શુકસપ્તતિ · ભાગ 4160

તત્સુતાયા મદનરેખાયા ગલે ગ્રન્થિર્બભૂવ ।
વૈદ્યૈરસાધ્યેત્યુક્ત્વા પરિત્યક્તા તતો રાજ્ઞા ડિણ્ડિમાઘોષણં કારિતં યથા યઃ કો ઽપિ મત્સુતાં ગતરોગાં કરોતિ તમહં દારિદ્ર્યરહિત કરોમીતિ શ્રુત્વા પરગ્રામાદાગતયા કયાચિદ્દ્વિજભાર્યયા ડિણ્ડિમઃ સ્પૃષ્ટઃ ।
તસ્મિન્પૃષ્ટે તયોક્તમ્-યન્મમ પતિર્માન્ત્રિકઃ ।
સ રાજસુતા પ્રગુણાં વિધાસ્યતિ ।
તતો રાજપુરુષૈઃ સમાનીતઃ ।
તસ્ય ચ નીયમાનસ્ય ભાર્યા જગાદ-"નાથ! ગચ્છ નગરમ્ ।
રાજસુતાયાં પ્રગુણીકૃતાયાં તવ બહુ ફલં ભાવિ ।
સ ચ મણ્ડલોપવિષ્ટો મન્ત્રાદિકમજાનમ્ કથં ભવત્વિતિ પ્રશ્નઃ ।
શુક ઉત્તરં પ્રાહ-સ માન્ત્રિક આચાર્યવિસ્તારં કૃત્વા મન્ત્રમિત્યુચ્ચારયામાસ ।
હૌં જીવણુ જાણૌં કાઇં ચડુડૈ વાવૈ સાઇં ।
ઘલ્લિઉ બમ્ભણિ વીસાસુ પૈં ભુઞ્જસુ સુકઅસુ હાઇં ॥ સુક્_41.2 (=195) ॥
[અહં જીવનં જાનામિ કિમ્ તત્ પિષ્યતે વિહીયતે ।
ગૃહે બ્રાહ્મણિ વિશ્રામ્ય પતિં સેવસ્વ સુખમેવં ભવતિ] ॥ સુક્_41.2* (=195*) ॥
વણં ઇહ આખુરિઅદન્તપ્પહસન્તઅં ।
કહિં પિ ઔરન્તઅમ્બેહિ સિંગરિઅં ॥ સુક્_41.3 (=196) ॥
[વનમિદમઙ્કુરિતદન્તપ્રહસન્તં ।
કુત્રાપિ અઙ્કુરિતામ્રૈઃ શૃઙ્ગારિતમ્] ॥ સુક્_41.3* (=196*) ॥
સરસખીરમાલિઅફલભારણાઝિપ્રં ।
કહિં પિ ટિસ્બુરિણિજમ્બુઇણિઅઅસોહિઅં ॥ સુક્_41.4 (=197) ॥
[સરસક્ષીરમાલિકાફલભારનામિતમ્ ।
કુત્રાપિ ટિમ્બુરિણીજમ્બૂનિચયશોભિતમ્] ॥ સુક્_41.4* (=197*) ॥
કહિં પિ કરવન્દાઇજાલસંરાઇઅં ।
કહિં પિ કપ્પૂરકઙ્કોલગન્ધવહં ॥ સુક્_41.5 (=198) ॥
[કુત્રાપિ કરવિન્દજાલસંરાજિતમ્ ।
કુત્રાપિ કર્પૂરકઙ્કોલગન્ધવહમ્] ॥ સુક્_41.5* (=198*) ॥
દેવદારુપ્પિઅઙ્ગુચૂઅમલ્લીલાં ।
કહિં પિ સિરિખણ્ડઐગરુતરુમણ્ડિઅં ॥ સુક્_41.6 (=199) ॥
[દેવદારુપ્રિયઙ્ગુચૂતમલ્લોલતમ્ ।
કુત્રાપિ શ્રીખણ્ડાગરુતરુમણ્ડિતમ્] ॥ સુક્_41.6* (=199*) ॥
ણાઅપુંણાઅદાડિમવરણાડમ્બરં ।
મઅરબોરીર્હિ કવિવીહિપીલુઘણં ॥ સુક્_41.7 (=200) ॥
[નાગપુન્નાગદાડિમાવરણાડમ્બરમ્ ।
મકરબદરોકપિત્થવીથીપીલુઘનમ્] ॥ સુક્_41.7* (=200*) ॥
દીહઘણવાસ જલીર્હિ ઐખોહિઅં ।
કહિં પિ રત્ત-----ડમ્બરં ॥ સુક્_41.8 (=201) ॥
[દીર્ઘઘનવાસજાલૈઃ અતિક્ષોભિતમ્ ।
કુત્રાપિ રક્ત------ડમ્બરમ્] ॥ સુક્_41.8* (=201*) ॥
પોષ્ફલીવિડવઘણકરમ્મરુદ્ધમ્બરં ॥ સુક્_41.9 (=202) ॥
[પોપ્પલીવિટપઘનકમ્રરુદ્ધામ્બરમ્] ॥ સુક્_41.9* (=202*) ॥
કિઞ્ચ-

રત્તકણવીરે કણવીરિઅં ફલિઅં ।
અણ્ણવચ્છમ્મિ સેવત્તિઆ ફુલ્લિઆ ॥ સુક્_41.10 (=203) ॥
[રક્તકર્ણવીરે કર્ણવીરકં ફલિતમ્ ।
અન્યવૃક્ષકે સેવન્તિકા ફુલ્લિતા] ॥ સુક્_41.10* (=203*) ॥
અણ્ણવચ્છમ્મિ કારન્દ આવચ્છઅં ।
અણ્ણવચ્છમ્મિ સિન્દૂરઅં ફુલ્લિઅં ॥ સુક્_41.11 (=204) ॥
[અન્યવૃક્ષકે કારણ્ડમાચ્છાદિતમ્ ।
અન્યવૃક્ષકે સિન્દૂરકં ફુલ્લિતમ્] ॥ સુક્_41.11* (=204*) ॥
અણ્ણવચ્ચમ્મિ ફુલ્લસ્તમન્દારઅં ।
સિરિસૌત્તુઙ્ગગન્ધોહવરમારુઅં ॥ સુક્_41.12 (=205) ॥
[અન્યવૃક્ષકે ફુલ્લમન્દારકમ્ ।
શિરીષોત્તુઙ્ગગન્ધહરમારુતમ્] ॥ સુક્_41.12* (=205*) ॥
અણ્ણવચ્છમ્મિ સિરિઆતોરણં ।
ફુલ્લિઅં મણોહરં જણિઅપરિસોહિઅં ॥ સુક્_41.13 (=206) ॥
[અન્યવૃક્ષકે સિન્દૂરિકાતોરણમ્ ।
ફુલ્લિતં મનોહરં જનિતપરિશોભિતમ્] ॥ સુક્_41.13* (=206*) ॥
અણ્ણવચ્છમ્મિ જુત્તદ્દઅં કુન્દઅં ।
મલ્લિણોમાલિઆકુસુમા ઘણપુપ્ફિઆ ॥ સુક્_41.14 (=207) ॥
[અન્યવૃક્ષકે યુક્તદલં કુન્દકમ્ ।
મલ્લીનવમાલિકાકુસુમાનિ ઘનપુષ્પિતાનિ] ॥ સુક્_41.14* (=207*) ॥
ઇત્યેવં બાહ્મણસ્ય વદતો રાજપુત્ર્યા હસિતમ્ ।
હાસ્યતિરેકેણ ગલગ્રન્ધિર્દ્વિધા બભૂવ ।
દ્વિધા જાતે ચ તસ્મિન્ રાજસુતાયાઃ સુખમુત્પન્નમ્ ।
નૃપેણ ચ કૃતાર્થીકૃતો વિપ્રઃ સ્વસદન ગતઃ ।
ઇતિ કથાં શ્રુત્વો પ્રભાવતી સુપ્તા ।
ઇતિ શુકસપ્તતૌ એકચત્વારિંશત્તમો કથા ॥
સ્તર્ત્ સુક્ 42:
અરેપદ્યુઃ પ્રભાવતી "ગચ્છામી"તિ શુકં પ્રત્યાહ ।
શુકઃ-
સુખોપભોગઃ સંસારે સારં સર્વાઙ્ગસુન્દરિ ।
વ્રજ ચેદ્વ્યાઘ્રમારીવ વેત્સિ વક્તું ત્વમુત્તરમ્ ॥ સુક્_42.1 (=208) ॥
તચ્છ્રુત્વા પ્રભાવત્યાહ-"સુખોપભોગઃ સંસારે કોર! કથાં કથય" ।
શુકઃ કથાં પ્રાહ- અસ્તિ દેઉલાખ્યો ગ્રામઃ ।
તત્ર રાજસિંહો નામ રાજપુત્રઃ તદ્ભાર્યા કલહપ્રિયેતિ વિશ્રુતા ।
સાન્યદા ભર્ત્રા સાર્ધં કલહં વિધાય પુત્રદ્વયોપેતા પિતુર્ગૃહં પ્રતિ ચલિતા ।
સા ચ કોપવશાત્પત્તનાનિ બહૂનિ વનાનિ ચ બહૂન્યતિક્રમ્ય ગતા મલયપાશ્વસ્થં મહાકાનનમ્ ।
તચ્ચ કથં ભૂતમ્ ।
ચન્દણસત્તચ્છઆસણ્ણઅં સરલવરતુઙ્ગતરુસાહસંછણ્ણઅં ।
કહિં પિ સહઆરખજ્જૂરિઅં ફણસઅ મત્તાલિવિહઙ્ગભારિઅં ॥ સુક્_42.2 (=209) ॥
[ચન્દનસપ્તચ્છદસન્નદ્ધં સરલવરતુઙ્ગતરુશાખાસંચ્છન્નમ્ ।

ક્વાપિ સહકારખર્જૂરિકં પનસે મત્તાલિવિહઙ્ગભરિતમ્] ॥ સુક્_42.2* (=209*) ॥
કહિં પિ સેલુપીલુફપૂરિઅન્તઅં સરસવોરબહુતિન્તડીછણ્ણઅં દાડિમીફલબિલ્લફલસુગન્ધિવાઅઅં ॥ સુક્_42.3 (=210) ॥
[ક્વાપિ સેલુપીલૂપ્રપૂરિતાન્તરં સરસબદરબહુતિન્તિડીચ્છન્નમ્ દાડિમીફલબિલ્વફલસુગન્ધિવાતકમ્] ॥ સુક્_42.3* (=210*) ॥
એવંવિધે ગહને ગતા સા કલહપ્રિયા વ્યાઘ્રં દદર્શ ।
સ ચ વ્યાઘ્રસ્તવ સપુત્રાં દૃષ્ટ્વા પુચ્છેન ભૂમિમાહત્ય ધાવિતઃ ।
તતઃ સા કથં ભવતુ? ઇતિ પ્રશ્નઃ ।
ઉત્તરં શુકઃ પ્રાહ-સા વ્યાઘ્રમાગચ્છમાનં દૃષ્ટ્વા ઘાર્ષ્ટ્યાત્ પુત્રૌ ચપેટયા હત્વા ઇતિ જગાદ- કથમેકૈકશો વ્યાઘ્રભક્ષણાય કલહં કુરુથઃ ।
અયમેકસ્તાવદ્વિભજ્ય ભુજ્યતામ્ ।
પશ્ચાદન્યો દ્વિતીયઃ કશ્ચિલ્લક્ષ્યતે ।
ઇતિ શ્રુત્વા વ્યાઘ્રમારી કાચિદિયમિતિ મત્વા વ્યાઘ્રો ભયાકુલચિત્તો નષ્ટઃ ।
નિજબુદ્ધ્યા વિમુક્તા સા ભયાદ્વ્યાઘ્રસ્ય ભામિનિ ।
અન્યો ઽપિ બુદ્ધિમાંલ્લોકે મુચ્યતે મહતો ભયાત્ ॥ સુક્_42.4 (=211) ॥
ઇતિ કથાં શ્રુત્વા પ્રભાવતી સુપ્તા ।
ઇતિ શુકસપ્તતૌ દ્વિચત્વારિંશત્તમો કથા ॥
સ્તર્ત્ સુક્ 43:
અન્યેદ્યુઃ શુકમાપૃચ્છતિ સ્મ કામિની ।
શુકઃ પ્રાહ-
વ્રજ દેવિ ન તે ઽયુક્તં વ્રજનં ગજગામિનિ ।
વ્યાઘ્રમારીવ બુદ્ધિસ્તે દ્વિતીયાપિ યદિ સ્થિરા ॥ સુક્_43.1 (=212) ॥
પ્રભાવતી પૃચ્છતિ, કથમેતત્?
વ્યાઘ્રમાર્યાઃ કૃતાં બુદ્ધિં દ્વિતીયાં વિવદાધુના ।
મહત્કૌતુકમત્રાર્થે વિદ્યતે મે પ્રિયંવદ! ॥ સુક્_43.2 (=213) ॥
શુકઃ-
તં દૃષ્ટ્વા કાનને વ્યાઘ્રં નષ્ટં જાતં ભયાકુલમ્ ।
મૃગધૂર્તો હસન્નાહ વ્યાઘ્રો નષ્ટઃ કુતો ભયાત્ ॥ સુક્_43.3 (=214) ॥
વ્યાઘ્રઃ-ગચ્છ ગચ્છ જમ્બુક ત્વમપિ કિંઞ્ચિદ્ગૂગ્પ્રદેશમ્ ।
યતો વ્યાઘ્રમારીતિ યા શાસ્ત્રે શ્રૂયતે તયાહં હન્તુમારબ્ધઃ પરં ગૃહીતકરજીવિતો નષ્ટઃ શીઘ્રં તદગ્રતઃ ।
મૃગધૂર્તઃ-વ્યાઘ્ર! ત્વયા મહત્કૌતુકમાવેદિતં યન્માંસપિણ્ડાદ્ માનુષાદપિ બિભેષિ ।
વ્યાઘ્રઃ-પ્રત્યક્ષમેવ મયા સાત્મપુત્રાવેકૈકશો મામત્તું કલહાયમાનૌ ચપેટયા ઘ્નન્ની દૃષ્ટા ।
જમ્બુકઃ-સ્વામિન્! યત્રાસ્તે સા ધૂર્તા તત્ર ગમ્યતામ્ ।
યદિ વ્યાઘ્ર! તવ તત્ર ગતસ્ય સા સમ્મુખમપીક્ષતે તદા મમ ત્વદીયા વેલા સ્મરણીયા ।
વ્યાઘ્રઃ-શૃગાલ! યદિ ત્વં માં મુક્ત્વા યાસિ તદા વેલાપ્યવેલા સ્યાત્ ।
જમ્બુકઃ-યદ્યેવં તહિ માં નિજગલે બદ્ધ્વા ચલ શીઘ્રમ્ ।
સ વ્યાઘ્રસ્તથા કૃત્વા કાનન યયૌ ।
વ્યાઘ્રમાર્યપિ પ્રાપ્તા પુત્રસહિતા તેન જમ્બુકકૃતોત્સાહાદ્ વ્યાઘ્રાત્સા કથં મુચ્યતામ્ ।
ઇતિ પ્રશ્નઃ ।
શુકઃ-તયા વ્યાઘ્રમાર્યા તદા ચિન્તિતં યદયં મૃગધૂર્તેનાનીતસ્તસ્માદમુમેવ જમ્બુકમાક્ષિપન્ત્યઙ્ગુલ્યા તર્જયન્ત્યુવાચ-
રે રે ધૂર્ત ત્વયા દત્તં મહ્યં વ્યાઘ્રત્રયં પુરા ।
વિશ્વસ્યાદ્યૈકમાનીય કથં યાસિ વદાધુના ॥ સુક્_43.4 (=215) ॥
ઇત્યુક્ત્વા ધાવિતા તૂર્ણં વ્યાઘ્રમારી ભયઙ્કરા ।

વ્યાઘ્રો ઽપિ સહસા નષ્ટો ગલબદ્ધશૃગાલકઃ ॥ સુક્_43.5 (=216) ॥
નિજબુદ્ધ્યા પુનર્મુક્તા વ્યાઘ્રજાદ્ દેવિ સા ભયાત્ ।
બુદ્ધિર્વલવતી તન્વિ સર્વકાર્યેષુ સર્વદા ॥ સુક્_43.6 (=217) ॥
ઇતિ કથાં શ્રત્વા પ્રભાવતી સુપ્તા ।
ઇતિ શુકસપ્તતૌ ત્રિચત્વારિંશત્તમી કથા ॥
સ્તર્ત્ સુક્ 44:
અથાન્યેદ્યર્દિનાવસાને પ્રભાવતી શુકં પૃચ્છતિ ।
શુકઃ-
આત્માનં સઙ્કટાદ્ દેવિ યાહિ ચેદ્વેત્સિ રક્ષિતુમ્ ।
યથાત્મા સઙ્કટાત્તેન જમ્બુકેનાપિ રક્ષિતઃ ॥ સુક્_44.1 (=218) ॥
સ ચ જમ્બુકો ગલબદ્ધો નિઘૃષ્ટપૃષ્ઠચરણો ગલદ્રુધિરપ્રવાહો મૂમૂર્ષુરિવ દેશાન્તરં ગન્તુમિચ્છતા વ્યાઘ્રમારીભયાદ્વ્યાઘ્રેણ નોયતે ।
તતો મહતો ઽપાયાત્ શૃગાલઃ કથં મુચ્યતે-ઇતિ પ્રશ્નઃ ।
ઉત્તરં પ્રાહ શુકઃ-તતસ્તં વ્યાઘ્રં બહુનદીકાનનવિષમસમપ્રેદેશપર્વતાનુલ્લઙ્ઘયન્તં સત્વરં દૃષ્ટ્વા આત્માનં મોચયિતુકામઃ શૃગાલો ભૃશં જહાસ પીડિતો ઽપિ સન્ ।
વ્યાગ્રેણોક્તમ્-કથં હસિતમ્ ।
સ આહ-દેવ! સા મયા વ્યાઘ્રમારીતિ ધૂર્તિકા જ્ઞાતા ।
ત્વત્પ્રસાદાચ્ચ દૂરદેશમાગતો ઽહં જીવિતઃ ।
પરં યદિ સાસ્મદ્રક્તસ્રાવસંલગ્ના પાપિની પૃષ્ઠતઃ સમેતિ તદા કથં જીવિતવ્યમ્ ।
અતો ઽહ હસિતઃ ।
વ્યાઘ્રસ્વામિન્! સ્થિરીભૂય વિચારય ।
અથ તુષ્ટો વ્યાઘ્રસ્તેન વાક્યેન "તથેઽત્યુક્ત્વા જમ્બુકં મુક્ત્વા સહસા નષ્ટઃ ।
શૃગાલો ઽપિ સુખં તસ્થૌ ।
બુદ્ધિર્વરં વરારોહ ધનમાનસુખૈષિણામ્ ।
બુદ્ધિહીનાઃ પરં ક્લેશં પ્રાપ્નુવન્તિ કૃશોદરિ ॥ સુક્_44.2 (=219) ॥
બલં પ્રજ્ઞાવિહીનસ્ય પરકાર્યાય કેવલમ્ ।
ગિરિકૂટોપમાઙ્ગસ્ય કુઞ્જરસ્યેવ દૃશ્યતે ॥ સુક્_44.3 (=220) ॥
ઇતિ કથાં શ્રુત્વા પ્રભાવતી શુકવાક્યવિસ્મિતા સુપ્તા ।
ઇતિ શુકસપ્તતૌ ચતુશ્ચત્વારિંશત્તમી કથા ॥
સ્તર્ત્ સુક્ 45:
અન્યેદ્યુઃ સા કામિની સન્ધ્યાયાં શુકં પપ્રચ્છ-"ગમિષ્યામીઽતિ ।
શુકઃ પ્રાહ--
સમયોજ્યં પ્રિયં ભોક્તું તવ ભામિનિ સમ્પ્રતિ ।
વઞ્ચિતા વેત્સિ ચેત્કર્તું કિઞ્ચિદ્વિષ્ણુઃ પુરા યથા ॥ સુક્_45.1 (=221) ॥
પ્રભાવત્યાહ--"કથમેતત્ઽ ।
શુકઃ પ્રાહ-અસ્તિ વિલાસપુરં નામ નગરમ્ ।
તત્ર અરિન્દમો નામ રાજા ।
તત્ર ચ વિષ્ણુનામા બ્રાહ્મણો રતિલોલુપઃ કુટુમ્બવર્જિતો રતિકર્મણિ સર્વનારીદુઃસહ ઇતિ નગરે પ્રસિદ્ધો બભૂવ ।
વેશ્યાભિરપિ ન શક્યતે જેતું કિમ્પુનઃ કુલાઙ્ગનાભિઃ ।
તત્ર રતિપ્રિયા નામ ગણિકા ।
અથ સા ષોડશ દ્રમ્માન્ ગૃહીત્વા તમાજુહાવ ।
તમાયાન્તં દૃષ્ટ્વા સા ચાટૂક્તિભિઃ પરિચર્યાં ચકાર ।

સો ઽપિ ચાન્યકાર્યનિવૃત્તસ્તસ્મિન્નેવ રતિકર્મણિ દત્તમનાસ્તાં રન્તુ જેતુમારેભે ।
તયા ચ સ રતિલોલુપઃ દ્રવ્યાર્થં વા પરાજયાર્થં વા પ્રહરદ્વયં યાવત્સોઢઃ ।
નિશીથે ચાધોભૂમિકામાગત્ય કુટ્ટિન્યગ્રતો નિવેદિતં "યદ્દુઃસહો ઽયં દ્વિજઃ ।
પણબન્ધં સમર્પયિત્વા તમુત્કાલય ।
મયિ જીવન્ત્યાં પ્રાગેવ બાહુલ્યં ભવિષ્યતિઽ ।
કુટ્ટિન્યાહ-"અસ્મદ્ગૃહે ન કો ઽપિ કામુકો ગણિકાં જિત્વા પણબન્ધં જગ્રાહ ।
તતો ઽહમેનં યાવત્પ્રપઞ્ચેન નિઃસારયામિ તાવત્સોઢવ્ય ઇતિ ।
યદા ચાહં પિપ્પલમારુહ્ય સૂર્પદ્વયેન પક્ષશબ્દં કુક્કુટધ્વનિં વિદધાનિ તદા વિભાતમિતિ કૃત્વા નિઃસારણયઃઽ-ઇત્યુક્ત્વા પ્રેષિતોપરિભૂમૌ ગણિકા ।
યથોક્તં ચ કુટ્ટિન્યા તાવત્કૃતમ્ ।
તસ્મિન્કૃતે વિભાતમિતિ કૃત્વા નિઃસારિતો દ્વિજઃ ।
યાવદ્ ગૃહદ્વરસ્થો વ્યોમમાલોકયતે તદોપરિ નિશીથોવર્તતે ।
તદા સ વિપ્રઃ કુટ્ટિનીપરાજિતો જનમધ્યે પરાજયં કથં વહતુ-ઇતિ પ્રશ્નઃ ।
શુકઃ-યદા વિપ્રઃ કુક્કુટધ્વનિસ્થાનમવલોકયતિ તાવત્સૂર્પદ્વયયુતાં કુટ્ટિનીં દદર્શ ।
તેન ચ સા લોષ્ટેનાહત્ય ભૂમૌ પાતિતા પ્રમાદજનૈશ્ચ ધિક્કૃતા ।
સ ચ બ્રાહ્મણો ગ્રહણકં દ્વિગુણં ગૃહીત્વા પુરમધ્યે ગણિકાં વિનિન્દ્ય ।
સ્વગૃહં યયૌ ।
ઇતિ શુકસપ્તતૌ પઞ્ચચત્વારિંશત્તમી કથા ॥
સ્તર્ત્ સુક્ 46:
અથાન્યેદ્યુઃ પ્રભાવતી શુકં પૃચ્છતિ ।
શુકઃ-
યાહિ દેવિ ગૃહં મુક્ત્વા યદિ વેત્સિ ત્વમુત્તરમ્ ।
યથા કરગરાનાથઃ કૃતવાન્ભૂતનિગ્રહે ॥ સુક્_46.1 (=222) ॥
અસ્તિ દેવિ વત્સોમં નામ નગરમ્ ।
તત્ર વિદ્વાન્દરિદ્રો બ્રાહ્મણઃ ।
તસ્ય પ્રિયા ચ કરગરાભિધાના યથાર્થનામ્નો સર્વજન્તૂદ્વેગકારિણી, યત્તદ્દ્વારદેશવૃક્ષસ્થિતો ભૂતસ્તસ્યાઃ કરગરાયા ભયાત્પલાય્યાટવ્યાં ગતઃ ।
બ્રાહ્મણો ઽપિ તસ્યા ઉદ્વેગાદ્દેશાન્તરાભિમુખો ઽભૂત્ ।
સો ઽપિ ચ તેન ભૂતેન દૃષ્ટો જલ્પિતશ્ચ માર્ગશ્રાન્તસ્ત્વમ્ ।
તેન ત્વયાદ્ય મમાતિથિના ભાવ્યમ્ ।
વિપ્રેણ ભીરુણોક્તમ્-યદાતિથ્યં કરોષિ તદ્વિધેહિ શીઘ્રમ્ ।
ભૂતેનોક્તમ્-ન ત્વયા ભેતવ્યમ્ ।
ત્વં મમ સ્વામી યતો ઽહં ત્વદ્ગૃહદ્વારવૃક્ષસ્થો ભૂતઃ કરગરાભયેનેહાગતઃ ।
તતસ્તવ નિજસ્વામિની ગુણવદુપકર્તવ્યમેવ ।
તસ્માત્ત્વં દ્વિજ મૃગાવતીં રાજધાનીં મદનભૂપતિસનાથાં ગચ્છ ।
તત્ર ચાહં તત્પુત્રીં મૃગલોચનાં ગ્રહીષ્યે ।
સા ચાન્યૈર્મન્ત્રિકૈર્નોરુજા ન ભવિષ્યતિ ।
તત્ત્વયિ સમાગતે તવ દર્શનાદેવાહં ત્યક્ષ્યામિ ।
તતઃ પરં તુ મન્ત્રવાદો ન વિધેયઃ ।
ઇતિ ભણિત્વા સો ઽપિ ભૂતો ગત્વા તાં રાજપુત્રીં જગ્રાહ ।
વિપ્રો ઽપિ તત્ર યયૌ ।
તેન ચ ડિણ્ડિમઃ સ્પૃષ્ટઃ ।

તતો રાજકુલં ગતો વિપ્ર આચાર્યવિસ્તરં વિદધે ।
ભૂત આચાર્યવિસ્તરં યાવન્નમુઞ્ચતિ તાવત્કિં કરોત્વિતિ પ્રશ્નઃ ।
શુક-ભૂતગ્રહે ઽનિવર્તિતે વિપ્રેણોક્તમ્-
કરગરણાહૌ આઇઔ ભૂઅ એઉ વીસસિઉ ઠિઉ ધુત્ત ।
આપિણિ બોલિઉ સંભરિ રે કૂડૌં કિં મૈં દેવ જુત્ત ॥ સુક્_46.2 (=223) ॥
[કરગરાનાથો ઽહમાગત્ય ભૂત ઇહ વિશ્વસ્ય સ્થિતો ધૂર્ત ।
આત્મનો વચનં સંભૃહિ રે કૂટકં કિં મયિ દેવ યુક્તમ્] ॥ સુક્_46.2* (=223*) ॥
ઉક્તઞ્ચ-
મનુષ્યાઃ સુકુલોત્પન્ના અપિ ચ બ્રહ્મચારિમઃ ।
ન ભવન્તિ મૃષાવાચઃ કિં પુનર્દેવયોનયઃ ॥ સુક્_46.3 (=224) ॥
તતો ભૂતઃ ત્યક્ત્વા જગામ ।
ઇયં મુક્તેત્યુક્ત્વા બ્રાહ્મણાય રાજ્ઞા સુતાઃ રાજ્યાર્ધઞ્ચ પ્રદત્તમ્ ।
વિપ્રો ઽપિ પૂર્ણમનોરથો જગામ ।
ઇતિ કથાં શ્રુત્વા પ્રભાવતી સુપ્તા ।
ઇતિ શુકસપ્તતૌ ષટ્ચત્વારિંશત્તમી કથા ॥
સ્તર્ત્ સુક્ 47:
દિનમતિવાહ્ય પ્રભાવતી શુકં પૃચ્છતિ ।
શુકઃ-
ગચ્છ દેવિ ગતા વેત્સિ યદિ કર્તું ત્વમુત્તરમ્ ।
યથા કરગરાનાથઃ કૃતવાન્ભૂતસઙ્કટે ॥ સુક્_47.1 (=225) ॥
સ કરગરાપતિઃ રાજકન્યયા સહ રાજલક્ષ્મીં ભુઙ્ક્તે ।
અત્રાન્તરે સ ભૂતઃ કર્ણાવતીં ગત્વા રાજ્ઞો ભાર્યાં સુલોચનાં જગ્રાહ ।
સા મદનસ્ય પિતૃષ્વસા ।
સા ચાત્યર્થં પીડિતા જીવિતશેષાભૂત્ ।
સાપિ શત્રુઘ્નનરપતેર્ભાર્યા માતૃરાજ્યે કેશવમાન્ત્રિકમાકારયામાસ ।
સ ચ નિજદૂતાપ્રેષયિત્વા કેશવો ઽપિ રાજ્ઞા પ્રિયવાક્યૈઃ પ્રહિતો ઽપ્યગન્તુકામુકઃ ।
તદા સ કરગરાપતિર્ભાર્યાનુરોધતો જગામ ।
તત્ર ગતઃ સન્માનિતો મહીભુજા શત્રુઘ્નેન ગતઃ સુલોચનાવેશ્મનિ ।
સ ચ ભૂતસ્તમાયાન્તં દૃષ્ટ્વા પરુષૈર્વાક્યૈસ્તર્જયન્નિત્યાહ-"મયા પ્રતિપન્નમેકદેશે કૃતમ્ ।
અધુના તુ વિપ્ર ત્વયા આત્મા રક્ષણીયઃઽ ।
સ ચ દ્વિજો ન મન્ત્રં ન તન્ત્રં વિજાનાતિ ।
કથં ભવત્વિતિ પ્રશ્નઃ ।
શુકઃ- તદા તં ભૂતં જ્ઞાત્વા કાલવેદી કૃતાઞ્જલિર્ભૂત્વા તત્કર્ણમાશ્રિત્યેતિ જગાદ દ્વિજઃ ।
પ્રાપ્તા કરગરા ભૂત પૃષ્ઠલગ્નાત્ર મે ઽધુના ।
યદ્ભર્તા ચાત્ર સમ્પ્રાપ્તસ્તદ્વ્યાખ્યાતુમિહાગતઃ ॥ સુક્_47.2 (=226) ॥
શ્રુત્વૈતદ્વચનં ભીતો ભૂતો વિસ્મિતમાનસઃ ।
યામીતિ બ્રાહ્મણં પ્રોક્ત્વા પાત્રં ત્યક્ત્વા જગામ તત્ ॥ સુક્_47.3 (=227) ॥
તદા પાત્રે સ્વસ્થીભૂતે શત્રુઘ્નરાજ્ઞા સત્કૃતો બ્રાહ્મણો મૃગાવતીનગરં યયૌ ।
ઇતિ કથાં શ્રુત્વા પ્રભાવતી સુપ્તા ।
ઇતિ શુકસપ્તતૌ સપ્તચત્વારિંશત્તમી કથા ॥

સ્તર્ત્ સુક્ 48:
અથાન્યેદ્યુઃ પ્રભાવતી શુકં પૃચ્છતિ-ગચ્છામિ નરાન્તરમિતિ ।
શુકઃ-
સમ્ભોગસુખમેવાત્ર પરમં વ્રજ સુન્દરિ ।
વિષમે નિર્ણયં કર્તું વેત્સિ ચેચ્છકટાલવત્ ॥ સુક્_48.1 (=228) ॥
પાટલીપુરપટ્ટને સાર્વભૌમો નન્દો નામ રાજભૂત્ ।
શકટાલસ્તસ્ય નૃપતેઃ સચિવાગ્રણીરભત્ ।
તદ્બુદ્ધિવિભવાક્રાન્તાશ્ચ ભૂપાલાઃ સર્વે ઽપિ કરદા અભવન્ ।
ઉક્તઞ્ચ-
અપ્રાજ્ઞેન ચ કાતરેણ ચ ગુણઃ સ્યાત્સાનુરાગેણ કઃ પ્રજ્ઞાવિક્રમશાલિનો ઽપિ હિ ભવેત્ કિં ભક્તિહીનાત્ફલમ્ ।
પ્રજ્ઞાવિક્રમભક્તયઃ સમુદિતા યેષાં ગુણા ભૂતયે તે ભૃત્યા નૃપતેઃ કલત્રમિતરે સમ્પત્સુ ચાપત્સુ ચ ॥ સુક્_48.2 (=229) ॥
કિઞ્ચ-
પ્રજ્ઞાગુપ્તશરીરસ્ય કિં કરિષ્યન્તિ સંહતાઃ ।
હસ્તોપધૃતછત્રસ્ય વારિધારા ઇવારયઃ ॥ સુક્_48.3 (=230) ॥
સ ચ રાજા ધર્મનાશકં કુર્વન્નિર્દ્રવ્યાં ચ મેદિનીં વિદધાનો નિષિદ્ધો મન્ત્રિણા ।
તતસ્તેનાપિ મૂર્ખેણ રાજ્ઞા સચિવો ઽવટે નિક્ષિપ્તઃ ।
સ ચ સપુત્રસ્તત્ર ચિરં તસ્થૌ ।
તતઃ શકટાલે મહામાત્યે તત્રસ્થે સર્વત્ર મૃતો મૃત ઇતિ વાર્ત્તાભૂત્ ।
તતો બઙ્ગાલનાથેન તત્પરીક્ષાર્થમાત્મોયપુરુષા ઘોટિકાદ્વયં સમર્પ્ય નન્દપાર્શ્વે પ્રેષિતાઃ ।
યદેતયોર્મધ્યાત્કા માતા કા ચ પુત્રી ઇતિ જ્ઞાત્વા સમાગન્તવ્યમ્ ।
સર્વલક્ષણસમ્પૂર્ણે સદૃશે ઘોટિકેતાનિ ચ લક્ષણાનિ શાલિહોત્રજ્ઞાતવ્યાનિ ।
યદા ચ કો ઽપિ નન્દરાજ્યે ઘોટિકાનિર્ણયં કર્તું ન ક્ષમસ્તદા નન્દો રાજા વ્યચિન્તયાત્-"શકટાલં વિનાહં પરિભવાસ્પદં જાતઃ" ।
ઉક્તઞ્ચ-
ભૂમેશ્ચ દેશસ્ય ગુણાન્વિતસ્ય ભૃત્યસ્ય વા બુદ્ધિમતઃ પ્રણાશે ।
ભૃત્યપ્રણાશે મરણં નૃપાણાં નષ્ટાપિ ભૂમિઃ સુલભા ન ભૃત્યાઃ ॥ સુક્_48.4 (=231) ॥
વિચિન્ત્યૈવ દણ્ડપાશિકમબ્રવીત્ "યચ્છકટાલકુલે કશ્ચિત્કૂપગતો વિદ્યતે ન વા" ।
તેનોક્તમ્-"કશ્ચિદસ્તિ પરં વ્યક્તિતો ન જ્ઞાયતે ।
યતઃ પૂર્વોદ્દિષ્ટં ભક્તં કશ્ચિત્કૂપગતો ગૃહ્ણાતિ ।
તં ચ કૂપાદાકૃષ્ય સમ્માન્ય ચ એવ મુક્તવાન્-
માન્યસ્ત્વં મમ મિત્રં ચ ગુરુઃ સ્વામી નિયોગકઃ ।
આશ્રયસ્ય સદા દાતા કિ ક ન ત્વં સદાનઘ ॥ સુક્_48.5 (=232) ॥
ઉક્તઞ્ચ-
સ્વામી દુર્ણયવારણવ્યતિકરે શાસ્ત્રોપદેશે ગુરુર્વિશ્રમ્ભે હૃદયં નિયોગસમયે દાસો ભયે ચાશ્રયઃ ।
દાતા સપ્તસમુદ્રસીમરશનાદામાન્તિકાયાઃ ક્ષિતેઃ સર્વાકારમભૂત્સ્વયં વરસુહૃત્કો ન કર્ણો મમ ॥ સુક્_48.6 (=233) ॥
મન્ત્રિણોક્તમ્-"સ્વામિન્ કિં વિધેયં તદાદિશઽ ।
રાજ્ઞોક્તમ્-"અસ્ય વડવાયુગલસ્ય મધ્યે કા માતા કા ચ પુત્રી ઇતિ સન્દેહમમીષાં છલાત્મનાં દૂતાનાં શીઘ્રં છિન્ધિ ।
સ કથં છિનત્તુ તત્સન્દેહમિતિ પ્રશ્નઃ ।
શુકઃ-તતો મન્ત્રિણા તદ્વડવાયુગં સપર્યાણં કારયિત્વા બાહ્યાલ્યામતિવાહ્ય પર્યાણરહિતં વિધાય શ્રાન્તં સમ્મોચિતમ્ ।
તદનુ તદ્યુગલં ચ માતૃસુતાવિચેષ્ટિતં ચકાર ।
માતા જિહ્વયા સુતાં લિલેહ સુતા ચ તાં પ્રતિ અતિવત્સલાભૂત્ ।

તતઃ સુમન્ત્રિણા માતૃસુતાવિશેષા રાજ્ઞો ઽગ્રે નિવેદિતઃ ।
તતશ્ચ શકટાલઃ પરાં લક્ષ્મીં પ્રસિદ્ધિં ચ લેભે ।
ઇતિ કથાં શ્રત્વા પ્રભાવતી સુપ્તા ।
ઇતિ શુકસપ્તતૌ અષ્ટચત્વારિંશત્તમી કથા ॥
સ્તર્ત્ સુક્ 49:
અથાપરેદ્યુઃ દિનકૃત્યં સા વિધાય શુકમાપૃચ્છતે ।
શુકઃ-
સમ્ભોગસુખમેવાદ્ય ભોક્તું તે દેવિ યુજ્યતે ।
વિષમે ઽપિ પ્રવીણાસિ પુનશ્ચેચ્છકટાલવત્ ॥ સુક્_49.1 (=234) ॥
યથાપૂર્વં તથૈવ બઙ્ગાલનાથો યષ્ટિકાં સુવૃત્તાં ધ્વજાચ્છિદ્રિણીમયીં જીવચછકટાલપરીક્ષાયૈ તૈરેવ પુંભિઃ પ્રેષયામાસ ।
યથા યુષ્માભિર્નન્દરાજ્યે ગત્વા અસ્યા યષ્ટિકાયા રત્નસુવર્મવજ્રૈર્ખચિતાયા આદિમન્તં જ્ઞાત્વા સમાગન્તવ્યમિત્યાદેશાત્તે પુમાંસો નન્દપાર્શ્વમાગત્ય યષ્ટિકાં તત્પુરતો મુક્ત્વા આદિમન્તં ચ પપ્રચ્છુઃ ।
તચ્છ્રત્વા પ્રધાનૈઃ કલાભિજ્ઞૈર્વણિગ્વરૈસ્તોલિતા આન્યૈશ્ચ કોવિદૈરવલોકિતા ।
પરં કેનાપિ આદ્યન્તવિભાગો ન જ્ઞાતઃ ।
તતો રાજા શકટાલમાદિશત્ યત્ત્વાં વિના આદ્યન્તવિભાગં ન કો ઽપિ જાનાતિ ।
તતસ્ત્વયા નિર્ણયો વિધેય એવ ।
તતો મન્ત્રી વદતિ-"સ્વામિન્! યુષ્મત્કૃતા સમ્ભાવનાપિ ન નિષ્ફલા ।
ઉક્તઞ્ચ સુવંશસ્યાવદાતસ્ય શશાઙ્કસ્યેવ લાઞ્છનમ્ ।
કૃચ્છ્રેષુ વ્યર્થયા યત્ર ભૂપતેર્ભર્તુરાજ્ઞયા ॥ સુક્_49.2 (=235) ॥
તતશ્ચ સ મન્ત્રી સમ્ભાવિતો ઽપિ કથં જ્ઞાસ્યતીતિ પ્રશ્નઃ ।
ઉત્તરમ્-શુકઃ પ્રાહ-"તતો ઽસૌ બુદ્ધિમાન્મન્ત્રી યષ્ટિકાં જલે ચિક્ષેપ ।
જ્ઞાતઞ્ચ યતો યન્મૂલં તદીષજ્જલે મગ્નમ્ ।
તચ્ચ નૃપતેર્નિવેદિતમ્ ।
તેન ચ તેષાં દૂતાનામપિ કથિતમ્ ।
તતસ્તે શ્રુત્વાસ્વરાજ્ઞે ન્યવેદયન્ ।
તતશ્ચ તે રાજાનો નન્દાધિરાજસ્ય પૂર્વજલ્પિતં કરં દદુઃ ।
ઇતિ કથાં શ્રુત્વા પ્રભાવતી સુપ્તા ।
ઇતિ શુકસપ્તતૌ એકોનપઞ્ચાશત્તમી કથા ॥
સ્તર્ત્ સુક્ 50:
અન્યદા પ્રદોષે પ્રભાવતી ચલિતા શુકં પપ્રચ્છ ।
શુકઃ-
ગચ્છ દેવિ ન તે દોષો ગમને કો ઽપિ દૃશ્યતે ।
વિષમે યદિ વેત્સિ ત્વં ધર્મબુદ્ધિરિવેહિતમ્ ॥ સુક્_50.1 (=236) ॥
"કથમેતત્?" શુકઃ-અસ્તિઃ દેવિ ધરાપૃષ્ઠે જાઙ્ગલાભિધો ગ્રામઃ ।
તત્ર મિત્રદ્વયં વર્તતે ધર્મબુદ્ધિર્દુષ્ટબુદ્ધિશ્ચેતિ ।
અન્યદા તૌ દ્વાવપિ ધનાશયા દેશાન્તરં ગતૌ ।
કિયદ્ભિર્દિનૈઃ પ્રચુરં ધનમર્જયિત્વા સ્વગ્રામાગતૌ પરસ્પરં મન્ત્રં ચક્રાતે યત્પિપ્પલાધો ધનં કિઞ્છિત્ક્ષિપ્ત્વાન્યદ્ગૃહે નીયતે ।
પશ્ચાત્ક્રમેણ વિભજ્યતે લગ્નમ્ ।
ઇતિ કૃત્વા તૌ નિજગૃહં જગ્મતુર્હૃષ્ટતુષ્ટૌ સુખાસ્વાદતત્પરૌ સ્થિતૌ ।
અત્રાન્તરે યત્કૃત દુષ્ટબુદ્ધિના તન્નિશમ્યતામ્ ।
નચ યુજ્યતે વક્તુમ્ ।

યતઃ-
ન વક્તવ્યં ધ્રુવં દેવિ પાપં દૃષ્ટં શ્રુતં મયા ।
કથાપિ ખલુ પાપાનામલમશ્રેયસે યતઃ ॥ સુક્_50.2 (=237) ॥
તેન ચ દુષ્ટબુદ્ધિના તદ્દ્રવ્યમુત્પાટ્ય ગૃહીત્વા નિજગૃહમાનીતમ્ ।
કાલક્રમેણ ચ સમ્મિલિતૌ પિપ્પલાધઃસ્થિતં દ્રવ્યં ગ્રહીતું ગતૌ યાવદાલોકયતઃ તાવદ્દ્રવ્યં નાસ્તિ ।
ધર્મબુદ્ધિસ્તતો ગત્વા મન્ત્રિણો ઽગ્રે આચખ્યૌ ધનવૃત્તાન્તં હૃતં ચાપિ કુબુદ્ધિના ।
કુબુદ્ધિનાહૃતેન ઉત્તરં કૃતમ્ ।
સહસ્રસ્ય પણો મુક્તઃ ।
એતદર્થે શપથં દાપયિષ્યામિ ।
મન્ત્રિણોક્તમેવમેવાસ્તુ ।
દ્વિતીયેનાપિ પ્રતિપન્નં યદા તદા મન્ત્રિણા પ્રતિભુવૌ ગૃહીત્વા મુક્તૌ ગતૌ ગેહં પૃથક્પૃથક્ ।
તતો દુષ્ટબુદ્ધિર્નિજં પિતરં વિદિતાર્થં કૃત્વા વૃક્ષકોટરે ચિક્ષેપ ।
પ્રભાતે સચિવસ્તૌ ચ વાદિનો કોતુકી લોકશ્ચ તં પિપ્પલં યયુઃ ।
દુષ્ટબુદ્ધિઃ સ્નાતઃ કૃતાઞ્જલિઃ સત્યં કૃત્વા જગાદ ।
"ઇદંસત્યં બ્રૂહિ નગોત્તમ યદિ મયા દ્રવ્યમપહૃતં તદાનેન હૃતમિતિ વાચ્યમ્ ।
યદિ ન હૃતં તદાનેન ન હૃતમિતિ વાચ્યમ્" ।
ઇતિ શ્રુત્વા તત્પિત્રા નહીતિ જલ્પિતં સર્વલોકપ્રત્યક્ષમ્ ।
તતો ધર્મબુદ્ધિઃ કથં ભવતુ-ઇતિ પ્રશ્નઃ ।
તત્સન્દિષ્ટઃ શુક-પ્રાહ--"ધર્મબુદ્ધિસ્તં શબ્દં તત્પિતુર્જ્ઞાત્વા કોટરે વહ્નિં જજ્વાલ ।
તં પિતરં કોટરાત્ ફૂત્કૂર્વન્તમર્ધજ્વલિતં ચ પતિતં દૃષ્ટ્વા દુષ્ટબુદ્ધેર્નિગ્રહં વિધાય મન્ત્રી ધર્મબુદ્ધિમાનન્દયામાસ ।
ઇતિ કથાં શ્રુત્વા પ્રભાવતી સુપ્તા ।
ઇતિ શુકસપ્તતૌ પઞ્ચાશત્તમી કથા ॥
સ્તર્ત્ સુક્ 51:
અન્યદા સા બાલા શુકં પપ્રચ્છ ।
શુકઃ-
યાદિ દેવિ રતાસ્વાદલુબ્ધે કામિનિ તં નરમ્ ।
ગાઙ્ગિલવદ્વિજાનાસિ વિષમે યદિ ભાષિતુમ્ ॥ સુક્_51.1 (=238) ॥
પ્રભાવતી બ્રૂતે-"નાહે વેદ્મિ ।
તત્કથય" ।
શુકઃ-"અસ્તિ ચમત્કારપુરં નામ નગરમ્ ।
તચ્ચ ચતુર્વેદચતુર્વર્ણચતુરાશ્રમસમાકુલમ્ ।
તતઃ કદાચિત્તત્રસ્થા બ્રાહ્મણા વલ્લભીનાથયાત્રાયાં ચલિતા ગન્ત્રીભિરશ્વવાહનૈઃ સકૌતુકા વૃદ્ધિમન્તઃ પૂર્ણપાર્થયાદિસામગ્રીકા સારનેપથ્યાઃ સપુત્રકલત્રાઃ ।
માર્ગે ચૌરૈર્ગૃહીતુમારબ્ધાઃ ।
તે ઽપિ સર્વે ભયાકુલા નષ્ટાઃ ।
ગાઙ્ગિલનામા વિપ્રસ્તૈર્વિપ્રૈઃ સહ ગન્તુમશક્તઃ ખઞ્જઃ સન્ સમન્તતો ગન્ત્ર્યારૂઢો ધૃતઃ ।
તતઃ સ કથં ભવત્વિતિ પ્રશ્નઃ ।
શુકઃ-તતઃ સર્વેષુ દ્વિજેપુ નષ્ટેષુ સ શકટસ્થઃ ઉદ્ભ્રાન્તં ભ્રાતરં સાહસિક ઇવ જગાદ ।
ભ્રાતઃ કિયન્તો ગજાઃ કિયન્તશ્ચ વાજિનઃ સન્તિ ।
ઇતિ કથય સતૂર્મં ચ ત્વં ધનુરર્પય યથૈતાન્દિવ્યાસ્ત્રેણ યુગપન્મારયામિ ।
ઇતિ વચઃ શ્રુત્વા તે તસ્કરાઃ સર્વે ઽપિ નષ્ટાઃ ।

તસ્માદ્યો ભાષિતું વેત્તિ ધર્મે ચાર્થે સ્મરે તથા ।
કસ્તં ધર્ષયિતું શક્તો નરેષુ કમલાનને ॥ સુક્_51.2 (=239) ॥
ઇતિ કથાં શ્રુત્વા પ્રભાવતી સુપ્તા ।
ઇતિ શુકસપ્તતૌ એકપઞ્ચાશત્તમો કથા ॥
સ્તર્ત્ સુક્ 52:
અતિક્રમ્ય દિવા પ્રભાવતી ત્રિયામાસમયે દ્વિજં પ્રાહ-વ્રજામીતિ ।
શુકઃ-
વ્રજાભોષ્ટં નરં દેવિ યદિ કાર્યં નિજં ગતા ।
જયશ્રીરિવ જાનાસિ કાર્યં કર્તું નિજં હિતમ્ ॥ સુક્_52.1 (=240) ॥
કથમેતત્? શુકઃ-શૃણુ દેવિ! અસ્તિ ધરાપૃષ્ઠે પ્રતિષ્ઠાનં નામ પત્તનમ્ ।
તત્ર સત્ત્વશીલો રાજા ।
તત્પુત્રો દુર્દમનો નામ ।
તેન ઇતિ ચિન્તિતં યન્મયા સ્વભુજોપાર્જિતમેવ ભોક્તવ્યં ન તુ પૈતૃકમિતિ સઞ્ચિન્ત્ય નિજનગરં ત્યક્ત્વા સમશીલૈર્મિત્રૈઃ બ્રાહ્મણકાષ્ઠતડ્વણિક્પુત્રૈઃ સમં નિર્યયૌ દેશાન્તરોપરિ ।
તતશ્ચ તૈર્મિલિતૈશ્ચિન્તિતં યદરમાકં રત્નભૂમિર્મહોદધિઃ સેવિતું યુજ્યતે ।
ઉક્તં યતઃ-
વિદ્યાવતાં કુલીનાનાં શૌર્યસમ્પત્તિશાલિનામ્ ।
સ્થાનં નરેશભવનમથવા યત્તતો ઽધિકમ્ ॥ સુક્_52.2 (=241) ॥
ઉક્તઞ્ચ-
સન્ત એવ સતાં નિત્યમાપત્તરણહેતવઃ ।
ગજાનાં પઙ્કમગ્નાનાં ગજા એવ ધુરન્ધરાઃ ॥ સુક્_52.3 (=242) ॥
વિચાર્યૈવં સેવિતઃ પયસાં પતિઃ ત્રિસપ્તકૃત્વ ઉપોષિતૈસ્તૈઃ ।
તતસ્તુષ્ટો ઽમ્ભોનિધિઃ તેભ્યશ્ચતુર્ભ્યશ્ચત્વારિ ચિન્તામણિગુણાનિ રત્નાનિ દદૌ ।
નિવૃત્તાઃ કૃતકૃત્યાસ્તે લબ્ધ્વા રત્નચતુષ્ટયમ્ ।
વિશ્વસ્તા વણિજઃ પાર્શ્વે સર્વં એવ સમાર્પયન્ ॥ સુક્_52.4 (=243) ॥
તતો દુષ્ટેન તેન લોભાભિભૂતેન તદ્રત્નચતુષ્ટયં જઙ્ઘાન્તરે ક્ષિપ્ત્વા સીવિતમ્ ।
એકદા અન્યદા ચ માર્ગે ફૂત્કૃતં પશ્ચાદ્દૂરસ્થિતેન વણિજા મુષિતો ઽસ્મીતિ વદનૈઃ ।
તૈરુક્તમ્-કેન હેતુના ।
સા આહ-મમ મૂત્રોત્સર્ગાર્થં પશ્ચાત્સ્થિતસ્ય ચૌરેણ માત્રાપહૃતા વિશ્વાપિ ।
એવે ચ નિવેદિતે તૈર્જ્ઞાતં-પશ્ય ધૂર્તો ઽયમ્ ।
નૂનમનેન વણિજાકિમપિ કૃટં કૃતં ભવિષ્યતીતિ મન્યમાના વિવદન્તઃ ઐરાવતીં પુરીં યયુઃ ।
તત્ર ચ નીતિસાર ઇત્યાખ્યાતો ભૂપતિઃ ।
તસ્ય ચ મન્ત્રી બુદ્ધિસારો નામ જગદ્વિખ્યાતઃ યસ્યૈવં પ્રસિદ્ધિર્દેશે દેશાન્તરે ચ યદ્વિવાદિનાં વચનમુક્તમાત્રં જાનાતિ ।
તતસ્તે રાજપુત્રાદ્યાસ્તસ્મૈ મન્ત્રિણે આચખ્યુઃ નિજં રત્નગમનવૃત્તાન્ત યથા જાતમ્ ।
તથૈવ વિરીક્ષ્યાસ્માકં મધ્યે રત્નજાતં વધબન્ધં વિના પૃથક્ પૃથક્ એકૈકં સમર્પય ।
યદિ ચ નાર્પયસિ તાનિ જ્ઞાત્વા તદા પ્રસિદ્ધિર્ભિવિતે વ્યર્થતાં યાતિ ।
બુદ્ધિસાર ઇતિ શ્રુત્વા ચિન્તાવષ્ટબ્ધઃ સ્થિતઃ ।
સ ચ રાજા નીતિસારઃ કથં સ્યાદિતિ પ્રશ્નઃ ।
શુકઃ પ્રાહ-યદા સ મન્ત્રી રત્નચતુષ્ટયં તન્મધ્યે સ્થિતં ન જનાતિ તદા વિષણ્ણો ગૃહમાયયૌ ।
અત્રાન્તરે મન્ત્રિપુત્રી પ્રાપ્તનવયૌવના પાર્વતીં નત્વા પિતુર્નમસ્કારણાય ગતા જયશ્રીનામદેયા ।
પિતરં તાદૃશં સચિન્તં દૃષ્ટ્વા વિષાદકારણં પૃચ્છતિ સ્મ ।

તતો મન્ત્રી યથાસ્થિતમાચષ્ટે ।
સુતા પ્રાહ-તાત! મા વિષીદ ।
તેષાં નિર્ણયમહં કરિષ્યતે ।
તે વિવાદિનઃ પુમાંસો યદા કારણાયાગચ્છન્તિ તદા ગૃહે પ્રેષણીયાઃ યથાહં તન્મધ્યાદ્રત્નજાતહર્તારં સમર્પયામિ ।
સા આહ- પુત્રિ! યન્મયા ન જ્ઞાતં તત્ત્વં કથં જ્ઞાસ્યસિ? સા આહ-
ન ચૈતત્તાત વક્તવ્યં ભિન્ના બુદ્ધિર્હિ દેહિષુ ।
કો ઽપિ કિઞ્ચિદ્વિજાનાતિ જગત્યત્ર કલાપરઃ ॥ સુક્_52.5 (=244) ॥
કિઞ્ચ-
મુણ્ડે મુણ્ડે મતિર્ભિન્ના કુણ્ડે કુણ્ડે નવં પયઃ ।
તુણ્ડે તુણ્ડે નવા વાણી ગેહે ગેહે પતિવ્રતા ॥ સુક્_52.6 (=245) ॥
પ્રજ્ઞાવિસ્ફારિતાક્ષાણાં વિદ્રવન્તિ વિપત્તયઃ ।
હસ્તોદ્યતપ્રદીપાનામન્ધકાર ઇવાગ્રતઃ ॥ સુક્_52.7 (=246) ॥
તસ્માત્તાત! નાત્ર કાપિ ચિન્તા કાર્યા ।
પ્રસ્થાપ્યાસ્તે ઽન્યદેશિનઃ યથા તાન્પ્રબોધયામિ ।
પ્રસ્થાપિતાસ્તે મન્ત્રિણા તયાપિ સ્નાપિતા ભોજિતાશ્ચ પૃથક્પૃથક શાયિતાઃ ।
તતઃ સા શૃઙ્ગારં વિધાય પ્રધાનં રાજપુત્રં પ્રાહ-અહં રત્યર્થિની તવ પાર્શ્વં સમાગતા ।
ત્વં ચ મહ્યં કાઞ્ચનશતં દત્ત્વા માં ભુઙ્ક્ષ્વ ।
તેનોક્તમ્-અહં તવ દ્રવ્યં રાજ્યં ચોપાર્જ્ય દાસ્યામિ ।
પરમધુના ન કિઞ્ચન વિદ્યતે ।
ઇતિ તં નિર્દ્રવ્યં જ્ઞાત્વા બ્રાહ્મણં ગતા ।
બ્રાહ્મણમપિ પૂર્વોક્તમેવોક્તવતી ।
બ્રાહ્મણો જગાદ-યદસ્મત્પિતુઃ પાર્શ્વે દ્રવ્યં શાસનબદ્ધા ભૂમિરપિ તત્સર્વં તુભ્યં દાસ્યે ।
તમપિ નિર્ધનં જ્ઞાત્વા પરિત્યજ્ય સૂત્રધારં યયૌ ।
આહ ચ સઃ-સામ્પ્રતં મમ પાર્શ્વે કિઞ્ચિન્ન વિદ્યતે પરં પશ્ચાલ્લક્ષં દાસ્યામિ ।
તમપિ નિર્દ્રવ્યં પરિત્યજ્ય વણિક્સુતં યયૌ ।
તથૈવ ગદિતવતી ।
સ આહ-સ્વામિનિ! રત્નચતુષ્ટયં ગૃહીત્વા માં ભુઙ્ક્ષ્વ ।
તતો જઙ્ઘાયાઃ સમાકૃષ્ય રત્નજાતં સમર્પયામાસ ।
તતઃ સા સવ્યાજમુત્થાય શીલરક્ષાં કુર્વાણા જયશ્રીર્ગૃહમાયયૌ ।
રત્નચતુષ્ટયં પિતુરર્પયામાસ ।
મન્ત્ર્યપિ તાનાકાર્ય નિજં નિજં રત્નં સમર્પયામાસ ।
તે ઽપિ સ્વરત્નલાભાત્કૃતકૃત્યા નિજં નિજં ગૃહં યયુઃ ।
ઇતિ કથાં શ્રુત્બા પ્રભાવતી સુપ્તા ।
ઇતિ શુકસપ્તતી દ્વિપઞ્ચાશત્તમો કથા ॥
સ્તર્ત્ સુક્ 53:
અથાપરેદ્યુઃ પ્રભાવતી ગમનાય શુકં પૃચ્છતિ ।
શુકઃ પ્રોવાચ-
વ્રજ રમ્ભોરુ યુક્તં તે ગમનં વિષમે સતિ ।
ચેત્કર્તુમુત્તરં વેત્સિ ચર્મકારકલત્રવત્ ॥ સુક્_53.1 (=247) ॥
પ્રભાવતી પૃચ્છતિ-કથમેતત્? શુકઃ-ચર્મણ્વતીનદીતીરે ચર્મકૂટ ઇતિ ગ્રામઃ ।

તત્ર ચ દોહડો નામ ચર્મકારઃ ।
તસ્ય દેવિકા નામ ભાર્યા પરં પરપુરુષલમ્પટા ।
તતઃ સ ચર્મકારશ્ચર્મણાં ક્રયણાય યદા બહિર્નિર્ગતઃ તદા તયા ઉપપતિઃ સમાનીતઃ ।
તયોશ્ચાન્તે સુરતસેવિનોઃ પતિશ્ચર્મસમાયુક્તો બહિરાગતઃ ।
તતઃ સ ઉપપતિઃ સા ચ કથં ભવેતામ્ ઇતિ પ્રશ્નઃ ।
તત્પૃષ્ટઃ શુકઃ પ્રાહ-
યદા ચ તયા પતિર્જ્ઞાતઃ સમાગચ્છન્તદા-
રૂહં ચુચુહુઞ્ચૂકરઊંહૂં આઔચલિહં નાવહં મદ્રં ।
ઉવાઇપાઉ ચલિયૌ ફિરિયા ખંલિગાવહ ॥ સુક્_53.2 (=247,1) ॥
ઇતિ વાક્યં વદતિ ત્વરિતં નિઃસૃતા ।
તતસ્તદ્વાક્યં શ્રુત્વા ભીતો માન્ત્રિકમાકરણાય સ મૂર્ખો ભ્રમિતું ગતો ગ્રામે યાવત્તાવત્તયા ચ નિઃસારિતો જારઃ સ્વવેશ્મ ગતઃ ।
તતસ્ત્વમપ્યુત્તરં વિષમે યદિ વેત્સિ તદા ગચ્છ ।
અન્યથા શયન કુરુ ।
ઇતિ કથાં શ્રુત્વા પ્રભાવતી સુપ્તા ।
ઇતિ શુકસપ્તતૌ ત્રિપઞ્ચાશત્તમો કથા ॥
સ્તર્ત્ સુક્ 54:
અથાતિવાહ્ય દિનં પ્રભાવતી ગમનોત્સુકા પુનઃ શુકં પૃચ્છતિ ।
સ પ્રાહ-
કો દોષો ગમ્યતાં દેવિ યાદિ ત્વં વેત્સિ ભાષિતુમ્ ।
દૂતેન ભાષિતં યદ્વદ્વિષમે નૃપતેઃ પુરઃ ॥ સુક્_54.1 (=248) ॥
પ્રભાવત્યાહ-કથમેતત્ ।
શુકઃ-અસ્તિ શક્રાવતી નામ પુરી ।
તસ્યાં ધર્મદત્તો નામ રાજા ધર્માદિગુણોપેતઃ ।
તસ્યામાત્યઃ સુશીલો નામ ।
તસ્ય ચ સુતો વિષ્ણુનામા સંધિવિગ્રહિકઃ પૂર્વમાસીત્ ।
તસ્માત્પદાદ્યદા ભ્રષ્ટો દ્રવ્યહીનઃ કુલામાત્યો ઽહમિત્યહઙ્કૃતઃ કર્કશશ્ચ ।
તતો રાજા ન કિઞ્ચિદ્વદતિ ।
મન્ત્રી ચ કદાચિન્નૃપમાહ-સ્વામિન્નયં વિષ્ણુર્ભક્તો રક્તઃ પ્રવીણો દૂતકર્મણિ ।
તદ્દેવપાદૈઃ ક્વાપિ પ્રેષયિત્વા પરીક્ષણીયઃ ।
તતો રાજા તદ્વાક્યં શ્રુત્વા તત્પ્રતિકૂલઃ સન્ભસ્મપ્રાભૃતં મુદ્રયા મુદ્રિતં સમર્પ્ય શત્રુદમનનૃપપાર્શ્વે વિદિશાયાં નગર્યાં તં પ્રેષયામાસ ।
સો ઽપિ ચ તત્ર ગતસ્તત્પ્રાભૃતં ભસ્મમયમજાનન્મુદ્રિતં રાજ્ઞઃ પુરો મુક્તવાન્ ।
તસ્મિંશ્ચામઙ્ગલકારિણિ પ્રાભૃતે રાજ્ઞો ઽગ્રે મુક્તે રાજા કોપાટોપસહિતો બભૂવ ।
તતઃ સ દૂતસ્તસ્મિન્પ્રાભૃતે સમાનીતે કથં ક્ષેમમવાપ્નોતુ ઇતિ પ્રશ્નઃ ।
શુક ઉત્તરં પ્રાહ-સ વિષ્ણુસ્તં ક્રુદ્ધં દૃષ્ટ્વા બુદ્ધિમાનિદમુવાચ-સ્વામિન્! મદીયેન નાથેનાશ્વમેધો યજ્ઞઃ કૃતઃ ।
તસ્ય કુણ્ડસ્ય ત્રેતાગ્રિસમ્ભવં પવિત્રં શ્રેયસ્કરમઘાપહં ભસ્મ વન્દનાય સમર્પિતવાન્ ।
યતઃ-
ગજાઃ સન્તિ હયાઃ સન્તિ વિચિત્રાઃ સન્તિ સમ્પદઃ ।
ત્વદીયે ચ મદીયે ચ દુર્લભં ભસ્મ યાજ્ઞિકમ્ ॥ સુક્_54.2 (=249) ॥
ઇત્યુક્ત્વા સહસોત્થાય કરે ભસ્મ કૃત્વા રાજ્ઞે સમર્પયામાસ ।
સ ચ તેન વચસા તુષ્ટિપરો વવન્દે ।

તેનાપિ તુષ્ટેન પ્રતિપ્રાભૃતં મહત્પ્રેષિતમ્ ।
સ ચ વિષ્ણુઃ સમ્માન્ય વિસર્જિતઃ ।
તતસ્ત્વમપિ ભામિનિ! વિષમે ઉત્તરં જાનાસિ યદિ તદા ગમ્યતામન્યથા તિષ્ઠ ।
ઇતિ કથાં શ્રુત્વા પ્રભાવતી સુપ્તા ।
ઇતિ શુકસપ્તતૌ ચતુઃપઞ્ચાશત્તમી કથા ॥
સ્તર્ત્ સુક્ 55:
અન્યદા યામિનીસમયે પ્રભાવતી ગમનાય શુકમાપૃચ્છતિ ।
કીર ઉવાચ-
ગચ્છ રમ્ભોરુ ગમનં યુજ્યતે ગજગામિનિ ।
યદિ વેત્સ્યુત્તરં કર્તું શ્રીધરો બ્રાહ્મણો યથા ॥ સુક્_55.1 (=250) ॥
પ્રભાવત્યાહ-કથમેતત્? શુકો બ્રૂતે-ચર્મકૂટે ગ્રામે દ્વિજઃ શ્રીધરો નામ ।
તત્રૈવ ચન્દનાખ્યશ્ચર્યકારઃ ।
તત્પાર્શ્વાત્ શ્રીધરેણોપાનહયુગલં કારિતમ્ ।
ચર્મકારો ઽપિ નિત્યમેવ દ્રવ્યં યાચતે ।
વિપ્રો ઽપિ વદતિ-ત્વાં હૃષ્ટચિત્તં કરિષ્યે ।
એવં સુમહત્કાલં યયૌ ।
સ વિપ્રો ઽન્યદા ચર્મકારેણ વિધૃતઃ ।
ધનં વિના સ વિપ્રઃ કથં મુચ્યતે ।
તત્કથયેતિ પ્રશ્નઃ ।
ઉત્તરમ્ ।
શુકઃ પ્રાહ-એતસ્મિન્નન્તરે ગ્રામપાલસ્ય ગૃહે સુતો જાતઃ ।
તતો દ્વિજઃ પ્રાહ છલાન્વેષો સન્-ચર્મકૃન્મયા પૂર્વમુક્તમ્ ત્વાં હૃષ્ટચિત્તં કરિષ્યામિ ।
તદસ્મિન્સુતે જાતે ત્વં હૃષ્ટચિત્તો ન વેતિ ।
યદિ સ બ્રૂતે નાહં હૃષ્ટચિત્ત ઇતિ તદા રાજ્ઞા ગ્રાહ્યઃ સ્યાત્ ।
અન્યથા ચ દ્રવ્યં યાતિ ।
તતસ્તેનોક્તમ્-હૃષ્ટચિત્તો ઽહં જાતઃ ।
તતો દ્વિજશ્છલેનાત્માનં વિમુચ્ય ગતઃ ।
તતો ભામિનિ! યદ્યેવમુત્તરં જાનાસિ તદા ગચ્છ ।
ઇતિ કથાં શ્રુત્વા પ્રભાવતી સુપ્તા ।
ઇતિ શુકસપ્તતૌ પઞ્ચપઞ્ચાશત્તમી કથા ॥
સ્તર્ત્ સુક્ 56:
અથાપરેદ્યુઃ પ્રભાવતી ગમનાય શુકં પૃચ્છતિ ।
શુકઃ--
યાદિ દેવિ ગતા વેત્સિ યદિ કર્તું ત્વમુત્તરમ્ ।
વિષમે સાન્તકો યદ્વદ્વણિક્પુત્રઃ પુરાકરોત્ ॥ સુક્_56.1 (=251) ॥
અસ્ત્યત્ર ત્રિપથો નામ ગ્રામઃ ।
તત્ર સાન્તકો નામ વણિક્ મહાધની કૃપણો દુષ્ટશીલો ગ્રામાન્તરપ્રિયશ્ચ ।
તતશ્ચ ગ્રામાન્તરાદુદ્ગ્રહણિકાં કૃત્વા આગચ્છન્પથિ ચૌરૈર્ધૃતઃ સ ભામિનિ કથં ચોરભયાન્મુચ્યતે ઇતિ પ્રશ્નઃ ।
ઉત્તરમ્ ।
શુકઃ-સ વણિક્પુત્રઃ આત્માનં ચોરૈર્ધૃતં જ્ઞાત્વા ગલગ્રહનામ્નો યક્ષસ્ય સમીપવર્તિનો ઽન્તિકં યયૌ ।

તસ્યાગ્રતશ્ચ દ્રવ્યં મુક્ત્વા હસ્તે ચ ખટિકામાદાય યક્ષાધાશામિદમબ્રવીત્-
ધનોદ્ગ્રાહણિકા દેવ કૃતેયં તવ સર્વતઃ ।
ઇદં દ્રવ્યં મયા લબ્ધં તિષ્ઠત્યન્યચ્ચ વૃદ્ધિમત્ ॥ સુક્_56.2 (=252) ॥
તં લેખકં ચ દૃષ્ટ્વા યક્ષધનમિતિ જ્ઞાત્વા તં પ્રણમ્ય તે ગતાશ્ચોરાઃ ।
સ ચ દ્રવ્યં ગૃહીત્વા ક્ષેમેણ ગૃહં યયૌ ।
ઇતિ કથાં શ્રુત્વા પ્રભાવતી સુપ્તા ।
ઇતિશુકસપ્તતૌ ષટ્પઞ્ચાશત્તમી કથા ॥
સ્તર્ત્ સુક્ 57:
પ્રદોષે ઽન્યત્ર સા બાલા પુનઃ પ્રાહ વિહઙ્ગમમ્ ।
સુખં ભોક્તું વ્રજામ્યદ્ય નરાન્તરરતોદ્ભવમ્ ॥ સુક્_57.1 (=253) ॥
શકુઃ-
યાદિ દેવિ યદા જ્ઞાતા ભર્ત્રા ત્વં વેત્સિ ભાષિતુમ્ ।
યતા જ્ઞાતઃ પુરા રાજ્ઞા વદદ્વિદ્વાઞ્ શુભઙ્કરઃ ॥ સુક્_57.2 (=254) ॥
અવન્તોપુર્યાં વિક્રમાર્કો નૃપઃ ।
તસ્ય ચન્દ્રલેખાનામ્ની રાજ્ઞી ।
સા રાજપણ્ડિતં શુભઙ્કરનામાનં કામાર્તા ઇયેષ રમતે ચ દૂતીદાસીવિપર્યયાત્ ।
નિત્યં તદ્ગૃહં ગત્વા યદૃચ્છયા ક્રીડતે ।
એવં ચ વિલસતોસ્તયોઃ પણ્ડિતરાજ્ઞ્યોઃ પ્રાવૃટ્કાલઃ સમાયયૌ ।
યત્ર ચ-
તડિન્નિર્ઘોષપટહો ઘનગર્જિતગીતકઃ ।
શિખિસ્વરજયધ્વજઃ પ્રાવૃટ્કાલનૃપો યયૌ ॥ સુક્_57.3 (=255) ॥
દુર્દિનં વેગવૃષ્ટિશ્ચ પઙ્કશ્ચ તડિતઃ પ્રભા ।
સદાભિસારિકાણાં ચ સ્નેહવ્યતિકરાણિ હ ॥ સુક્_57.4 (=256) ॥
ઉક્તઞ્ચ-
જૈ સસણેહી તો મુઐ અહ જીવૈ ણિણ્ણેહ ।
દુહિઅ પયારેહિં ગૈઅ ધણ કિં ગજ્જહિ ખલમેહ ॥ સુક્_57.5 (=257) ॥
[યદિ સસ્નેહા તત્ મૃતા અથ જીવતિ નિઃસ્નેહા ।
દ્વાભ્યામપિ પ્રકારાભ્યાં ગતા ધન્યા, કિં ગર્જસિ ખલમેઘ] ॥ સુક્_57.5* (=257*) ॥
કિઞ્ચ-
x x x x x ।
x x x x x ॥ સુક્_57.6 (=258) ॥
એતસ્મિન્સમયે રાત્રૌ રાજ્ઞીં શુભઙ્કરગૃહં ચલિતાં જ્ઞાત્વા પૃષ્ઠત અજ્ઞાતચર્યયા હસ્તે ખડ્ગમાદાય નીલવાસાઃ સન્ કૌતુકો વિક્રમાર્કો રાજા તામનુચલિતઃ ।
શુભઙ્કરો ઽપિ તાં રાજ્ઞીં ગૃહદ્વારસમાગતાં દૃષ્ટ્વા જગાદ-
ઉન્નાદામ્બુદવર્દ્ધિતાન્ધતમસિ પ્રભૃષ્ટદિઙ્મણ્ડલે કાલે યામિકજાગરૂકસુભટવ્યાકીર્ણકોલાહલે ।
ભૂપસ્યાસુહૃદર્ણવામ્બુવડવાવહ્નેસ્ત્વમન્તઃપુરાદાયાતાસિ યદમ્બુજાક્ષિ કૃતકં મન્યે ભયં યોષિતામ્ ॥ સુક્_57.7 (=259) ॥
ઇદં વચનં શ્રુત્વા નૃપતિઃ સ્વપ્રાસાદમાજગામ્ ।
શુભઙ્કરો ઽપિ ભોગસંસ્કારૈશ્ચાટૂક્તિભિશ્ચ મહિષીં તોષયામાસ ।
ઉક્તઞ્ચ-
ણ કુણન્તિ જે પહુત્તં કુવિઅં દાસ વ્ય જે પસાઅન્તિ ।
તે ચ્ચિઅ મહિલાણ પિઆ સેસા સામીચિઅવરાઆ ॥ સુક્_57.8 (=260) ॥

[ન કુર્વન્તિ યે પ્રભુત્વં કુપિતાં દાસ ઇવ યે પ્રસાદયન્તિ ।
તે એવ મહિલાનાં પ્રિયાઃ શેષાઃ સ્વામિન એવ વરાકાઃ] ॥ સુક્_57.8* (=260*) ॥
નાયકેષૂત્તમઃ સો ઽથ મહિષી નાયિકાસુ ચ ।
શયનં ચોત્તમં નિન્યે ત્રિધા ભેદવિકલ્પનાત્ ॥ સુક્_57.9 (=261) ॥
ઉત્તમાધમમધ્યૈશ્ચ ભેદૈઃ સ્નયાન્નાયકસ્ત્રિધા ।
નાયિકાશ્ચ તથા જ્ઞેયાસ્તયોશ્ચ શયનં ત્રિધા ॥ સુક્_57.10 (=262) ॥
તત્ર નાયકગુણાઃ-
હતો મન્યુહસ્રૈર્યઃ સન્તપ્તો મદનાગ્નિના ।
રક્તશ્ચ યો વિરક્તાયાં સો ઽધમઃ પરિકીર્તિતઃ ॥ સુક્_57.11 (=263) ॥
કામિનીભિઃ સ્મરાર્તાભિઃ સતતં કામ્યતે હિ યઃ ।
ન તાઃ કામયતે નમ્રો મધ્યમો નાયકઃ સ્મૃતઃ ॥ સુક્_57.12 (=264) ॥
રક્તાં યો ભામિનીં દેવિ સક્તાં કામયતે સદા ।
તયાપિ કામ્યતે ઽત્યર્થમુત્તમઃ સો ઽભિધીયતે ॥ સુક્_57.13 (=265) ॥
નાયિકાસ્ત્રિધા-
કાર્યે ગૃહ્ણાતિ રોષં યા ગતરોષા પ્રિયાનુગા ।
રસજ્ઞા કૃત્યકુશલા સોત્તમા નાયિકા સ્મૃતા ॥ સુક્_57.14 (=266) ॥
અસ્થાને કોપમાના યા યા દુઃખાનુનયા તથા ।
માનિની માનહીના ચ ક્ષણાત્સા મધ્યમા સ્મૃતા ॥ સુક્_57.15 (=267) ॥
લુબ્ધા યાતીવ ચપલા વચને નીરસાક્ષરા ।
દુઃખપ્રસાધનાભિજ્ઞાકૃતજ્ઞા સાધમા મતા ॥ સુક્_57.16 (=268) ॥
તયોશ્ચ શયનં ત્રિધા-
પાર્શ્વયોરુન્નતિ નીતં નિમ્નમધ્યે પ્રિયસ્ય તત્ ।
વિમર્દં સહતે ઽત્યર્થં સુરતાસક્તયોસ્તયોઃ ॥ સુક્_57.17 (=269) ॥
મધ્યમસ્ય પુનઃ કાર્યં શયનં સમભૂમિકમ્ ।
પ્રવિરલાઙ્ગસંસ્પર્શા નિત્યં યાતિ નિશા યથા ॥ સુક્_57.18 (=270) ॥
દ્વેષ્યસ્ય તુલ્યમુત્તુઙ્ગં મધ્યે નીચં ચ પાર્શ્વયોઃ ।
ન શક્યેત કલાકલ્પો યત્ર રન્તું નિરન્તરમ્ ॥ સુક્_57.19 (=271) ॥
ઇત્યનુન્નતતલ્પસ્થા ભુક્તા મુક્તા વિપશ્ચિતા ।
મહિષી રતિસન્તુષ્ટા પ્રત્યૂષે સ્વગૃહં યયૌ ॥ સુક્_57.20 (=272) ॥
રાજા ચ પ્રાતઃ સર્વાવસરાનન્તરમ્ પણ્ડિતં રાજ્ઞીં ચાજુહાવ ।
સિંહાસને ચ પણ્ડિતમુપવેશયામાસ ।
શુભઙ્કરં પ્રતિ હસન્વાર્તાપ્રબન્ધેનેતિ જગાદ-"કૃતકં મન્યે ભયં યોષિતા"મિતિ વચનં શ્રુત્વા સ્વદોષવિસ્મિતમાનસઃ સઞ્જાતઃ ।
સ રાજ્ઞા જ્ઞાતઃ કથં ભવિત્વિતિ પ્રશ્નઃ ।
યતઃ-
દીનસ્યાપિ ગૃહે દોષે કૃતે ભવતિ નિગ્રહઃ ।
કિં પુનઃ પૃથિવીપાલગૃહે દોષો વિમુચ્યતે ॥ સુક્_57.21 (=273) ॥
ઉત્તરમ્ ।
શુકઃ પ્રાહ-તતશ્ચ સ બુધો રાજ્ઞા જ્ઞાતો ઽહમિતિ સઞ્ચિન્ત્યેતિ વાણીભુદૈરયત્-
ઉગ્રગ્રાહમુદન્વતો જલમતિક્રામત્યનાલમ્બને વ્યોમ્નિ સ્થાપિ ચ દુર્ગમક્ષિતિભૃતાં મૂર્ધાનમારોહતિ ।
વ્યાપ્તં યાતિ વિષાકુલૈરહિકુલૈઃ પાતાલમેકાકિની કીર્તિસ્તે મદનાવતાર કૃતકં મન્યે ભયં યોષિતામ્ ॥ સુક્_57.22 (=274) ॥

ઇતિ પણ્ડિતે પઠિતં શ્રુત્વા રાજા તં બુધં તાં ચ રાજ્ઞીં દૃષ્ટ્વા ઇતિ ચિન્તયામાસ-"દુર્લભો ઽયં બુધઃ ।
સુલભાઃ ખલુ નાર્યઽ ઇતિ વિચિન્ત્ય મહિષીં હસ્તે ધૃત્વા તસ્મૈ વિદુષે દદૌ ।
ઉવાચ ચ-"ગૃહાણેમાં મહિષીમ્ઽ ।
પરિતોષિતઃ પણ્ડિતો ઽપિ "મહાપ્રસાદઽ ઇત્યવોચત્ ।
ઉક્તઞ્ચ-
ગુણદોષૌ ન શાસ્ત્રજ્ઞઃ કથં વિભજતે જનઃ ।
કિમન્ધસ્યાધિકારો ઽસ્તિ રૂપદોષોપલવ્ધિષુ ॥ સુક્_57.23 (=275) ॥
પણ્ડિતો ઽપિ રાજ્ઞઃ પ્રસાદાત્સુખં ભુઙ્ક્તે તયા સમમ્ ।
યદ્યેવં પ્રભાવતિ! ત્વમપિ સમયે વક્તું જાનાસિ તદા ગમ્યતામ્ ।
અન્યથા સ્થીયતામ્ ।
ઇતિ કથાં શ્રુત્વા પ્રભાવતી સુપ્તા ।
ઇતિ શુકસપ્તતૌ સપ્તપઞ્ચાશત્તમી કથા ॥
સ્તર્ત્ સુક્ 58:
અન્યદા પ્રદોષે ચલિતા પ્રભાવતી શુકં પૃચ્છતિ ।
શુકઃ-
રત્યર્થિનો વ્રજાથ ત્વં રન્તું ચેત્સમયોચિતમ્ ।
દુઃશીલાપતિવદ્વેત્સિ કર્તું ગણપતેઃ પુરઃ ॥ સુક્_58.1 (=276) ॥
પ્રભાવત્યાહ-કથમેતત? શુકઃ-અસ્તિ લોહપુરી નામ નગરમ્ ।
તસ્મિંશ્ચ રાજડો નામ પામરઃ ।
તસ્યાપિ પત્ની પરપુરુષલમ્પટા દુઃશીલેત્યાહ્વયા ।
સા ચ સૂત્રવિક્રયાર્થં સખીભિઃ સમેત્ય પદ્માવતીં પુરીં પ્રયાતિ ।
તતશ્ચ ગ્રામસમીપસ્થસ્ય ગણપતેસ્તાભિઃ પૃથક્પૃથક્ ઉપયાચિતમુક્તમ્ ।
તયા ચ ચુમ્બનમુપયાચિતમુક્તં મદનાક્રાન્તદેહયા ।
સ ચ તાસાં પ્રભૂતં લાભં ચક્રે ।
તતઃ સર્વાભિરન્યાભિરાત્મીયમુપયાચિતં તસ્મૈ ગણેશાય પ્રદત્તમ્ ।
તયા ચ નગ્નીભૂય ચુમ્બનં કૃતમ્ ।
તતઃ કેલિપ્રિયેણ તેન સા અધરે ધૃતા ।
તસ્મિંશ્ચ ધૃતે સા કુક્કુટીવ તત્ર સ્થિતા ।
તઞ્ચ વૃત્તાન્તં તન્મોક્ષણાય તદ્ભર્તુઃ સખ્યોપહસમાના નિવેદયામાસુઃ ।
સો ઽપિ તદ્વચનં શ્રુત્વા તત્રાગમત્ તાં તથાવિધાં દૃષ્ટ્વા સ વ્યચિન્તયત્-કથમિયં મુચ્યત ઇતિ પ્રશ્નઃ ।
શુકઃ-તાં તથાસ્થિતાં દૃષ્ટ્વા સકામઃ સન્ રાસભં રન્તુમારેભે ।
તતશ્ચ સ ગણપતિસ્તતાવિધં કૌતુકં દૃષ્ટ્વા જહાસ ।
હસતસ્તસ્ય ઓષ્ઠૌ શિથિલૌ જાતૌ ।
તતઃ સા મુક્તા સતી પ્રણમ્ય નિજં નાથં તર્જયન્તી ગૃહં યયૌ ।
કૃતં તેન રતં દેવિ સમયોચિતમીદૃશમ્ ।
સ્વકાર્યે મોચિતા સાપિ દુઃશીલા વિઘ્નનાયકાત્ ॥ સુક્_58.2 (=277) ॥
સમયોચિતમારમ્ભં કુરુતે યસ્તુ કૃત્યવિત્ ।
સર્વદા તુ ફલં તસ્ય સમયજ્ઞો દિ શિષ્યતે ॥ સુક્_58.3 (=278) ॥
ઇતિ કથાં શ્રુત્વા પ્રભાવતી સુપ્તા ।
ઇતિ શુકસપ્તતૌ અષ્ટપઞ્ચાશત્તમી કથા ॥

સ્તર્ત્ સુક્ 59:
અથ દિનાન્તે સા શુકં ગમનાય પૃચ્છતિ સ્મ ।
શુકઃ-
ગચ્છ દેવિ સ્વકાર્યઞ્ચ કુરુ ચિન્તિતમદ્ભુતમ્ ।
રુક્મિણીવદ્વિજાનાસિ પતિં વઞ્ચિતુમુદ્ધતમ્ ॥ સુક્_59.1 (=279) ॥
પ્રભાવત્યાહ-કથમેતત્? શુકઃ-અસ્તિ સઙ્ગમો નામ ગ્રામઃ ।
તત્ર રાહડો નામ રાજપુત્રઃ સકોપઃ ।
તસ્ય ભાર્યા રુક્મિણી નામ ।
સ ચ તયા સાર્ધં દેવયાત્રાયાં ચલિતઃ ।
સા ચ નરાન્તરં કટાક્ષયન્તો તેન દૃષ્ટા પુમાંશ્ચ ।
તતઃ સ તન્મિથુનં તથાવિધં જ્ઞાત્વા તાં તદનુરક્તાં મેને ।
ઉક્તઞ્ચ
બદ્ધમણિઆઇ કન્તો તહેઅ અદ્ધચ્છિપિચ્છિલા ધારિ ।
અસસિઅં પિ મુણિજ્જૈ છૈલ્લજનસંકુલે ગામે ॥ સુક્_59.2 (=280) ॥
[બદ્ધહૃદયાયાઃ કાન્તઃ તથૈવ અર્દ્ધાક્ષપિચ્છિલા વામા ।
નિઃશ્વસિતમપિ જ્ઞાક્ષયતે વિદગ્ધજનસંકુલે ગ્રામે] ॥ સુક્_59.2* (=280*) ॥
તાં તથાવિધાં વિકૃતાં જ્ઞાત્વા ચ રાહડો ગૃહમગમત્ ।
ધિક્કૃત્ય પરુષાક્ષરૈર્ગૃહાન્તરે યન્ત્રિતાં ધારયામાસ ।
સા ચ ચિન્તયતિ-મમ જન્મ જીવિતં યૌવનં ચ તદા સફલં યદા એતસ્ય પ્રત્યક્ષં નરાન્તરમુપભોક્ષ્યે ।
પ્રતિજ્ઞાતં ચ મનસા દૃઢમ્ ।
તત આત્મોયપ્રતિજ્ઞાં કથં નિર્વાહયત્વિતિ પ્રશ્નઃ ।
શુકઃ-તતઃ સા કદાચિત્તં હૃદયસ્થં નરં ગૃહપાર્શ્વે ગચ્છન્તં દૃષ્ટ્વા તં પ્રત્યાહ-અદ્ય રાત્રૌ ત્વયાસ્મદ્ગૃહાઙ્ગણસ્થચિઞ્ચિણીમૂલે નિજકાયાકારગર્તાયામૂર્ધ્વલિઙ્ગિના શયનં વિધેયમિતિ ।
સ તથેતિ પ્રતિજ્ઞાય રાત્રૌ તથા ભૂત્વા સ્થિતઃ ।
સા ચ કામાર્તા સર્વકરણચતુરા તત્ર યયૌ ।
આગારભૂમિમુદ્દિશ્ય ભર્તારમાહ્વયતિ સ્મ ।
સા ચિઞ્ચિણીચ્છાયાયાં ગત્વા તસ્ય લિઙ્ગસ્યોપરિ ઉપવિશ્ય સતૂમધનુષં તમબ્રવીત્ ।
ધાનુષ્કો ઽસિ પ્રધાનો ઽસિ લોકે ખ્યાતિં ગતો ઽસિ ચ ।
છિન્ધિ મે ચન્દ્રિકામદ્ય પૌરુષં ગણયામિ તે ॥ સુક્_59.3 (=281) ॥
સ ચ મૂર્ખસ્તદ્વચનમિદં શ્રુત્વા સશરં ધનુરાદાય ચન્દ્રિકાં લક્ષીકૃત્ય બાણં મુમોચ ।
તેન મુક્તો ઽપિ બાણો નાકાશગતાં ચન્દ્રિકાં ભિનત્તિ ।
અધઃ સ વેધ્યાદ્ ભ્રષ્ટઃ ।
તસ્મિંશ્ચ પત્યાવપરાદ્ધેષૌ સતિ સા વિંપરીતરતક્ષમા સહસ્તતાલં તમિદમાહ-
x x x
[રાહડ ભૂલડં ચાન્દ્રણીયાહં હિં રૂપવદીસૈ નીયડડં ।
તાહં વલિકીજિન્હં તાદહીવાહં મૈં રાષજ્જેવદ્રઢીછાહં] ॥ સુક્_59.3* (=282*) ॥
રાહડો ઽપિ તામેવં જલ્પન્તીં શ્રુત્વા તં શરં ગવેષયન્ ચિરં બભ્રામ ।
તતસ્તયા યદૃચ્છયા વિપરીતં વિહિતમ્ ।
એવમુક્તશ્ચ પતિઃ-
યદૃચ્છયા રતં મૂર્ખ તે પુરો ઽદ્ય મયા કૃતમ્ ।
શૂરો હિ કુહિતો ઽસિ ત્વં યાસ્યામીતિ જગાદ તમ્ ॥ સુક્_59.4 (=283) ॥

ઇત્યુક્ત્વોપપત્ત્યા સમાનીતં હયમારુહ્યજગામ ।
ગચ્છન્તીં ચ તાં તતો દૃષ્ટ્વા રાહડો ઽપિ લજ્જિતો વિગુપ્તશ્ચ ।
તતઃ સ્ત્રીણાં વશગઃ કો ન વિડમ્બિતઃ ।
યતઃ-
આનનર્ત પુરા શમ્ભુર્ગોવિન્દો રાસકૃત્તથા ।
બ્રહ્મા પશુત્વમાપન્નઃ સ્ત્રીભિઃ કો ન વિડમ્બિતઃ ॥ સુક્_59.5 (=284) ॥
સંસારવૃક્ષમૂલં યાઃ પાપકન્દલભૂમિકા ।
સન્તાપફલપુષ્પાણિ યોષિતઃ કિં સુખાવહાઃ ॥ સુક્_59.6 (=285) ॥
માયામૂલમિદં સર્વં તસ્યા મૂલં હિ યોષિતઃ ।
સંયોગો યોષિતાં મૂલં તં ત્યક્ત્વા ચ સુખાનિ નઃ ॥ સુક્_59.7 (=286) ॥
તસ્યેદં વચઃ શ્રુત્વા પ્રભાવતી પ્રાહ-
ઉત્પત્તિકારણં તન્વી તન્વી વૃદ્ધેશ્ચ કારણમ્ ।
સુખસ્ય કારણં તન્વી સા કથં કીર દુષ્યતે ॥ સુક્_59.8 (=287) ॥
વિના તાભિર્ન સમ્ભોગો વિના તાભિઃ સુખં ન ચ ।
વિના તાભિર્ન ચાત્માનં કૃતાર્થં મન્યેતે જનઃ ॥ સુક્_59.9 (=288) ॥
ઉક્તઞ્ચ-
અમૃતસ્યેવ કુણ્ડાનિ સુખાનામિવ ખાનયઃ ।
રતેરિવ નિધાનાનિ યોષિતઃ કેન નિર્મિતાઃ ॥ સુક્_59.10 (=289) ॥
પ્રિયાદર્શનેમેવાસ્તુ કિમન્યૈર્દર્શનાન્તરૈઃ ।
પ્રાપ્યતે યત્ર નિર્વાણં સરોગેણાપિ ચેતસા ॥ સુક્_59.11 (=290) ॥
ઇતિ તસ્યા વચઃ શ્રુત્વા શુકઃ પ્રાહ-
વાજિવારણલોહાનાં કાષ્ઠપાષાણવાસસામ્ ।
નારીપુરુષતોયાનામન્તરં બહુ વિદ્યતે ॥ સુક્_59.12 (=291) ॥
એતત્ત્વયોક્તં પતિવ્રતાવિષયં નાન્યાસુ ।
ઇતિ કથાં શ્રુત્વા પ્રભાવતી સુપ્તા ।
ઇતિ શુકસપ્તતૌ એકોનપષ્ટિતમી કથા ॥
સ્તર્ત્ સુક્ 60:
અન્યદા સા પ્રભાવતી ગમનાય શુકં પ્રપચ્છ ।
શુકઃ પ્રાહ-
ગચ્છ દેવિ યદા વેત્સિ સંશયે કૃત્યમાગતે ।
વીરસ્ય નપતેર્યદ્વત્સભાયાં નૃપદૂતકઃ ॥ સુક્_60.1 (=292) ॥
પ્રભાવત્યાહ-કથમેતત્? શુકઃ-
કચ્છાધિપતિના દેવિ તસ્ય રાજ્ઞઃ સભા શ્રુતા ।
વિચિત્રા દેવનિર્મિતા સર્વરત્નવિભૂષિતા ॥ સુક્_60.2 (=293) ॥
તાં દ્રષ્ટું પ્રહિતો દૂતો હરિદત્ત ઇતિ શ્રુતઃ ।
સહસ્રપ્રાભૃતો ભીરુ સુરત્નહયહસ્તકઃ ॥ સુક્_60.3 (=294) ॥
સ દૂતસ્તત્પુરીં ગત્વા નૃપં દૃષ્ટ્વા તં જગાદ, "મત્સ્વામિનાહં સચિત્રાં તવ સભામવલોકયિતુમુત્કલિતઃ ।
રાજા પ્રાહ-પ્રાતર્દર્શયિષ્યે ।
તતો રાજ્ઞા દ્વિતીયદિને દૂત આકારિતઃ ।
સ ચ સહસાગતસ્તાં સભાં વિચિત્રરત્નખચિતાં દૃષ્ટ્વા જલમયીં સ્થલમયીં વેતિ નિશ્ચેતુમશક્તઃ કથં ભવત્વિતિ પ્રશ્નઃ ।

શુકઃ તતઃ સ પૂગીફલં પુરઃ ક્ષિપ્ત્વા સ્થલં જ્ઞાત્વા ગૃહં યયૌ ।
ઇતિ કથાં શ્રુત્વા પ્રભાવતી સુપ્તા ।
ઇતિ શુકસપ્તતૌ ષષ્ટિતમી કથા ॥
સ્તર્ત્ સુક્ 61:
અન્યદા સા શુકં પચ્છતિ સ્મ ।
શુક પ્રાહ-
ગચ્છ દેવિ ગતા વેત્સિ રન્તું ચેત્ત્વં નિજં નરમ્ ।
યથા તેજુકયા પૂર્વં કૃતં ચિરમાકાઙ્ક્ષિતમ્ ॥ સુક્_61.1 (=295) ॥
પ્રભાવત્યાહ-કથમેતત્? શુકઃ કથયતિ-અસ્તિ ખોરસમભિધાનો ગ્રામઃ ।
તત્ર વણિક્પુત્રઃ પાર્શ્વનાગનામા ।
તસ્ય ભાર્યા રૂપસમ્પન્ના રતલોલુપા કુલટા તેજુકા નામ ।
સાન્યદા સખીભિર્વૃતા દેવયાત્રાલોકનાય ગતા સુરૂપસ્યૈકસ્ય પુંસઃ રૂપ પ્રેક્ષ્ય સઙ્ગમાય મનશ્ચક્રે ।
યતઃ-
વિવાહ દેવયાત્રાયાં રાજવેશ્મનિ સઙ્કટે ।
પરગેહે વિવાદે ચ દેવિ નારી વિનશ્યતિ ॥ સુક્_61.2 (=296) ॥
ઉક્તઞ્ચ-
ગૃહે ઽરણ્યે તથા દેવે હવ્યે તીર્થે જલાશયે ।
વિવાહે ચોત્સવે નિત્યં માલિનીનિલયે તથા ॥ સુક્_61.3 (=297) ॥
યાત્રાયાં સ્ત્રીસમૂહે ચ નિર્જને જનસઙ્કુલે ।
પત્તને ચ તથા ગ્રામે સ્વચ્છન્દા દ્વારવર્તિની ॥ સુક્_61.4 (=298) ॥
ખલે ક્ષેત્રે પ્રવાસે ચ માર્ગે વેશ્મનિ ચત્વરે ।
પ્રવેશે નિર્ગમે રાજ્ઞાં સદા યા કૌતુકપ્રિયા ॥ સુક્_61.5 (=299) ॥
પ્રતિવેશ્મગૃહે શૂન્યે રજકીસૂચિકીગૃહે ।
દિવા રાત્રૌ ચ સન્ધ્યાયાં દુર્દિને રાજચત્વરે ।
શોકે ચ વ્યસને ભર્તુઃ સ્વચ્છન્દા સ્ત્રી વિનશ્યતિ ॥ સુક્_61.6 (=300) ॥
તેજુકા ચ તં દૃષ્ટ્વા ભ્રૂસંજ્ઞયા આહૂયેદમબ્રવીત્-અહં તવાસક્તા પરં મદીયો ભર્તા દુઃસહો નિષ્ઠુરશ્ચ ગૃહાદ્બહિર્નિર્ગન્તું નોત્સહે ।
અતો યસ્મિંસ્તસ્મિન્દિવસે ઽસ્મદ્ગૃહદ્વારિ ઘટે ક્ષિપ્ત્વા વૃશ્ચિકો મોક્તવ્યઃ ।
તદાહં પશ્ચિકદષ્ટા ભવિષ્યામિ ।
ત્વયાસ્મદ્ગૃહદ્વારિ વૈદ્યેન ભાવ્યમ્ ।
ઇતિ સઙ્કેતં વિધાય સ્વગૃહં જગ્મતુઃ ।
તેનાપિ તથા કૃતમ્ ।
સાપિ ઘટં ખટ્વોચ્છીર્ષકે ક્ષિપ્ત્વા ઇતિ જગાદ-અહમનેન વૃશ્ચિકેન ઘટસ્થેન દષ્ટાઽ-ઇતિ રારટીતિ ।
સો ઽપિ ચ પુરુષસ્તદા વૈદ્યો ભૂત્વા તદ્ગૃહદ્વારિ તસ્થૌ ।
"તાડં બન્ધૌ પોટ્ટં મલૌ સૂલં ફેડૌ વિસં હરૌ"
[તાલં બધ્નામિ, ઉદરં મર્દ્દયામિ, શૂલં સ્ફેટયામિ, વિષં હરામિ] ઇતિ જલ્પતિ ।
તદા ચ સા ભર્તારં જગાદ ।
દેહિ કાષ્ઠાનિ મે નાથ મરિષ્યામિ ન સંશયઃ ।
આહૂય મન્ત્રિકાન્વૈદ્યાન્ ગતાર્ત્તિં વા કુરુષ્વ મામ્ ॥ સુક્_61.7 (=301) ॥
તતસ્તદ્ભર્તા ગૃહાદ્બહિઃ સ્થિતં તમાકારયામાસ ।
વૈદ્યો ઽપિ તાં દૃષ્ટ્વા તત્પતિં જગાદ ।

યદ્યેષા કાલદષ્ટા જીવતિ તતસ્ત્વં ભાગ્યવાનહમપિ યશઃપાત્રં ભવામિ ।
વણિગાહ-વૈદ્ય! પ્રસાદં વિધાય એનાં વિષરહિતાં કુરુ ।
તતઃ સ વૈદ્યઃ કેનાપિ કટુકભૈષજ્યેન વનિતૌષ્ઠમાલિપ્ય તત્પતિમાહ- અહો વણિક્સર્વેષામપિ વિષાણાં સમધિકં માનુષવિષમેવ ।
તતો વિષસ્ય વિષમૌષધમિતિ કૃત્વા ત્વમસ્યા ઓષ્ઠં ધાવ ।
તતો વણિક્ તથા કર્તુમારેભે ।
ક્ષણમાત્રેણતસ્ય વણિજઃ કટુકૌષધમિશ્રૌષ્ઠાસ્વાદેન મુખં કટુકં સઞ્જાતમ્ ।
તતો વણિગાહ-ત્વમેવોષ્ઠ ધાવેત્યુક્ત્વા વણિક્ સ્થિતઃ ।
વણિજો ઽપિ વિષશઙ્કારૂઢા ।
તતો બહિર્ગતે વણિજિ વૈદ્યેન સા કામાર્તા યથેચ્છં ભોજિતા ।
તદનન્તરં સા માયિની સ્વસ્થાભૂત્ ।
વણિગપિ ક્ષણેન સ્વસ્થો બભૂવ ।
ઉપકૃતશ્ચ વૈદ્યસ્તેન ચરણૈઃ સ્પૃષ્ટ્વા ત્વદીયો ઽસ્મીતિ ।
તતઃ સ વૈદ્યચ્છદ્મના ગૃહમાયાતિ સતતં વણિજિ બહિર્ગતે ભુઙ્ક્તે ચ તાં નિત્યમ્ ।
તતો ભામિનિ એવં કર્તું વક્તું ચ યદિ જાનાસિ તતો યાહિ ।
એવં કર્તું ચ વક્તું ચ યો જાનાતિ છલપ્રિયઃ ।
સ કરોતુ સ યાત્વેવં કર્તું ભોક્તું નિજં હિતમ્ ॥ સુક્_61.8 (=302) ॥
ઇતિ કથાં શ્રુત્વા પ્રભાવતી સુપ્તા ।
ઇતિ શુકસપ્તતૌ એકષષ્ટિતમી કથા ॥
સ્તર્ત્ સુક્ 62:
અન્યદા સા પ્રભાવતી શુકમાપૃચ્છતિ ।
શકુઃ પ્રાહ-
પ્રિયમેવાનુભોક્તવ્યં યાહિ દેવિ તદર્થિની ।
કુહનસ્ય યથા કાન્તે સઙ્કટે ઽસિ ક્ષમોત્તરે ॥ સુક્_62.1 (=303) ॥
અસ્તિ ગમ્ભીરાખ્યો ગ્રામઃ ।
તત્ર કુહનો નામ રાજપુત્રર્ ઇર્ષ્યાલુઃ શૂરો જડઃ સ્ત્રીપ્રિયો દુર્ધરશ્ચ ।
તસ્યાભૂતાં દ્વે કલત્રે શોભિકાતેજિકાખ્યે રતલોલુપે પરપુરુષલમ્પટે સુરૂપે ।
તદ્ભર્તા તદ્રક્ષણાય ગ્રામાદ્બહિર્નદીતીરે ગૃહં કેચ દ્વારસ્થસ્તે રક્ષયતિ ।
અન્યદા સ તાભ્યામુક્તઃ-યદા કશ્ચિન્નાપિતઃ સમભ્યેતિ તદા ભવ્યં ભવતિ ।
તતસ્તેનાપિ ભ્રામકો નાપિતઃ પ્રેષિતઃ પ્રતિસીરાન્તરૈસ્તયોર્નખકલ્પનાય ।
તતશ્ચ તયોશ્ચરણાન્ તિરસ્કરિણીબહિઃસ્થાન્નાપિતઃ પ્રક્ષલયતિ ।
પતિશ્ચાદૂરે પથિ નિવિષ્ટઃ ।
તાભ્યાં ચ સ નાપિતઃ સુવર્ણકટકમર્પયિત્વા પ્રચ્છન્નમેવમુક્તઃ-એતદ્ દ્રવ્યં ગૃહીત્વા આવયોઃ કેનાપિ સાર્ધં સંયોગં વિધેહિ ।
દિવાકીર્તિરપિ તથેતિ પ્રતિજ્ઞાય રાજપુત્રમાપૃચ્છ્ય જગામ ।
અન્યદાત્મમિત્રં નવયૌવનં કલાપાત્રમનુદ્ગતશ્મશ્રું સ્ત્રીવેષં કારયિત્વા તયોઃ પત્યુઃ પાર્શ્વે તેન સહ સમાગત્ય નાપિત ઇદમાહ-મમેયં વલ્લભા ।
અહં ચ ગ્રામાન્તરં જિગમિષુર્યુષ્મદ્ગૃહં વિનાન્યત્ર મોક્તું ન શક્નોમિ ।
યતો ભવતાં ગૃહે સ્ત્રીયન્ત્રણા ભવ્યા ।
ઇત્યુક્તે તેન પ્રતિપન્નં મુઞ્ચેતિ ।
તતશ્ચણ્ડાલો ઽપિ તં મુક્ત્વા તયોઃ પાર્શ્વે ગતો જગાદ-યદિયં યુષ્માભિરાત્મીયા કરણીયા ।
તતસ્તે તં ચણ્ડાલાનીતં જ્ઞાત્વા બહુ મેનાતે ।
સ ચ દિવા સ્ત્રીરૂપી રાત્રૌ ચ કામુકઃ રાજપુત્રકલત્રે પ્રતિવારં ભુઙ્ક્ત ।