā sarvasvaṃ me tvayā hṛtam // Suk_23.37 (=167) //
yāvadevaṃ gṛhāṅgaṇagatā śapati tāvatsa vaṇik cāṇḍālarūpī samāgatya tatpādayoḥ patitaḥ /
etacca dṛṣṭvā kalāvatī kuṭṭinīsahitā tām gṛhamadhye nītvā pṛcchati sma--amba! ko 'yam? kiṃ jātīyaḥ? tvaṃ kā? tayoktam--padmāvatīpurīnāthasya rājñaḥ sudarśanasya mātaṅgī gāyinī aham /
ayaṃ ca madīyaṃ dravyaṃ hṛtvā ihāgataḥ /
tacca tvayā'ptam /
tanmayā jñātam paramadhunā sa samāgacchatu /
tataḥ kuṭṭinī kalāvatāsahitā tatpadāyorlagnā uvāca--gṛhāṇedaṃ dravyam /
dhūrtamāyā prāha--nāhaṃ gṛhakoṇe grahīṣye /
rājaviditaṃ grahīṣyāmi /
tato veśyāmātāpi atiśayena bhītā mātaṅgīṃ pratijagāda-imāṃ matsutāṃ rakṣa rakṣa /
pāramparyāgataṃ dravyaṃ gṛhāṇa sarvasvam, paraṃ māṃ maivaṃ viḍambaya /

dhūrtamāyā prāha-grahīṣye /
tataḥ sā veśyayā kuṭṭinyā saha hastapādau gṛhītvā sammānitā /
dhūrtamāyāpi nijaṃ tadīyaṃ dravyaṃ sarvasvaṃ ca gṛhītvā rāmeṇa saha potamāruhya svagṛhamāgatya bhahotsavamakārayat /
iti kathāṃ śrutvā prabhāvatī suptā /
iti śukasaptatau trayoviṃśatitamī kathā //
START Suk 24:
athānyasmindine prabhāvatī śukaṃ papraccha /
śuko 'pyāha--
yāhi devi vijānāsi yadi jārasamanvitā /
sajjanīva purā vaktuṃ bharturagre kacagrahe // Suk_24.1 (=168) //
prabhāvatyāha-kimetat /
kīro 'bravīt-asti candrapuraṃ nāma nagaram /
tatrābhūdvardhakiḥ sūrapālākhyaḥ śrīmān /
tasya sajjanī nāma bhāryā atyantaṃ parapuruṣalampaṭā /
tāṃ ca tadgṛhasthāṃ devako nāma ramate /
iti lokādetadākarṇya vardhakiḥ kapaṭena gṛhānnirgatya prātaḥsandhyāyāmācchannaḥ samāgatya talpasyādhobhāge sthitaḥ /
sā ca jāreṇa saha tatrārūḍhā patyā keśeṣu gṛhītā kathaṃ mucyate /
uttaram-sā patyā dhṛtā satī dvitīyapatimukhamālokya prāha-mayā tava kathitaṃ yadrathakāro mama patirgṛhena vidyate /
sa cāgatastava tadaiva aucityaṃ vidhāsyati /
yadyapi pūrvaṃ patyā tvadīyaṃ dravyamapahṛtaṃ tathāpi kṣantavyam /
rathakṛti samāgate tava gṛhaṃ gamiṣyāmi yuvayoḥ saṃgatiṃ vā kariṣye /
nātra saṃśayaḥ /
iti kathāṃ śrutvā prabhāvatī suptā /
iti śukasaptatau caturviśatitamī kathā //
START Suk 25:
anyadā prabhāvatī śukaṃ gamanāya pṛcchati /
śukaḥ prāha-
kuru yadrocate kartuṃ yadi vetsi pratīṅgitam /
śvetāmbareṇa ruddhena yathā pūrvaṃ kṛtaṃ tathā // Suk_25.1 (=169) //
asti candrapurī nāma nagarī /
tatra siddhaseno nāma kṣapaṇako janapūjitaḥ /
tasminneva nagare 'nyaḥ sitapaṭo guṇināṃ mukhyaḥ samāgataḥ /
tena ca guṇinā sarvo 'pi jana āvarjitaḥ śrāvakā apyātmāyattāḥ kṛtāḥ /
sa kṣapaṇako 'pi tasya pūjāṃ kriyamāṇāmasahamānaḥ svayaṃ tadīyopāśraye veśyāṃ preṣayitvā asau veśyālubdho na suśīla iti śvetāmbarasya lokapravādamakarot /
taddarśanāya janamākārayāmāsa /
brūte ca--kṣapaṇakā eva brahmacāriṇaḥ śvetāmbarāstu viplutāḥ /
so 'pi śvetāmbaro dīpāgninā upādhiṃ prajvālya prabhātaprāptāyāṃ rajanyāṃ nagnobhūya veśyāyā dattahasto nirgataḥ /
tato lokāpavādaḥ saṃvṛttaḥ /
yadasau kṣapaṇako na sitavastraḥ /
iti śrutvā prabhāvatī suptā /

iti śukasaptatau pañcaviṃśatitamī kathā //
START Suk 26:
anyadā sā calitā /
śukaḥ prāha--
yāhi devi na te doṣo yadi jānāsi bhāṣitum /
ratnādevīva patyā tu prāptā jāradvayānvitā // Suk_26.1 (=170) //
asti jalaudābhidhāno grāmaḥ /
tatra rājaputraḥ kṣemarājaḥ śūraḥ /
ratnādevī tasya bhāryā /
tatraiva grāmaṇīrdevasākhyaḥ /
tasya suto dhavalo nāma /
tau dvāvapi ramete ratnādevīṃ parasparamajñātau /
anyadā pitṛputrau tadgṛhasthau yadā tadā rājaputraḥ samāgataḥ /
tadā kimuttaram? śuka āha-tatastayā kṛtasaṃjño gṛhādaṅgulyā tarjayannayāt /
tasmiṃścaiva gacchati bhayātpatiḥ kimidamityāha /
tataḥ sā hasantī prāha-asya putrastvadgṛhe śaraṇāgataḥ /
mayā ca nārpitaḥ /
yataḥ-
sa kṣatriyastrāṇasahaḥ satāṃ yastatkārmukaṃ karmasu yasya śaktiḥ /
vahandvayīmapyaphale 'rthajāte karotyasaṃskārahatāmivoktim // Suk_26.2 (=171) //
ato ruṣṭo vrajati /
gaccha tvaṃ samarpaya sutam /
tena ca tathā kṛtam /
iti kathāṃ śrutvā prabhāvatī suptā /
iti śukasaptatau ṣaḍviṃśatitamī kathā //
START Suk 27:
anyadā prabhāvatī gamanāya śukaṃ pṛcchati sma /
śukaḥ prāha-
rambhoru gaccha kāmināṃ ko vighnaṃ kartumarhati /
mohinīva samarthā cedvicārīkartumīśvari // Suk_27.1 (=172) //
asti śaṅkhapuraṃ nāma nagaram /
tatrāryo vaṇigabhūt /
tasya mohinī nāma bhāryā /
tāñcabahirgatāṃ kumukho nāma dhūrto ramate /
tatpatinā cābhijñāyi /
tatpatiścātiśayena bhīruḥ /
tato 'sau tāṃ bahiryāntīṃ nivārya pārśvasthita eva tiṣṭhati /
tathāpi tayā dhūrtasya kathitam-māṃ rātrau bhartṛkhaṭvāsthitāmarvāksuptāṃ bhaja tvam /
tena tathā kṛtam /
tacca kurvanbhartrāsau puṃścihne dhṛtaḥ kathaṃ gacchatu? uttaram-dhṛtvā ca patiḥ prāha-pradopamānaya mayā coro dhṛto 'sti /

tayoktam-bahiryāntī bibhemyaham /
enaṃ grahīṣye tvaṃ dīpamānaya /
tena ca tathā kṛtam /
sā ca jāraṃ muktvā gṛhāntarbaddhasya paṭṭakasya jihvāṃ gṛhītvā tathaiva suptā yāvatpatirlakuṭahasto dīpaṃ gṛhītvā samāyātaḥ pṛcchati-kimiyaṃ paṭṭakasya jihvā kathamatra? tayoktam-kṣudhārto 'yam /
anena muktā lālākṛśā sthitā /
uktipratyuktivādena nirjitaḥ /
uktaśca-hataka! anena pauruṣeṇa kṣayaṃ vrajasi /
iti nirbhartsito lajjitaśca suptaḥ /
iti kathāṃ śrutvā prabhāvatī suptā /
iti śukasaptatau saptaviṃśatitamī kathā //
START Suk 28:
anyadā prabhāvatī gamanāya śukaṃ papraccha /
śukaḥ prāha--
kṛśodari vrajādya tvaṃ yadi jānāsi bhāṣitum /
jārasaṃyuktayā pūrvaṃ yathā devikayā kṛtam // Suk_28.1 (=173) //
asti kuhāḍākhyo mahāgrāmaḥ tatra jarasākhyo kauṭumbiko mahāmūrkhaḥ /
tadbhāryā devikā puṃścalī /
tāṃ ca prabhākaro brāhmaṇaḥ kṣetramadhye vibhītakavṛkṣasamīpe guptasthāne mudā ramater /
idṛśaṃ vyatikaraṃ janācchratvā tatpatistatrāvalokanāya svayaṃ gataḥ /
tena ca vṛkṣārūḍhena tattathaiva dṛṣṭam /
dṛṣṭvā tatrasthenāpi jalpitam, dhūrtike! bahudinebhyo 'dya samprāptā-ityuktā kathamiyaṃ bhartāraṃ pratyāyayatu /
tayoktam--nāhaṃ jāne tvameva kathaya /
"yadi na yāsi tadā kathayāmi' /
tayā tatheti pratipanne śukaḥ prāha--sā ca tadvacaḥ śrutvā taṃ jāraṃ preṣayāmāsa patyā cāvatīrya samāgatena upālabdhā /
sā'ha--he prabhor! idṛśa eva vṛkṣaḥ, atrārūḍhairmithunaṃ dṛśyate /
tena patinā uktam--tvamāruhya avalokaya /
tayā tathā kṛtam /
vṛkṣārūḍhayā ca tayā proktaṃ kapaṭena /
"vahudivasebhyo 'nyāṃ nārīmabhigaman dṛṣṭo 'si" /
tena mūrkheṇa jñātam--satyamidam /
sa ca tāṃ śāntayitvā gṛhaṃ nināya /
iti kathāṃ śrutvā prabhāvatī suptā /
iti śukasaptatau aṣṭāviṃśatitamo kathā //
START Suk 29:
anyedyuḥ prabhāvatī gamanāya śukaṃ pṛcchati sma /
so 'pyāha--
vraja devi vicāraṃ cetkartuṃ jānāsi bhāmini /
samaṃ jāreṇa samprāptā sundarīva yathā gṛhe // Suk_29.1 (=174) //
"kathametat'? so 'bravīt--asti sīhūlo nāma grāmaḥ /
tatra mahādhano vaṇik /

tadbhāryā sundarī /
tāṃ ca mohano nāma upapatirnityaṃ gṛhamāgatya bhuṅkte /
anyadā yāvatsā tathā tiṣṭhati tāvattatpatiḥ samāgataḥ /
sā kathaṃ bhavatu /
uttaram--sā patimāgacchantaṃ dṛṣṭvā jāraṃ vivastraṃ śikye kṛtvā muktakeśā gṛhānnirgatya dūrasthā patimāha-asmadgṛhamadhye nagnabhūtaṃ śikyārūḍhaṃ vidyate /
māntrikānākārayituṃ gacchetyukte sa mūrkhastadarthaṃ jagāma /
tadā ca tadantare tayā ulmukaṃ haste kṛtvā upapatirniṣkāsitaḥ /
patyau ca āgate sā jagāda-yadulmukenāpi bhūtaṃ naṣṭam /
iti kathāṃ śrutvā prabhāvatī suptā /
iti śukasaptatau ekonatriṃśattamī kathā //
START Suk 30:
anyedyuḥ prabhāvatyā pṛṣṭaḥ śukaḥ prāha /
gaccha devi viruddhaṃ te gamanaṃ na mataṃ mama /
viṣame yadi vetsi tvamuttaraṃ mūladevavat // Suk_30.1 (=175) //
astīha pṛthivyāṃ bhūtavāsaṃ nāma śmaśānam /
tatra dvau piśācau karālottālanāmānau /
bhārye ca dhūmaprabhāmeghaprabhākhye, tayośca bhāryārāmaṇīya katve vivādaḥ saṃvṛttaḥ /
anyadā ca tābhyāṃ bhāryāsahitābhyāṃ mūledavodṛṣṭo bāhubhyāṃ vidhṛtya pṛṣṭaḥ-kā anayormadhyādramaṇīyā, anṛtaṃ vadantaṃvyāpādayiṣyāvaḥ /
tatkalatre virūpe bhīṣaṇe vṛddhe piśācinyau /
sa ca yathārthavādī bhakṣitaḥ syāt kimuttaraṃ kuryāditi /
uttaram--tenoktam-
yā yasya vallabhā loke ramyā sā tasya nāparā /
gadite dhūrtarājena tābhyāṃ muktaśca tatkṣaṇāt // Suk_30.2 (=176) //
iti kathāṃ śrutvā prabhāvatī suptā /
iti śukasaptatau triṃśattamī kathā //
START Suk 31:
anyadā ca prabhāvatyā pṛṣṭaḥ śukaḥ provāca-
yatheṣṭaṃ vraja kalyāṇi keliṃ karttuṃ kṛśodari /
śaśakasyeva te buddhirasti cetsusahāyinī // Suk_31.1 (=177) //
madhurākhye vane piṅgalanāmā siṃhaḥ /
sa sattvāni bahūni hanansarvaiḥ paśubhirvicārya pratidinamekaikasattvaparikalpanavyavasthayā nivāritaḥ /
anyadā śaśakasyaikasya vārakaḥ sañjātaḥ /
sa ca na yāti śvāpadairbhaṇito 'pi-"gaccha tvamanyathā pūrvavatsarvāṇi bhūtāni sa bhakṣayiṣyati /
sa cādyaprabhṛti tadantike sattvāni na yāsyanti'-ityuktvā bahukālakṣepaṃ cakāra /
madhyāhnasamaye eva ca mandaṃ mandaṃ siṃhasyāgre gantuṃ vyasitaḥ /
tenāpi sahasākrāntaḥ kathaṃ mucyate? uttaram-śaśakaḥ siṃhiṃ prāha-svaminnahaṃ śaśakacatuṣṭayena saha āgacchanmārge tava śatruṇā dhṛto 'to velātikramo babhūva /
tenoktam-sa śatruṃ kvāste? tataḥ sa śaśakena dhūrtena vāṭīṃ nītvā tasyaiva pratibimbaḥ kūpe darśitaḥ /
siṃho 'pi mūrkhastaṃ jale dṛṣṭvā kupito jhampādānmṛtaśca /
buddhirbalavatī bhīru sattvānāṃ na parākramaḥ /
śaśakenālpasattvena hataḥ siṃhaḥ parākramī // Suk_31.2 (=178) //

uktañca-
ekaṃ hanyānna vā hanyādiṣurmukto dhanuṣmatā /
sarārṣṭa saprajaṃ hanti rājānaṃ mantriniścayaḥ // Suk_31.3 (=179) //
iti kathāṃ śrutvā prabhāvatī suptā /
iti śukasaptatau ekatriṃśattamī kathā //
START Suk 32:
athānyedyuḥ prabhāvatī calitā śukaṃ papraccha gamanāya /
śukaḥ-
yādi devi mano yatra gantuṃ te kamalānane /
rājinīva vijānāsi vaktuṃ dhūliviparyaye // Suk_32.1 (=180) //
asti śāntipuraṃ nāma nagaram /
tatra mādhavaḥ śreṣṭhī /
tasya mohinī bhāryā /
tayostanayaḥ sohaḍābhidhaḥ /
tasya bhāryā rājinīnāmnī rūpasampannā caturā puṃścalī /
sānyadā drammarpayitvā śvaśrvajñaptā "godhūmān haṭṭe gṛhītvā gaccha' /
sā ca haṭṭe gatā /
krīṇatyā copapatirdṛṣṭaḥ saṃjñitaśca samīpamāyayau /
godhūmānmoṭāyāṃ baddhvā haṭṭe muktvā tena sārdhaṃ sā yayau /
vaṇijāpi godhūmānutsārya moṭāyāṃ dhūlirbaddhā /
sāpi tena saha ciraṃ sthitvā āgatyākulā moṭāmanutpāṭayitvā gṛhaṃ yayau /
tāṃ choṭayitvā yāvat śvaśrūḥ paśyati kodṛśā godhūmā iti tāvaddhūliṃ paśyati /
atra kimuttaram /
śukaḥ-kimidamiti yadā śvaśrvā pṛṣṭā tadā tayoktam-"mātarmama hastād drammaḥ haṭṭāgre bhūmau patitaḥ /
tato mayā dhūlirāhṛtā /
tataḥ sā śvaśrūrdrammamanavalokamānā vikalībhūtā /
iti kathāṃ śrutvā prabhāvatī suptā iti śukasaptatau dvātriṃśattamī kathā //
START Suk 33:
athānyedyuḥ prabhāvatī gamanāyotsukā śukaṃ papraccha /
śukaḥ prāha-
ko doṣo gamyatāṃ devi yadi kartuṃ tvamīśvarā /
viṣame mālinī yadvadrambhikā patisannidhau // Suk_33.1 (=181) //
prabhāvatī-"kathametat'? śuko 'bravīt-asti śaṅkhapuraṃ nāma nagaram /
tatra śaṅkaro nāma mālikaḥ samṛddhimān /
tasya rambhikā nāma bhāryā bahuratipriyā subhagā surūpā bahubhartṛkā ca /
anyadā śaṅkaragṛhe pitṛkāryamāgatam tasmindine tayopapatayaścatvāro nimantritāḥ puṣpāṇāṃ vikrayāya gatayā catuṣpathe grāmaṇīrvaṇiksūnustalāraśca balādhipaśca pratyekaṃ te te pṛthakpṛthak ākāritāḥ parasparamajānantaḥ-madīyaṃ bhavanaṃ prati prāgeva samāgantavyamiti /
dvitīye 'hni mālike vāṭikāṃ gate vaṇiksūnuḥ snātvā bhuktvā ca tayā saha rantuṃ samāyayau /
vaṇiji ardhasnāte grāmakūṭo gṛhadvāraṃ samāpatandṛṣṭaḥ tataḥ snānaṃ kurvanvaṇiktathābhūto vaṃśamaye koṣṭhe khaliyukte kṣipto bhayayuktaśca /
grāmakūṭe 'pyardhasnāte bahistalāraḥ samāyātaḥ /
taṃ dṛṣṭvā so 'pi tasminneva koṣṭhe kṣipta uktaśca-yadadhaḥ sarpiṇī prasūtāsti /

tato 'pyanatarāla evaṃ sthātavyamiti talāro 'pyardhasnāto balādhipaṃ dṛṣṭvā bhāṇḍasamūhe kṣiptaḥ /
balādhipo 'pyardhasnāto mālikaṃ dṛṣṭvā tatraiva kṣiptaḥ /
tato māliko lokaśca tasmin pitṛkārye yadṛcchayā bhijitāḥ /
evaṃ kṛtvā te ṣāṃ caturṇāmapi parasparamalakṣitānāṃ pṛthakpṛthak bhojanaṃ paramānnāmṛtaṃ samarpitam /
vaṇijā tu bhuñjānena bahu phūtkṛtam /
tadoparisthitena ca sarpiṇīṃ śaṅkamānena mūtritam /
vaṇijā tu ghṛtāmiti jñātvā bhājanamutkṣiptam /
uparisthitasya mukhe lagnam /
tataḥ sa śaṅkitaḥ /
so 'pi ca lagnaṃ lagnamiti vadandattajhampo niryayau /
anye 'pi lagnākṣarabhayākulā yāvannirgatāḥ śaṅkareṇa janaiśca dṛṣṭāḥ savismayaṃ khalikharaḍitāḥ /
tataḥ sā kathaṃ bhavatu? uttam-yadā sā patyā pṛṣṭā kimidamiti tadā tayoktam-
śraddhāhīnaṃ kṛtaṃ śrāddhamidaṃ nūnaṃ tvayā priya /
ato 'bhuktvā kṣudhākrāntāḥ pitaraste vinirgatāḥ // Suk_33.2 (=182) //
tataḥ sa punaḥ śrāddhaṃ cakāra /
rambhikāvacanāttena nirgatāḥ /
iti kathāṃ śrutvā prabhāvatī suptā /
iti śukasaptatau trayastriṃśattamī kathā //
START Suk 34:
athānyasmindine gamanārthaṃ prabhāvatī śukaṃ papraccha /
śukaḥ prāha-
yāhi devi gatā vetsi bhaṅguraṃ yadi bhāṣitum /
kumāryai pāraḍī dattvā yathoktaṃ śambhunā purā // Suk_34.1 (=183) //
prabhāvatyāha-kathametat /
śukaḥ prāha--purā kasmiṃścinnagare śambhunāmā vipro 'bhūt dyūtakṛnnānādeśaparibhramaṇaśīlo mārge gacchan kṣetrarakṣikāṃ surūpāṃ bālikāṃ dṛṣṭvā tāmbūlaṃ datvā sāntvayannidamuvāca yanmatsambhogakaraṇe imāṃ madīyāṃ pāraḍīṃ gṛhāṇa mayā saha rataṃ kuru /
sukhāśrayaṃ tayā tathā vihitam /
sa ca siddhe kārye tāṃ yācate /
kathaṃ labhate? uttaram-yāvattena yācitā tāvatsā calitā gṛhaṃ prati /
so 'pi ca pañca kaṇiśāni gṛhītvā pṛṣṭhe lagnaḥ /
tena ca grāmagatena phūtkṛtam-aho grāmamukhyāḥ! paśyata /
grāme 'sminmahadadbhutam /
pañcakaṇiśakāraṇenānayā madīyaṃ vastramapahṛtam /
grāmyaistatsamarpitam /
tayā ca na kiñciduktaṃ lajjayā /
iti kathāṃ śrutvā prabhāvatī suptā /
iti śukasaptatau catustriṃśattamī kathā //
START Suk 35:
apare 'hni sā śṛṅgārānvitā śukaṃ papraccha /
śukaḥ prāha-
gaccha devi na te doṣo yadi tatra gatā satī /

svārthaṃ kartuṃ vijānāsi tilakrayakaro yathā // Suk_35.1 (=184) //
"kathametat? śukaḥ prāha-purā kasmiṃścid grāme śambakanāmā vaṇiktilagrāhakaḥ /
sa ca saragrāmaṃ yathau /
tatrasthasya bhāṇḍaśālikasya gṛhe gataḥ /
sa gṛhe nāsti /
tasya bhāryāsti paraṃ kulaṭā /
netrasaṃjñayā parasparaṃ prītirutpannā /
tatraiva sā bhuktā aṅgulīyakaṃ dattvā /
sambandhādanantaraṃ sa tadaṅgulīyakaṃ jighṛkṣati /
anena vidhinā dattamaṅgulīyakaṃ sa kathaṃ gṛhṇātviti praśnaḥ /
śukaḥ prāha-tilagrāhakastadalabhamāno vipaṇisthaṃ bhāṇḍaśālikamāha-"dehi me tilaprasthaśataṃ yatsatyaṅkāritaṃ mayā' /
evamuktaḥ sa āha-"ke tilāḥ kaśca vaktā tvaṃ satyaṅkāraśca kīdṛśaḥ? tenoktam-prasthaṃ prati dvikapravṛddhyā tvadbhāryayā satyaṅkāre 'ṅgulīyakaṃ gṛhītam /
tato ruṣṭena vaṇijā bhāryāpāraśve nijaṃ sutaṃ preṣayitvā iti kathayāmāsa-tvadīyenedṛśena vyavahāreṇāsmadgṛhaṃ vṛddhimāpsyati /
putro 'pyaṅgulīyakamādāya tilagrāhakasyārpayāmāsa /
so 'pi yathāgataṃ tathā yayau /
tato yadi prabhāvi tavāpyevaṃ buddhirasti tadā gamyatāṃ nānyathā /
iti kathāṃ śrutvā prabhāvatī suptā /
iti śukasaptatau pañcatriṃśattamī kathā //
START Suk 36:
niśāmukhe 'nyedyuḥ prabhāvatī śukaṃ punarāha-he kīra! gamiṣyāmi cirakāṅkṣitaṃ sukhaṃ bhoktum /
śuka āha-
sukhamevānubhoktavyaṃ saṃsāre sundari! dhruvam /
nāyinīva vijānāsi yadi vaktuṃ tvamuttaram // Suk_36.1 (=185) //
prabhāvatyāha-kathametat /
kā kīra nāyinī kutra tayā kiṃ kṛtamuttaram /
kathāṃ kathaya kalyāṇīṃ kautukaṃ me kathākrame // Suk_36.2 (=186) //
śuka āha-asti saraḍākhye grāme grāmaṇīḥ śūrapālaḥ /
tasya bhāryā nāyinī /
sā ātmapatiṃ nityaṃ paṭṭasūtrakañcukaṃ yācate /
sa āha-vayaṃ karṣukāḥ kārpāsacīvarāḥ /
asmadgṛhe paṭṭasūtravārttāmapi ko 'pi na jānāti /
anyadā sā taṃ grāmasaṃsadisthaṃ jagāda-gṛhamehi gṛhādhipa! rāvaḍī bhuṅkṣva /
sa ca tadvacanaṃ śrutvā bhāryāmāha gṛhāgataḥ-bhadre! tvayā ninditaṃ vaco lajjākārakaṃ mamāpriyaṃ saṃsadi kimitthamuktam? tayoktam--tvayā mama priyaṃ kathaṃ na kṛtam? grāmaṇīrāha--dāsyāmi kañcukaṃ te 'dya /
nijaṃ vākyaṃ vṛthā kuru /
tayoktam--kañcuke datte uttārayiṣye /
dattaḥ kañcukastena /
tadvacaḥ kathaṃ vṛthā bhavatviti praśnaḥ /
śukaḥ prāha-anyadā nāyinī jagāda-yadādya tvāṃ saṃsadisthaṃ pūrvavadākārayāmi tadā tvayā saṃsadā saha gṛhamāgantavyam /
tena ca evameva kṛtam /
tayā ca gṛhāgatāyāḥ saṃsado bhavyarotyā bhojanaṃ dattam /

tato grāmajano vadati-śūrapālaḥ samṛddhaḥ /
paraṃ tadbhāryā auddhatyaparihāreṇa evaṃ vadati /
iti vacanamuttāritam /
iti kathāṃ śrutvā prabhāvatī suptā /
iti śukasaptatau ṣaṭtriṃśattamī kathā //
START Suk 37:
athāpare 'hni prabhāvatī gamanāya śukaṃ pṛcchati sma /
śuko 'pyāha-
yatheṣṭaṃ vraja kalyāṇi na te doṣo 'sti kaścana /
lāṅgalīva vijānāsi yadi kartuṃ tvamuttaram // Suk_37.1 (=189) //
prabhāvatyāha-kathametat /
śuko 'pyāhṛ-saṅgamākhye grāme śūraḥ kauṭumbikaḥ /
tasyāsti pūrṇapālastu hālikaḥ /
sarvatra ca tasya śūrapaterveśmani kṣetre khale pramāṇam /
tasya ca hālikasya kṣetrasthasya śūrapatisutā subhagā nāma nityaṃ bhuktiṃ nayati /
sa tāṃ kāmayate kṣetragahvare śūrapālānniḥśaṅkitaḥ /
taṃ ca vṛttāntamasamañjasamiti kṛtvā prativeśmahālikāstasya kathayāmāsuḥ /
anyadāsau śūrastayorhālikasutayoḥ sambandhaṃ pratyakṣīkartuṃ kṣetraṃ gatvā gahvarasyādūrasamante 'lakṣitastasthau /
tanmithunaṃ ratasthaṃ dṛṣṭaṃ kathaṃ bhavatu? uttarañca kimiti praśnaḥ /
śukaḥ prāha-yāvatsa hālikastāṃ bhuktvotthitaḥ tāvat śūrapatiṃ dadarśa /
tadā sa niḥśvasannāha-dhiṅme karmārjanāṃ ca yanmayā halakheṭanaṃ vidheyam, iyaṃ ca granthirogiṇī /
ato dvayorapi jīvitaṃ rasātalaṃ yātu /
mayā tu nityaṃ halekheṭanaṃ grantherākarṣaṇaṃ ca dvayamapi vidheyam /
tadahaṃ kimarthamasya śūrapālasya hāliko bhavāmi /
itthamevāhaṃ kṣayaṃ yāsyāmi /
iti hālikavacanaṃ śrutvā nirdeṣo 'yamiti lokasya vacanaṃ vitathīkṛtya śūrapatirlajjito gṛhaṃ yayau /
sā ca prabhāvatī śukoktāṃ kathāṃ śrutvā suptā /
iti śukasaptatau saptatriṃśattamo kathā //
START Suk 38:
aparedyuryāminīsamaye prabhāvatī gamanāya śukaṃ papraccha /
śukaḥ-
vāñchitaṃ kartukāmānāṃ nāntarāyaṃ kṛśodari /
yadi kartuṃ vijānāsi yathā vipraḥ priyaṃvadaḥ // Suk_38.1 (=188) //
prabhāvatī papraccha-kathametat? śukaḥ-purābhūd devi? priyaṃvado nāma vipraḥ pathikaḥ /
ekadā mārge gacchansudarśanagrāme kasyacidvaṇijo gṛhaṃ yayau /
tatpatnī ca puṃścalī /
sa ca brāhmaṇastāṃ dṛṣṭvā ātmānaṃ susthānakṛtavāsakaṃ mene /
sa ca rātrau sakāmastāṃ prārthayāmāsa /
aṅgulīyakadānena ca haṭṭamārgaṃ vaṇiksute gate reme tayā samam /
prātaḥ so 'ṅgulīyakaṃ yācate /

sā nārpayati /
anena vidhinā dattamaṅgulīyakaṃ sa kathaṃ gṛhṇātu-iti praśnaḥ /
uttaram-yadā tu yācitā na dadāti tadā sa brāhmaṇaḥ khaṭvācaraṇaṃ gṛhītvā vaṇijaḥ sannidhiṃ yayau /
khaṭvācaraṇaṃ darśayitvā phūtkṛtam /
vaṇik prāha-bho dvijaḥ! kimetat? sa āha-bhagne 'smintvadīyabhāryayā madīyamagulīyakaṃ jagṛhe /
sa ca vaṇik tadvacanaṃ śrutvā kupito bhāryāmāha-anena pramādena asmadgṛhe ko 'pi pathiko na sameṣyati /
ityuktvā niṣṭhuraṃ vacastatkuṇḍāduttīrya aṅgulīyakaṃ pathikāya samarpitam /
sa ca yathāgataṃ yayau /
iti kathāṃ śrutvā prabhāvatī suptā /
iti śukasaptatau aṣṭatriṃśattamī kathā //
START Suk 39:
apare 'hni sandhyāsamaye puruṣāntaragamanāya prabhāvatī śukaṃ pṛcchati sma-he śuka! ahaṃ gamiṣyāmi /
śukaḥ prāha-
vraja devi! varaṃ yānaṃ tvaṃ bhoktuṃ subhagaṃ naram /
vaktuṃ cedviṣame vetsi tulāgrāhīva bhāmini // Suk_39.1 (=189) //
prabhāvatī prāha-"kathametat?
kastulāgrāhakaḥ kīra! gṛhītā ca tulā kutaḥ /
viṣamaṃ ca kimāyātaṃ kathāṃ kathaya śobhanām // Suk_39.2 (=190) //
astyatra kuṇḍinaṃ nāma nagaram /
tatra bhūdharo nāma vaṇikpuṇyakṣayātkṣīṇadhano janaistyaktaḥ /
uktañca-
vidvāndhanī dhanī dātā dhanī sādhurguṇāgraṇīḥ /
sarvabandhurdhanī pujyo dhanahīno gataprabhaḥ // Suk_39.3 (=191) //
yadā tu sa tulāmātradhano 'bhavattadānyavaṇiggṛhe tulāṃ muktvā deśāntaraṃ gataḥ /
tatra dhanamarjayitvā nijanagaramāgatya taṃ vaṇijaṃ tulāṃ yayāce /
vaṇikpārśvāttulā na labdhā /
tulāyāṃ tu lubdho vaṇikmūrkha uttaraṃ cakre yattvadīyā tulā mūṣikairbhakṣiteti śrutvā bhūdharastūṣṇīṃ sthitaḥ /
sa ca ekadā tasya veśmani bhojanāya gataḥ krīḍantaṃ bālakaṃ dṛṣṭvā pracchannaṃ gṛhītvā nijagṛhaṃ yayau /
bālakapitā ca duḥkhapūritāṅgo ruroda sakuṭumbaḥ /
tañca rudantaṃ dṛṣṭvā prativeśmiko jagāda-re tvadīyaḥ suto bhūdhareṇa gṛhītaḥ /
tato 'sau tadgṛhaṃ gatvā bhūdharātsutaṃ yācitavān /
bhūdhareṇoktam-mitra! tvatputro matsaṃge snānārthe nadītīre gatastatra śyenenāpahṛtaḥ /
iti śrutvā tena vaṇijā rājakule gatvā putraharaṇavṛttānto niveditaḥ /
bhūdharo 'pi rājakulaṃ yayau /
tatkathaya sa bālahartā kathaṃ mucyatāmiti-praśnaḥ /
śukaḥ yadā bhūdharo rājasamakṣaṃ mantriṇā pṛṣṭastadā evaṃ jagāda-
tulāṃ lohamayīṃ yatra khādante deva! mūṣakāḥ /
gajaṃ tatra haret śyeno dārake ko 'tra vismayaḥ // Suk_39.4 (=192) //
śrutvaitadvacanaṃ mantriṇoktam-yadāyaṃ dhūrtastava tulāṃ samarpayati tadā dārako 'pi dātavyo nānyathā /
tena dārakaḥ samarpitaḥ /

tulāgrāhī daṇḍitaḥ san tulāṃ samarpayāmāsa /
iti kathāṃ śrutvā prabhāvatī suptā /
iti śukasaptatau ekonacatvāriṃśattamī kathā //
START Suk 40:
anyedyuḥ sā prabhāvatī gamanāya śukaṃ pṛcchati sma /
śukaḥ-
gaccha tvaṃ gantukāmānāṃ gamanaṃ ca śubhaṃ bhuvi /
subiddhiriva cedvaktuṃ vijānāsi kṛtākṛtām // Suk_40.1 (=193) //
prabhāvatyāha-kathametat? śukaḥ-nagarābhighe pattane subuddhi- kubuddhiśceti mitradvayaṃ jane prasiddham /
anyadā subuddhirdeśāntaraṃ yayau /
kubuddhistu mitrastriyaṃ yayau /
subuddhiśca dhanamarjayitvā deśāntarātsamāgataḥ /
tataḥ kubuddhiḥ subuddheḥ kapaṭasnehaṃ darśayati /
subuddhināpi sammānitaḥ /
kubuddhistaṃ pratyāha-bhavatā kvāpi kiñcitkautukaṃ dṛṣṭam? tenoktam-sarasvatīnadītīre kūpamadhye taramāṇamakālajamāmraphalaṃ dṛṣṭaṃ manoramanāmini grāme /
kubuddhirāha-mithyedam /
subuddhirāha-satyametat /
tenoktam-yadi satyaṃ bhavati tadā yadasmadgṛhe dvābhyāṃ hastābhyāṃ grahītuṃ śakyate tattvayā grāhyam /
alīke tvadīyagṛhādahaṃ gṛhṇāmi /
iti paṇbandhaṃ kṛtvā kubuddhī rātrau kūpāttatphalaṃ jagrāha /
phalābhāve tu subuddhinā haritam /
atha sa tadbhāryāṃ grahītukāmaḥ paṇabandhaṃ yācate /
tadatra subuddhirnijabhāryārakṣaṇe kamupāyaṃ karotviti praśnaḥ /
uttaraṃ śuka āha-subuddhistaṃ duṣṭāśayaṃ jñātvā nijagṛhavastujātaṃ nijakalatraṃ ca prāsādopari kṣiptvā /
ārohaṇikāṃ pātayāmāsa /
kubuddhiḥ samāyātaḥ /
subuddhirāha-evaṃ yadrocate tadasmadgṛhād gṛhyatām /
sa ca kalatrāharaṇāya niḥśreṇikāṃ dvābhyāṃ hastābhyāṃ jagrāha /
tadā subuddhinoktam-mayaivaṃ pūrvaṃ gaditañca yad dvābhyāṃ hastābhyāṃ grahīṣyase tava tadave nānyat /
tataḥ kubuddhirvilakṣo bhūtvā bahiryayau /
janaiśca ninditaḥ /
iti kathāṃ śrutvā prabhāvatī suptā /
iti śukasaptatau catvāriṃśattamī kathā //
START Suk 41:
anyadā vaṇigvadhūḥ prāha-kīra! yadi tvaṃ manyase tadā gacchāmi /
śukaḥ prāha--
yuktaṃ te gamanaṃ devi yadi tatra gatā satī /
saṅkaṭe khalu vetsi tvaṃ kiñcidvaktuṃ dvijo yathā // Suk_41.1 (=194) //
prabhāvatī prāha-"kathametat'? śukaḥ-asti pañcapuraṃ nāma nagaram /
tatra śatrumardano nāma rājā /