Śukasaptati · Part 120

// śrīḥ //
śukasaptatiḥ //
"vinodinī' saṃskṛta-hindī-vyākhyopetā //
START Suk 1:
praṇamya śāradāṃ devīṃ divyavijñānaśālinīm /
vacmi cetovinādārthamuddhāraṃ kīrasammateḥ // Suk_1.1 (=1) //
asti candrapuraṃ nāma nagaram /
tatra vikramaseno nāma rājā babhūva /
tasminnagare haridatto nāma śreṣṭhī tasya bhāryā śṛṅgarasundarīnāmnī /
tatputro madanāvinodanāmā babhūva /
tasya patnī prabhāvatī /
sā somadattaśreṣṭhinaḥ kanyā /
madanavinodastu atīvaviṣayāsaktaḥ kuputraḥ pituḥ śikṣāṃ na śṛṇoti /
tasya dyūtamṛgayāveśyāmadyādiṣu atīva āsaktiḥ /
kumārgacāriṇaṃ taṃ kuputraṃ dṛṣṭvā tatpitā haridattaḥ sapatnīkaḥ atīva duḥkhitaḥ sañjātaḥ /
taṃ haridattaṃ kuputraduḥkhena pīḍitaṃ dṛṣṭvā tasya sakhā trivikramanāmā dvijaḥ svagṛhato nītinipuṇaṃ śukaṃ sārikāṃ ca gṛhītvā tadgṛhe gatvā prāha-"sakhe haridatta! enaṃ śukaṃ sapatnīkaṃ putravattvaṃ paripālaya /
etatsaṃrakṣaṇena tava duḥkhaṃ dūrībhaviṣyati' /
haridattastu taṃ śukaṃ gṛhītvā putrāya samarpayāmāsa /
madanavinodena śayanamandire svarṇapañjarasthaḥ sthāpitaḥ paripoṣitaśca /
athaikadā rahasi śuko madanaṃ prāha-
he sakhe!
pitroste duḥkhinorduḥkhātpatatyaśrucayo bhuvi /
tena pāpena te vatsa patanaṃ devaśarmavat // Suk_1.2 (=2) //
sa prāha-"kathametat?' śuka āha-asti pañcapuraṃ nāma nagaram /
tatra satyaśarmā brāhmaṇaḥ /
tadbhāryā dharmaśīlānāmnī putrastu devaśarmā /
sa ca adhītavidyaḥ pitṛpracchannavṛttyā deśāntaraṃ gatvā bhāgīrathītīre tapaḥ kṛtavān /
ekadā sa tapasvī gaṅgātīre japārthamupaviṣṭaḥ /
tasminkāle kayācit balākayā uḍḍīyamānayā tadaṅgopari purīṣotsargaḥ kṛtaḥ /
sa ca tapasvī krodhākulitanetraḥ yāvadūrdhvaṃ paśyati tāvattatkrodhāgninā bhasmībhūtāṃ balākāṃ bhūmau patitāṃ dṛṣṭvā [balākāṃ dagdhvā] nārāyaṇadvijagṛhe bhikṣārthaṃ yayau /
svabhartṛśuśrūṣāparayā tatpatnyā kopābhiviṣṭo nirbhartsitaḥ satpakṣihāyamuktaśca- "nāhaṃ balākeva tvatkopasthānam' /
sa ca pracchannapātakajñānādbhīto vismitaśca, preṣitaśca tayā dharmavyādhapārśva vāraṇasīṃ nagarīṃ yayau /
tatra raktāktahastaṃ yamapratibhaṃ māṃsavikrayaṃ vidadhānaṃ taṃ dṛṣṭvā dṛśāmantaḥsthitaḥ /
vyādhena svāgatapraśnapūrvakaṃ svagṛhaṃ nītvā nijapitarau sabhaktikaṃ bhojayitvā paścāttasya bhojanaṃ dattam /
tadanantaraṃ sa ca vyādhaṃ jñānakāraṇaṃ papraccha-"kathaṃ satī jñānavatī, kathaṃ ca tvaṃ jñānavān' /
tena vyādhenoktam-
nijānvayapraṇītaṃ yaḥ samyagdharmaṃ niṣevate /
uttamādhamamadhyeṣu vikāreṣu parāṅmukhaḥ // Suk_1.3 (=3) //
sa gṛhī sa muniḥ sādhuḥ sa ca yogī sa dhārmikaḥ /
pitṛśuśrūṣako nityaṃ jantuḥ sādhāraṇaśca yaḥ // Suk_1.4 (=4) //

ahaṃ sāpi ca evaṃ jñāninau tvaṃ ca nijapitarau parityajya bhramanmādṛśāṃ na sambhāṣaṇārhaḥ /
paramatithiṃ matvā jalpitaḥ /
evamuktaḥ sa brāhmaṇo vinayaparaṃ vyādhaṃ papraccha /
tenoktam-
na pūjayanti ye pūjyānmānyānna mānayanti ye /
jīvanti nindyamānāste mṛtāḥ svargaṃ na yānti ca // Suk_1.5 (=5) //
vyādhena bodhitastena sa yayau gṛhamātmanaḥ /
abhavatkīrtimāṃlloke parataḥ kīrtibhājanam // Suk_1.6 (=6) //
tasmādvaṇigdharmaṃ svakulodbhavaṃ smara pitrośca vinayaparo bhava' /
evamuktaḥ sa madanaḥ pitarau namaskṛtya tadanujñāto bhāryāñcāpṛcchyapravahaṇamadhirūḍhaṃvān gato deśāntaram /
paścāttatpatnī katiciddināni śokayuktā nirvāhya svairiṇībhiḥ sakhībhiḥ pratibodhitā puruṣāntarābhilāṣukābhavat /
yatastābhirevamuktam-
tāvatpitā tathā bandhuryāvajjīvati mānavaḥ /
mṛto mṛta iti jñātvā kṣaṇātsneho nivartate // Suk_1.7 (=7) //
atastvaṃ svapatimaprāpyamāṇā nijaśarīrasya katiciddinasthāyiyauvanasya puruṣāntararamaṇād gṛhāṇa phalam /
tatastāsāṃ vacanena puruṣāntarasya guṇacandrasaṃjñasya ramaṇāya śṛṅgāraṃ vidhāya yāvatpracalitā tāvatsārikayā mā gacchetyādivacanairnirbhartsitā /
tato yāvatsā tāṃ sārikāṃ galamoṭanapūrvaṃ vināśayati tāvaduḍḍīya yayau /
tataḥ kṣaṇaṃ sthitvā sveṣṭadevatāṃ hṛdi smṛtvā tāmbūlaṃ pragṛhya yāvaccalitā tāvat śukaḥ prāha-"siddhirastu /
kva gantavyam', ityādivākyaiḥ pṛṣṭā /
sā ca śukavacanaṃ śakunamiti kṛtvā prahasya tamāha-"he śukarāja! narāntarāsvādaṃ vijñātuṃ pracalitāsmi' /
śuka uvāca- "yuktamidaṃ karttavyameva paraṃ duṣkaraṃ ninditaṃ ca kulastrīṇām /
kiñca, tadā gamyatā yadi viparīte samāyāte sati tava buddhirasti /
yadi nāsti tadā parābhavapadaṃ bhaviṣyasi /
yataḥ-
kautukānveṣiṇo nityaṃ durjanā vyasanāgame /
māsopavāsinī yadvadvaṇikputrakacagrahe // Suk_1.8 (=8) //
papraccha sā tadā sārdhaṃ puṃścalībhiḥ kṛtādarā /
sasambhramā jagādedaṃ kimidaṃ bhāṣitaṃ śukaḥ // Suk_1.9 (=9) //
yadi te kautukaṃ subhru parārthaṃ gaccha sundari /
sthirībhūya tvayā paścāt śrāvyeyaṃ mahatī kathā // Suk_1.10 (=10) //
evaṃ śukoktaṃ śrutvā yadā sā kautukākulacetasā nijagṛha āsīnāsti tadā śukaḥ kathāṃ prāha- asti candrāvatī puro /
tasyāṃ bhīmanāmā nṛpaḥ /
tatra sudhano nāma mohanaśreṣṭhisutaḥ tannagaravāsino haridattasya kalatraṃ lakṣmīṃ rantumīhate /
tadvatsā na manyate /
tato māsopavāsinīṃ pūrṇābhidhānāṃ gatvā pūrṇadhanāvarjitāṃ kṛtvā haridatte nagarādbahirgate tadgṛhe dūtītvena preṣayāmāsa /
sāpi cāṭūktibhirlakṣmīṃ prasādayāmāsa /
prasannayā ca tayetyuktam- "yattvaṃ yācase tatkaromi" /
pūrṇayoktam- "tarhi manmataṃ naraṃ bhaja" /
tayoktam- "kulastrīṇāṃ naitadyujyate paraṃ yattavāgre pratipannaṃ tatkaromi' /
uktañca-

chijjau sīsaṃ aha hou bandhaṇaṃ caau savvahā lacchī /
paḍivaṇṇapālaṇe supurisāṇaṃ jaṃ hou taṃ hou // Suk_1.11 (=11) //
[śīrṣa chidyatām atha bhavatu bandhanaṃ calatu savathā lakṣmīḥ /
pratipannapālane supuruṣāṇāṃ yad bhavatu tad bhavatu] // Suk_1.11* (=11*) //
tathāca
diḍhalohasiṃkhalāṇaṃ assāṇa vivihapāsabandhāṇaṃ /
tāṇaṃ cia ahiaraaro vāābandho supurisassa // Suk_1.12 (=12) //
[dṛḍhalohaśṛṅkhalānāṃ bhavatu vivadhapāśabandhanam /
tābhyāmapi adhikataro vācābandhaḥ supuruṣasya] // Suk_1.12* (=12*) //
adyāpi nojjhati haraḥ kila kālakūṭaṃ, kūrmo bibharti dharaṇīṃ khalu cātmapṛṣṭhe /
ambhonidhirvahati duḥsahavāḍavāgnimaṅgīkṛtaṃ sukṛtinaḥ paripālayanti // Suk_1.13 (=13) //
tacchrutvā hṛṣṭā pūrṇā /
"evamevaitat' /
tatastāṃ lakṣmīṃ pratividhāya guṇamohanārthe pradoṣe svagṛhe nināya /
tataḥ sa mohanaḥ kathitavelopari nāgataḥ kiñcitkāryādivaiyagryeṇa /
tato lakṣmyā sakāmayoktam- "yatkamapi naraṃ samānaya' /
tataḥ pūrṇayā mūḍhayā tatpatireva samānītaḥ /
svabhartari samāyāte sā kathaṃ bhavatviti kathaṃ gṛhaṃ yātviti tvaṃ sakhyastava vā kathayantu /
tā āhuḥ- "na jānīmaḥ /
tvameva kathaya' /
śuka āha- "yadi na yāsi tadā kathayāmi' /
tayoktam-- "na yāsyāmi' /
śukaḥ-sā āgacchanneva svapatiriti jñātvā taṃ kacagrahaṃ pragṛhyaivamuvāca-he śaṭha! sarvadā tvamiti mamāgre jalpasi yanme tvāṃ vinā nānyā vallabhā asti /
adhunā tu mayā parīkṣito jñātaśceti kopaṃ cakre' /
sa ca tāṃ kaṣṭena sukomalavacanairanunīya svagṛhaṃ ninye /
kathāṃ śrutvā śukenoktāṃ bhayavismayakāriṇīm /
puṃścalīvṛndasaṃyuktā suptā rātrau vaṇikpriyā // Suk_1.14 (=14) //
iti śukasaptatau prathamā kathā //
START Suk 2:
sā tathaiva samaṃ tābhirdvitīyo 'hni niśāmukhe /
śukamāpṛcchya calitā śukastāmidamabravīt // Suk_2.1 (=15) //
yatheṣṭaṃ gaccha suśroṇi yadi jānāsi duḥkṛte /
pratyuttaraṃ samāyāte yaśodevīva saṅkaṭe // Suk_2.2 (=16) //
tataḥ prabhāvato pṛcchati- "kā yaśodevī /
kadā kasminsaṅkaṭe tayā ka upāyaḥ kṛta' iti /
śukaḥ- "yadā kathayāmi tadā mayi suratavighātena tava kopaḥ prāṇaniṣūdanaḥ syāt' /
sā āha- "suhṛdāṃ sādhvasādhvapi śrotavyameva' ityanujñātaḥ śukaḥ āha- asti nandanaṃ nāma nagaram /
tatra nandano nāma rājā /
tatputro rājaśekharaḥ /
tadvadhūḥ śaśiprabhā /

tāṃ dhanasenasuto vīranāmā dṛṣṭvā sakāmaḥ san jvarapīḍito 'bhūt /
bhojanādi na vidhatte /
sa ca mātrā yaśodevyā pṛṣṭaḥ sansagadgadaṃ kāraṇamāha- "sā ca rājakanyā durlabhā /
sa kathaṃ jīvatu' iti praśnaḥ /
tayoktam- "tvameva kathaya' /
śukaḥ-yadi prabhāvati! adya na yāsi tadā kathayāmi, ityukte sā āha- "kathayeti' /
atha śukaḥ-sā yaśodevī ekāṃ śunīṃ bhojanādyairāvarjayitvā ābharaṇāni paridhāyātmanā sārdhaṃ gṛhītvā śaśiprabhāpārśve gatvā tāṃ vijane sagadgadā jagāda-ahaṃ ca tvaṃ ca iyaṃ ca pūrvabhave bhaginyo 'bhūvan /
mayā niḥśaṅkayā tvayā tu saśaṅkayā paranarābhilāṣaḥ pūritaḥ /
anayā tu naiva /
ato 'syāḥ śīlaprabhāvātkevalaṃ jātismaraṇameva na bhogāḥ śunikā ca sañjātā /
sambhogavighnājjātismaraṇaṃ ca na te vartate /
mama punarbhogānnirvighnānnirvighnajātismaraṇaṃ ca /
ato 'hamanukampayā imāṃ śunakīṃ tvāṃ ca dṛṣṭvā kathayitumāgatā /
atastvayārthināṃ kāṅkṣitaṃ dātavyameva /
yo dānaṃ kuryātsa bhavetsarvasampadāṃ sthānam /
uktañca--
kathayanti na yācante bhikṣāhārā gṛhe gṛhe /
arthibhyo dīyatāṃ nityamadātuḥ phalamīdṛśam // Suk_2.3 (=17) //
tataḥ śaśiprabhā sakaṇṭhagrāhaṃ ruditvā prāha-- "māmapi kalyāṇi! puruṣāntareṇa yojaya' /
tato yaśodevī tāṃ svasthīkṛtya bhartṛviditāṃ svagṛhaṃ nītvā svaputreṇa yojayāmāsa /
sa ca rājaśekharo dravyādidānatoṣitaḥ sakhīyamiti kṛtvā na nivārayāmāsa /
rājaputraṃ rājaputrīṃ pratāryaivaṃ ca bhāmini /
yaśodevyā mahadbuddhya nijakāryamanuṣṭhitam // Suk_2.4 (=18) //
buddhirasti yadaiṣā te vraja subhru parāntikam /
bhaja nidrāṃ viśālākṣi mānyathā svaṃ viḍambaya // Suk_2.5 (=19) //
iti śukakathāṃ śrutvā prabhāvatī suptā /
iti śukasaptatau dvitīyā kathā //
START Suk 3:
athānyadine prabhāvatī śukaṃ pṛcchati /
śukaḥ-
gaccha deva kimāścaryaṃ yatra te ramate manaḥ /
nṛpavadyadi jānāsi paritrāṇaṃ tvamātmanaḥ // Suk_3.1 (=20) //
prabhāvatī pṛcchati-kathametat /
śukaḥ kathayati-asti viśālā nagarī /
tatra sudarśano rājā /
tatra ca vimalo nāma vaṇik /
tasya ca patnīdvayaṃ subhagaṃ rūpasampannaṃ dṛṣṭvā kuṭilanāmā dhūrtastadbhāryādvayagrahaṇecchayā ambikāṃ devīmārādhya vimalarūpaṃ yayāce /
labdhvā ca tatprakṛtiṃ vimale bahirgate tadgṛhaṃ gatvā prabhutvaṃ cakāra /
prasādadhanadānairvaśīkṛto 'khilo 'pi parijanavargaḥ /
tadbhāryādvayaṃ bahumānadānādinā santoṣya svecchayā bhuṅkte /

vimalo 'yaṃ dhanādyanityatāṃ śrutvā dātā babhūveti parijano 'navarataṃ cintayati /
atha satyavimalo 'pi dvāramāgataḥ kuṭilājñayā dvārapālena niṣiddhaḥ /
tato bahiḥsthaḥ phutkaroti "vañcito 'haṃ dhūrtarājena' /
tasya caivaṃ krandato gotrajā janāḥ kautukācca militāḥ /
tatkṣaṇāt haṭṭāni muktvā vaṇiksārtho militvā ārakṣikamantrimukhyānāṃ purataḥ phūccakre /
"rājanvañcito 'smi dhūrtarājena' /
tato rājñā tadavalokanāya prahitāḥ puruṣāḥ /
tenāpi te dravyādidānena sānukūlāḥ kṛtāḥ /
taṃ dhanadāyakaṃ gṛhe dṛṣṭvā jano vadati-"svāminvimalo gṛhe vidyate /
ayaṃ ca dhūrtarāṭ dvārasthaḥ' /
tato nṛpeṇa dvāvapyekatra kṛtau /
tato dvayormadhyānna ko 'pi dhūrtetarayorvyaktiṃ jānāti /
jātaḥ kolāhalo 'khilalokavyavahāranāśakaro rājñaścapavādaḥ /
yato rājñāṃ duṣṭanigrahaḥ śiṣṭapālanaṃ ca svargāya /
uktañca-
prajāpīḍanasantāpātsamudbhūto hutāśanaḥ /
rājñaḥ kulaṃ śriyaṃ prāṇānnādagdhvā vinivartate // Suk_3.2 (=21) //
tato rājā ekānte tayornirṇayamacintayat /
tatkathaya kathaṃ niścayaḥ syāditi praśnaḥ /
śukaḥ-sa rājā labdhopāyastadvimalabhāryādvayaṃ pṛthakpṛthaksaṃsthāpya pṛṣṭavān-"kiṃ yuvayoḥ pāṇigrahaṇe bhartrā vibhūṣaṇaṃ pradattaṃ dhanaṃ ca /
paścātkiṃ jalpitaṃ prathamasaṅgena ca kā vārttā bhartrā sahābhūt /
kā mātā kaśca pitā /
kiṃ kulam /
kā jātiḥ' /
ityevaṃ pṛṣṭābhyāṃ yathālabdhaṃ yathāvṛttaṃ yathāproktaṃ yathāsuptaṃ sarvaṃ tābhyāṃ kathitam /
paścātu tau puruṣau pṛṣṭau parasparaṃ visaṃvadantau /
tato bhāryādvayasya rukmiṇīsundarīnāmadheyasya yaḥ saṃvādaṃ vadati sa satyaḥ /
itarastu dhūrto rājñā nirvāsitaḥ /
satyastu rājñā sabhāryaḥ saskṛtaḥ svagṛhaṃ gataḥ /
iti mahārājabuddhiḥ /
iti kathāṃ śrutvā prabhāvatī suptā //
iti śukasaptatau tṛtīyā kathā //
START Suk 4 :
athānyadā prabhāvatī śukaṃ pṛcchati /
śukaḥ-"māṃ kṛtāvajñaṃ kṛtvā mā gaccha /
yato bālakādapi hitaṃ vākyaṃ grāhyam /
kṛtāvajñaḥ purā devi vṛddhavākyaparāṅmukhaḥ /
patito brāhmaṇo 'narthe viṣakanyāvivāhane // Suk_4.1 (=22) //
prabhāvatī pṛcchati-"kathametat" /
śukaḥ-asti somaprabhaṃ nāma dvijasthānam /

tatra vidvāndhārmikaḥ somaśarmā nāma vipraḥ /
tatputrī rūpaudāryaguṇopetā viṣakanyeti vijñātābhūt /
tena tāṃ bhayena ko 'pi na vivāhayati /
tataḥ somaśarmā varārthaṃ bhuvaṃ paryaṭan samprāpto dvijasthānaṃ janasthāna nāma /
tatra govindanāmā brāhmaṇo jaḍo nirdhanaśca /
tasmai kanyā pradattā /
tena suhṛdāṃ nivārayatāmapi kṛtāvajñenoḍhā sarvarūpalāvaṇyaguṇopetā mohinī viṣakanyā /
sā vidagdhā govindastu mūrkhaḥ laghuvayāśca /
tataśca sā ātmano rūpalāvaṇyayauvanaṃ śuśoca /
avidagdhaḥ patiḥ strīṇāṃ, prauḍhānāṃ nāyako 'guṇī /
guṇināṃ tyāgināṃ stoko vibhavaśceti duḥkhakṛt // Suk_4.2 (=23) //
pāusasamaapavāso jovvaṇadiahe tahā a dāliddaṃ /
paḍhamasiṇehavioo tiṇi vi garuāidukkhāiṃ // Suk_4.3 (=24) //
[pravṛṭsamayapravāso yauvanadivase tathā ca dāridryam /
prathamasnehaviyogastrīṇyapi gurukāṇi duḥkhāni] // Suk_4.24* (=24*) //
appatthāve paḍhiaṃ kaṇṭhavihūṇaṃ ca gāiaṃ gīaṃ /
mā mā bhaṇanti suraaṃ tiṇi vi garuāi dukkhāiṃ // Suk_4.4 (=25) //
[aprastāve paṭhitaṃ kaṇṭhavihīnaṃ ca gāyanaṃ gītam /
mā mā bhaṇantyāṃ surataṃ trīṇyapi gurukāṇi duḥkhāni] // Suk_4.4* (=25*) //
sānyadā govindaṃ patimityabravīt-"mama piturgehātsamāgatāyā bahūni dināni sañjātāni /
tato 'haṃ tvayaiva saha gamiṣye nānyathā' /
tataḥ śakaṭaṃ mārgayitvā sabhāryakaḥ sa calitaḥ /
yāvatprayāti tāvatpathi eko yuvā vāggmī surūpaḥ śūraśca viṣṇunāmā brāhmaṇo militaḥ /
tasya brāhmaṇasya tasyāścānyonmanurāgaḥ sañjātaḥ /
uktañca- prītiḥ syāddarśanādyaiḥ prathamamatha manaḥsaṅgasaṅkalpabhāvo, nidrāchedastanutvaṃ vapuṣi kaluṣatā cendriyāṇāṃ nivṛttiḥ /
hrīnāśonmādamūrcchāmaraṇamiti jagadyātyavasthā deśaitāḥ, lagnairyatpuṣpabāṇaiḥ sa jayati madanaḥ sannirastānyadhanvī // Suk_4.5 (=26) //
sa pathiko dampatyoḥ pūgapatroccayaṃ dadāti /
ityevaṃ grāmyabrāhmaṇorohaviṣṇorviśvastaḥ ātmano nirodhasaṅgabhayāduttīrya ta gantrīvāhamārohayati /
viṣṇunā ca patyau vṛkṣāntaragate sā mohino bhuktā ātmavaśīkṛtā /
tayā cātmīyaṃ nāma gotraṃ kulakramaṃ cājñāpitaḥ /
patyuśca samāgatasya "tvaṃ coro 'sīti' gantryārohaṇaṃ kuvato niṣedhaḥ kṛtaḥ /
viṣṇurapi tāṃ kṛhītvā govindaṃ dharṣitavān /
tatastayoḥ keśākeśi saṃvṛttam /
govindastu viṣṇunā viṣakanyāprabhāveṇa nirjitaḥ /
tatastāṃ gṛhītvā viṣṇuḥ svagṛhaṃ praticalitaḥ /
govindaḥ pṛṣṭhastho mārgāsanne grāme gatvā phūtkṛtavān-"yadanena caureṇa mama bhāryā gṛhītā /
trāyatāṃ tām /
mama śaraṇaṃ bho janāḥ' /
atha grāmādhipena viṣṇurmohinīyuto dhṛtaḥ /
pṛṣṭenottaraṃ dattaṃ viṣṇunā yatheyaṃ mayā pariṇītā /

madīyāṃ ca bhāryāmeṣa pathiko mārge dṛṣṭvā grahilo babhūva /
govindenāpi pṛṣṭena idamevottaritam /
tato mantrī tayorekamevottaraṃ śratvā jātyādikaṃ pṛṣṭavān /
trayamapi tu saṃvadati tataḥ kathaṃ niścayaḥ" /
iti śukapraśnaḥ /
tatastayā pṛṣṭaḥ śuka āha-mantriṇoktam, "kiyanti dināni saṅgamasya yuṣmākaṃ prayāṇe" /
tairuktam-"kalye bhojanāntaraṃ saṃvṛttaḥ samāgamaḥ' /
tato mantriṇā brāhmaṇau pṛthakpṛthakpṛṣṭau-"kimanayā kalye bhojanavelāyāṃ bhuktam' /
yacca tayā bhuktaṃ tadgovindo jānāti itarastu na /
tataḥ sa viḍambitaḥ sacivena /
gonindaḥ śikṣitaḥ /
dhigimāṃ brāhmaṇīṃ paratreha ca duḥkhadāṃ muñca śīghram /
uktañca-
vaidyaṃ pānarataṃ naṭaṃ kupaṭhitaṃ mūrkhaṃ parivrājakaṃ yodhaṃ kāpuruṣaṃ viṭaṃ vivayasaṃ svādhyāyahīnaṃ dvijam /
rājyaṃ bālanarendramantrirahitaṃ mitraṃ chalānveṣi ca bhāryāṃ yauvanagarvitāṃ pararatāṃ muñcanti ye paṇḍitāḥ // Suk_4.6 (=27) //
tathāpi kāminīlubdho dhikkṛtaḥ sādhubhistadā /
tāmevādāya calitastatkṛte nihataḥ pathi // Suk_4.7 (=28) //
taddevi yaḥ karotyevamavajñāṃ vṛddhaśikṣitaḥ /
sa parābhavamāpnoti govindo brāhmaṇo yathā // Suk_4.8 (=29) //
iti kathāṃ śrutvā prabhāvatī suptā //
iti śukasaptatau caturtho kathā //
START Suk 5:
punaranyadine sā gamanāya śukaṃ pṛcchati /
śukaḥ-
gaccha devi vijānāsi yadi kartuṃ tvamuttaram /
sabhāyāṃ nṛpateryadvadviṣame bālapaṇḍitā // Suk_5.1 (=30) //
prabhāvatīpṛṣṭaḥ śukaḥ kathāṃ prāha-asti ujjayinī nāma nagarī /
tatra vikramādityo rājā /
tasya rājño kāmalīlā nāma uttamakule jātā /
sā ca rājño 'tīva vallabhā /
ekadā nṛpastayā sārdhaṃ bhojanaṃ kurvanbhṛṣṭamatsyāṃstasyai dāpayāmāsa /
sā āha-svāmin! nāhametānpuruṣānavalokayitumapi samarthā kiṃ punaḥ sparśanam /
iti śṛtvā matsyā aṭṭahāsena tathā jahasuryathā nāgarikaloke śrutam /
rājā ca tanmatsyahāsyakāraṇaṃ mantrijyotirvicchākunikakovidānpṛcachati /
yadā na ko 'pi jānāti tadā sarvadvijāgresaraṃ purohitaṃ prāha-yathā tvayaiva matsyahāsyakāraṇaṃ kathanīyamanyathātvaṃ deśānnirvāsaṃ prāpnoṣi /
purodhā apyetadvacaḥ śrutvā dinapañcakaṃ vyavadhāne yācayitvā saviṣādo gṛhamagamat /
sa purohitaḥ taduttaramajānanpurastādrājñā nirvāsyate /
sa kathaṃ bhavatviti praśnaḥ /
uttaramapyāha śukaḥ-sa brāhmaṇo viṣādāpannaḥ putryā bālapaṇḍitayā babhāṣe, tāta! kathamudvignacitta iva lakṣyase /
kathaya viṣādasya kāraṇam /

vidvadbhirvipadyapyuccaiḥ sthātavyam /
uktañca-
sampadi yasya na harṣo vipadi viṣādo raṇe ca bhīrutvam /
taṃ bhuvanatrayatilakaṃ jananī janayati sutaṃ viralam // Suk_5.2 (=31) //
tato brāhmaṇo 'viralaṃ vṛttāntamācaṣṭe anena kāraṇena rājā māṃ nāgarānnirvāsayati /
yataḥ-
na sauhṛdaṃ na viśvāso na sneho na ca bandhutā /
kenāpi saha saṃsāre kuto rājñā chalārthinā // Suk_5.3 (=32) //
uktañca-
kāke śaucaṃ dyūtakāre ca satyaṃ sarpe kṣāntiḥ strīṣu kāmopaśāntiḥ /
klībe dhairyaṃ madyape tattvacintā rājā mitraṃ kena dṛṣṭaṃ śrutaṃ vā // Suk_5.4 (=33) //
kiñca- nadīnāṃ nakhināñcaiva śṛṅgiṇāṃ śastrapāṇinām /
viśvāso naiva kartavyaḥ śtrīṣu rājakuleṣu ca // Suk_5.5 (=34) //
bhoginaḥ kañcukāsaktāḥ krūrāḥ kuṭilagaminaḥ /
duḥkhopasarpaṇīyāśca rājāno bhujagā iva // Suk_5.6 (=35) //
hasannapi nṛpo hanti mānayannapi durjanaḥ /
spṛśannapi gajo hanti jighrannapi bhujaṅgamaḥ // Suk_5.7 (=36) //
eṣa rājā ā bālyātsevito 'pi mayi viparīto babhūva /
tasmānmayā jīvitumicchatā dvijaiḥ saha paradeśaṃ gantavyam /
uktañca-
tyajedekaṃ kulasyārthe grāmasyārthe kulaṃ tyajet /
grāmaṃ janapadasyārthe ātmārthe pṛthivīṃ tyajet // Suk_5.8 (=37) //
tataḥ sā bālikā tātavacanaṃ śrutvā prāha-tāta! tvayā yuktamuktam /
paraṃ svāmirahitānāṃ na kvāpi pūjā /
yata uktam-
apradhānaḥ pradhānaḥ syādyadi seveta pārthivam /
pradhāno 'pyapradhānaḥ syādyadi sevāvivarjitaḥ // Suk_5.9 (=38) //
āsannameva nṛpatirbhajate manuṣyaṃ vidyāvihīnamakulīnamasaṃstutaṃ vā /
prāyeṇa bhūmipatayaḥ pramadā latāśca yaḥ pārśvato bhavati taṃ pariveṣṭayanti // Suk_5.10 (=39) //
ārohanti śanairmṛtyā dhunvantamapi pārthivam /
kopaprasādavastūnāṃ vicinvanti samīpagāḥ // Suk_5.11 (=40) //
tathā ca-
vidyāvatāṃ mahecchānāṃ śilpavikramaśālinām /
sevāvṛttividāñcaiva nāśrayaḥ pārthivaṃ vinā // Suk_5.12 (=41) //
ye jātyādimahotsāhā nopagacchanti pārthivam /
teṣāmāmaraṇaṃ bhikṣā prāyāścittaṃ vinirmitam // Suk_5.13 (=42) //
rogairgrahairnṛpargraisto yo na vetti jaḍakriyaḥ /
madhyamantramupāyaṃ ca so 'vaśyaṃ tāta na sthiraḥ // Suk_5.14 (=43) //
uktañca-
sarpānvyāghrān gajānsiṃhāndṛṣṭvopāyairvaśīkṛtān /

rājeti kiyatī mātrā dhīmatāmapramādinām // Suk_5.15 (=44) //
tathā ca-
rājānameva saṃśritya vidvānyāti paronnatim /
vinā malayamanyatra candanaṃ na vivardhate // Suk_5.16 (=45) //
dhavalānyātapatrāṇi vājinaśca manoramāḥ /
sadā mattāśca mātaṅgāḥ prasanne sati bhūpatau // Suk_5.17 (=46) //
tasmāttāt, tvaṃ rājñā mānyaḥ prasādapātrañca /
tataḥ sandehe 'sminmā viṣādībhava /
yataḥ-
rājagrahe samāyāte viṣame kāryasaṃśaye /
sandigdhamanasāṃ rājñāṃ pradhānāḥ saṃśayacchidaḥ // Suk_5.18 (=47) //
tato he tāta! sthirībhava /
matsyahasanottaraṃ rājñaḥ purato mayābhidheyamiti /
snāhi bhuṅkṣva /
tataḥ sa evaṃ kṛtvā rājño 'grato gatvā sarvaṃ nivedayāmāsa /
nṛpo 'pi tuṣṭastāmājuhāva /
sā āśīrvādaṃ dattvā rājānamabravīt-rājanmā mudhā viprānviḍambaya /
kiṃ tvayā evaṃvidhaṃ matsyānāṃ hāsyaṃ dṛṣṭaṃ śrutaṃ vā /
kathaṃ māmabalājana pṛcchanna vilajjase /
yataḥ- itaro 'pi na sāmānyo nṛpatirdivyarūpabhṛt /
tvaṃ punarvikramādityo yathārtho 'si parantapa // Suk_5.19 (=48) //
uktañca-
indrātprabhutvaṃ jvalanātpratāpaṃ krodhaṃ yamādvaiśravaṇācca vittam /
sattvasthite rāmajanārdanābhyāmādāya rājñaḥ kriyate śarīram // Suk_5.20 (=49) //
tathā ca bhārate-
mā vṛkodara pādena ekādaśacamūpatim /
pañcanāmapi yo bharttā nāsāprakṛtimānavī <1> <1. `māninā' iti pā-> // Suk_5.21 (=50) //
svāminkathaṃ na tvaṃ svayameva vicārayasi /
yatastvameva sarvasaṃśayacchettā /
athānyebhyaścet śrotuṃ kautukaṃ tarhi śṛṇu /
iyaṃ rājñī na spṛśati hyasmānmatsyānmahāsatī /
puruṣākhyānato rājan hasitāḥ śapharā dhruvam // Suk_5.22 (=51) //
paribhāvyastvayā rājan ślokārtho 'yaṃ sadā hṛdi /
mūḍhadhīranyathā deva yadi pṛcchasi māṃ punaḥ // Suk_5.23 (=52) //
rājanrājapatnyāḥ sūryamapaśyantyāstatkathamasatītvaśaṅkā syāt /
ślokārthe prastutārthe ca matsyānāṃ hasanaṃ budhāḥ /
sanṛpā na vijānanti api sarvārthakovidāḥ // Suk_5.24 (=53) //
tataḥ sado mūḍhaṃ dṛṣṭvā bālapaṇḍitā utthāya yayau /
śuko 'pyāha-ahaṃ prātaḥ kathayiṣye /
iti kīroktiṃ śrutvā prabhāvatī suptā //

iti śukasaptatau pañcamī kathā //
START Suk 6:
athāparasmindivase prabhāvatī śukaṃ prāha-
śuka! sa matsyahāsyavyatikaro rājñā jñāto na veti /
śuka āha- nṛpaḥ ślokārthamajānanna nidrāṃ lebhe /
uktañca-
nidrā bhadre kutasteṣāṃ ye ṛṇavyādhipīḍitāḥ /
avidheyakalatrāśca ye cānye kṛtavairiṇaḥ // Suk_6.1 (=54) //
rājā nidrābhāve kaṣṭena niśāṃ nītvā prātarbālapaṇḍitāmākārya prāha-bālike! ślokārtho na jñāto mayā /
tasmānmatsyahāsyakāraṇe nivedaya /
sā āha-rājanmāṃ mā pṛccha /
yataḥ-
paścāttāpo 'tra bhavitā bhāryāyā vaṇijo yathā /
āgraheṇa kṛtaḥ patyau maṇḍakāgamanaṃ prati // Suk_6.2 (=55) //
rājā-kathametat /
śukaḥ-astyatra jayantī nāma nagarī /
tatra vaṇikasutaḥ sumatirnāma tasya priyā padminī nāma /
tasya ca vaṇijaḥ puṇyakṣayāddhanaṃ kṣīṇam /
sa ca janaiḥ parityaktaḥ /
yato jano dhanamitraḥ /
uktañca-
yasyārthāstasya mitrāṇi yasyārthāstasya bāndhavāḥ /
yasyārthāḥ sa pumāṃlloke yasyārthāḥ sa ca paṇḍitaḥ // Suk_6.3 (=56) //
tathā ca bhārate-
jīvanto 'pi mṛtāḥ pañca śrūyante kila bhārata /
daridro vyādhito mūrkhaḥ pravāsī nityasevakaḥ // Suk_6.4 (=57) //
tathā ca-
iha loke hi dhanināṃ paro 'pi svajanāyate /
svajano 'pi draridrāṇāṃ tatkṣaṇāddurjanāyate // Suk_6.5 (=58) //
so 'pi ca tṛṇakāṣṭhādikamānīya purīmadhye vikrīṇāti /
anyadā anena tṛṇakāṣṭhādikaṃ kimapi vane na prāptam /
dṛḍhakāṣṭhamayo 'pi vighnavināyakaḥ prāptaḥ /
tataścintitam-kimasau mama vidhāsyati? uktañca-
bubhukṣitaḥ kiṃ na karoti pāpaṃ kṣīṇā narā niṣkaruṇā bhavanti /
prāṇārthamete hi samācaranti mataṃ satāṃ yanna mataṃ tadeṣām // Suk_6.6 (=59) //
yāvatsa tasya vināyakasya pāṭanāyottiṣṭhati tāvattuṣṭaḥ san jagāda-ahaṃ tava pratidinaṃ pañca pañca maṇḍakāndāsye khaṇḍaghṛtayutān /
mamālaye prātaryāyāḥ /
paraṃ kasyāpi idaṃ rahasyaṃ na kathanīyam /
kathite tu madvaco vitathaṃ bhaviṣyati /
so 'pi ca "tathe'ti pratipādya nityaṃ maṇḍakapañcakaṃ bhāryāyā arpayati /

taddaivaṃ maṇḍakapañcakaṃ ghṛtakhaṇḍayuktamādāya tadbhāryā nijakuṭumbaṃ tṛptīkaroti /
nityaṃ ca tānmaṇḍakān gotriṇāṃ gṛhe vāhayāmāsa /
nijasakhyā mandodaryāstṛptyarthaṃ nityaṃ prāhiṇot /
anyadā sā sakhī tāṃ papraccha /
padminyapi maṇḍakāgamanamidaṃ na jānāti /
tatastasyāḥ purā sā sakhī kapaṭādbrūte-sakhi! yadi tvaṃ mama purato guhyaṃ na kathayasi tatkaḥ snehaḥ /
uktañca-
dadāti pratigṛhṇāni guhyamākhyāti pṛcchati /
bhuṅkte bhojayate caiva ṣaḍvidhaṃ prītilakṣaṇam // Suk_6.7 (=60) //
tataḥ padminyāha-madīyaḥ patiridaṃ guhyaṃ mamāgre kathamapi na brate mayā śataśaḥ pṛṣṭo 'pi /
tayoktam-tarhi tvadīyaṃ jīvitaṃ rūpaṃ yauvanaṃ savamapi nirarthakameva yadidaṃ nājñāyi /
tataḥ padminī patiṃ pṛcchati-kathaṃ maṇḍakaprāptiḥ? patirāha-vidheḥ prasādāt /
uktañca-
dvīpādanyasmādapi madhyādapi jalanidherdiśo 'pyantāt /
ānīya jhaṭiti ghaṭayati vidhirabhimatamabhimukhobhūtaḥ // Suk_6.8 (=61) //
kiñca-
kṣutkṣāmasya karaṇḍapiṇḍitatanormlāndriyasya kṣudhā kṛtvākhurvivaraṃ svayaṃ nipatito naktaṃ mukhe bhoginaḥ /
tṛptastatpiśitena satvaramasau tenaiva yātaḥ pathā svasthāstiṣṭhata daivameva hi nṛṇāṃ vṛddhau kṣaye kāraṇam // Suk_6.9 (=62) //
yadā na kathayati tadānaśanaṃ cakre /
patirāha-asminkathite mahatī hāniḥ paścāttāpaśca bhaviṣyati /
evaṃ bodhitāpi sā yāvannāgrahaṃ muñcati tadā tena daivopahatacittena kathitam /
uktañca-
yasmai devāḥ prayacchanti puruṣāya parābhavam /
buddhiṃ tasyāpakarṣanti na sa vetyātmano hitam // Suk_6.10 (=63) //
tena ca rājanvikramārkabuddhimuktena guhyaṃ kīrtitam /
yato hīnapuṇyo buddhyā mucyate /
uktañca-
rāmo hemamṛgaṃ na vetti nahuṣo yāne yunakti dvijān viprādeva savatsadhenuharaṇe jātā matiścārjune /
dyūte bhrātṛcatuṣṭayaṃ ca mahiṣīṃ dharmātmajo dattavān prāyaḥ satpuruṣo 'pyanarthasamaye buddhyā parityajyate // Suk_6.11 (=64) //
sā ca patimukhāt śrutvā sakhīpurī jagāda /
tayā cātmapatiḥ kuṭhārahastaḥ preṣito vināyakapārśve /
so 'pi padminīpatiśca prātastatra jagāma /
vināyako 'pi dvāvapi mayūrabandhairbandhayāmāsa /
so 'pi ca padminīpatiruktaḥ re tvadīya evāyamanarthaḥ /
tatastvayyeva daṇḍo yujyate /
tataḥ sakhīpatiryayāce /
tānpañca maṇḍakāntasmai sa pradadau /
tau dvāvapi svaṃ svaṃ gṛhaṃ jagmatuḥ /
tataḥ patyā dāpitāḥ /
paścāttāpaṃ ca kurute /

tatastvamapi rājendra! māṃ mā pṛccha /
tava paścāttāpo bhaviṣyati /
idaṃ ślokaṃ svayameva vicintaya /
iti kathayitvā bālapaṇḍitā utthāya svagṛhaṃ gatā /
iti kathāṃ śrutvā prabhāvatī suptā /
iti śukasaptatau ṣaṣṭhī kathā //
START Suk 7:
anyasmindine prabhāvatī śukaṃ papraccha-kīra! punastanmatsyahāsyakāraṇaṃ rājñā jñātaṃ śṛtaṃ na vā /
śukaḥ prāha-prātaḥ punarbālapaṇḍitāmākārayitvā rājā prāha-ki tanmatsyahāsyakāraṇam? brūhi śīghraṃ bālike! sā cāha-
devāgraho na kartavyaḥ paścāttāpo bhaviṣyati /
sthagikāsaktacittasya viprasyābhūtpurā yathā // Suk_7.1 (=65) //
asti dharaṇītale vatsonanāma paṭṭanam /
tatra vīrākhyo rājā tatra ca keśavo nāma brāhmaṇaḥ /
tena kadāciditi cintitaṃ yadahaṃ pitṛdhanaṃ na bhokṣye /
uktañca-
uttamāḥ svaguṇaiḥ khyātā madhyamāśca piturguṇaiḥ /
adhamā mātulaiḥ khyātā śvaśuraiścādhamādhamāḥ // Suk_7.2 (=66) //
kiñca- piara viḍhattai davvḍai caḍḍiri ko ṇa karei /
saiṃ biḍhavai saiṃ bhojaai viralā jaṇaṇi jaṇei // Suk_7.3 (=67) //
[pitrarjitaṃ dravyaṃ bhoginaṃ kaṃ na karoti /
svayamarjayati svayaṃ bhuṅkte viralā jananī janayati] // Suk_7.3* (=67*) //
ityavadhārya sa medinyāṃ babhrāma devatīrthaśmaśānanagareṣu dhanārtham /
anyadā sa nirjane pradeśe prasiddhe śivacatvare karālāyāḥ śmaśāne ca paribhramya pariśrāntaḥ kapilakamaṭhamapaśyat /
tatra ca paryaṅkasanasthaṃ tāpasaṃ dadarśa sa ca viprastasyāgre kṛtāñjalipuṭastasthau /
tāpaso dhyānaṃ śanairmuktvā evamuktavān-
kiṃ kasmai dīyate loke trāyate ko bhavārṇavāt /
asādhyaṃ sādhyate kasya kāle 'sminnatitheraho // Suk_7.4 (=68) //
tataḥ sa brāhmaṇa ūrdhvabāhurjagāda-tavāhamatithirdhanārthī /
tāpaso 'pi taṃ vipramalpayācaka dṛṣṭvā manasi duḥkhībabhūva /
uktañca-
stokārthaprārthanāndīnāndṛṣṭvodārānhi yācakān /
khidyante 'tīva manasi api prāṇapradāyinaḥ // Suk_7.5 (=69) //
kiñca-
ahihūo vi a vivaā karei suaṇo parassa upaāraṃ /
oṇei aṇṇadādhaṃ candaṇataruo sakhaṇḍo vi // Suk_7.6 (=70) //
[abhibhūto 'pi vipadā karoti sujanaḥ parasya upakāram /
apanayatyanyatāpaṃ candanatarukaḥ sahasrakaṇḍo 'pi] // Suk_7.6* (=70*) //
tato yogīndro "yadā tvametatsparśanaṃ kariṣyasi tadā hemnaḥ pañcaśatāni nityaṃ dāsyatī'tyuktvā viprāya paryaṅkīkṛtaṃ sindūramarpayāmāsa /
uktaśca-"etattvayānyasmai na dātavyaṃ na kathanīyañca /
anyathā mama samīpe vyāvṛtya sameṣyati /

tadarpitaṃ yadā sa dvijaḥ prātaḥ spṛśati tadā suvarṇaśatapañcakaṃ dadāti /
sa ca ratnāvatīṃ purīṃ gataḥ /
tatra sthagikāṃ nāma veśyāṃ nityaṃ kāmayate /
sā ca taddravyāgamanaṃ na jānāti /
kuṭṭinī pṛcchati-hale! eṣa vipraḥ kimapi vyavasāyādikaṃ na vidhatte /
paraṃ dravyaṃ kuto 'smākaṃ vitarati kasmādvilasatīti /
tato veśyā taṃ pṛcchati /
sa vipraḥ sarvathā na kathayati /
tato veśyayā svakalayā bhaktyā cārādhitaḥ /
tataḥ pṛṣṭaḥ sankathayāmāsa yatsindūrāddravyāgamaḥ /
tayā ca suptasya sindūraṃ gṛhītam /
tato dravyābhāve kuṭṭinyā gṛhānniṣkāsitaḥ /
uktañca-
viśvāsapratipannānāṃ vañcane kā vidagdhatā /
aṅkamāruhya suptaṃ hi hantuṃ kiṃ nāma pauruṣam // Suk_7.7 (=71) //
sa viprastatsindūramapaśyanphūtkurvanrājadvāraṃ yayau, muṣito 'hamiti vadan /
tato vivādaḥ sañjātaḥ /
kuṭṭinyāha-
dhūrto 'sau matsutālubdho dhanahīno bhavatyasau /
manobhavagrahagrasto asamañjasamīdṛśam // Suk_7.8 (=72) //
janairguṇairasambhāvyaṃ rājñā kathaṃ sambhāvyate /
paraṃ satyamidaṃ jātaṃ sindūraṃ dhanadaṃ yataḥ // Suk_7.9 (=73) //
sa ca janairvaideśiko 'yamiti jñātvā nirvāsitaḥ /
tacca sindūraṃ yogīndrameva yayau /
tato rājanvikramāditya! sthagikāprītinibandhanāttenākhyāte ca sindūre sthagikā naiva viprasya babhūva na ca sindūram /
evaṃ tavāpi rājan! ratiḥ prītiśca na bhaviṣyati /
evamuktvā bālapaṇḍitā gṛhaṃ jagāma /
iti kathāṃ śrutvā prabhāvatī suptā /
iti śukasaptatau saptamī kathā //
START Suk 8:
athāparedyuḥ prabhāvatī śukaṃ pṛcchati /
śuka uttaraṃ dadau-devi! bālapaṇḍitā dvitīye 'hni saṃyāte rājānaṃ prāha-deva! nāgrahaḥ kartuṃ yujyate /
yataḥ-
rājñā naivāgrahaḥ kāryaḥ śubhe vāśubhakarmaṇi /
tadaṅgāni hi bhūtāni rājñāṃ hi mahatī tanuḥ // Suk_8.10 (=74) //
ākhyāte ca tava mayā viṇikputryā yathābhavat /
na bahirna gṛhaṃ rājaṃstathā te 'pi bhaviṣyati // Suk_8.11 (=75) //
rājā pṛcchati-kathametat? bālapaṇḍitā prāha-asti pṛthvītale tripuraṃ nāma sthānam /
tasmintrivikramo nāma rāja /
tatra sundarābhidhāno vaṇik /

tadbhāryā subhagā nāmātīva kulaṭā /
sā ca bhartrā gṛhānniryāntī prayatnena niyantritā /
tāñca niyantraṇātpūrvameko vaṇigyakṣagṛhe sthitaḥ sakāmāmabhajat /
yadā ca bahirnirgacchanto patinā nivāritā tadā sakhīṃ prāha-sakhi! adya tvayā sa mānavo yakṣāyatana ākāraṇīyaḥ yathāhaṃ tatra gatvā taṃ rame /
tvayā ca mayi gatāyāṃ paścādasmadgṛhaṃ jvālanīyaṃ yathā gṛhakāryāsakto jano māṃ gātaṃ na jānāti /
atrāntare 'haṃ taṃ svecchayā bhuktvā samupāgacchāmi /
tataḥ sakhīvacanātsa pumāṃstatrāyātaḥ /
sāpyāgatā /
tadā ca gatāyāṃ tasyāṃ sā sakhī tadgṛhaṃ prajvālitavatī /
sa pumānprajvalane kutūhalī yakṣāyatanaṃ muktvā tatrāvalokanāya gataḥ /
sā ca tatra sthitāsamāptātmaprayojanā yāvatā gṛhamāgatā tāvatā gṛhaṃ dagdham /
na gṛhaṃ na bahirbhūpa vaṇigvadhvā yathābhavat /
tathā tava mahārāja bhaviṣyati suniścayam // Suk_8.12 (=76) //
atha cet jñātena ślokārthena prayojanaṃ tadā kalye svayameva jñāpayiṣyāmi /
ityuktvā sā gṛhaṃ yayau /
iti kathāṃ śrutvā prabhāvatī suptā //
iti śukasaptatau aṣṭamī kathā //
START Suk 9:
athāparedyuḥ savismayā prabhāvatī śukaṃ pṛcchati sma-śuka! kiṃ vijñātaṃ vikramārkeṇa matsyahasanakāraṇam? śukaḥ prāha-devi! na kimapi rājñā svayaṃ jñātam /
tato rājā prātardvijasutāmāhuya bālapaṇḍitāṃ prāha-tvayā ityuktaṃ yattvaṃ svayameva jñāsyasi /
mayā tu kimapi na jñātam /
bālapaṇḍitā prāha-yadi rājannevamapi mayā kathyamānaṃ na vetsi, tataḥ śṛṇu /
puṣpahāso nāma mantrī sarvamantriṇāmagraṇīrnirdeṣo guptaḥ /
kimiti niyantrito 'sti /
rājā prāha-anvartho 'yaṃ puṣpahāsaḥ /
yataḥ yadāso madīyāyāṃ saṃsadi hasati tadāsyāsyātpuṣpaprakaro nipatati /
iyañca kathāpararājyamaṇḍaleṣu khyātābhūt /
tatastaiḥ preṣitāḥ svīyapumāṃsaḥ kutūhalānveṣaṇāya /
teṣu samāyāteṣu tena na hasitaṃ puṣpaprakaro 'pi nābhūt /
iti kāraṇātguptibandhaḥ /
bālapaṇḍitā prāha-kenāpi kāraṇena mantriṇā na hasitam, rājan! tatkāraṇaṃ tvayā jñātaṃ na vā? rājā prāha-mayā kimapi na jñātam /
bālapaṇḍitā prāha-tarhi kathamidaṃ daṇḍaṃ kurvanpāpabhāk na bhavasi? uktañca-
dharmeṇa rāṣṭraṃ vindena dharmeṇaivānupālayet /
dharmāccharaṇyatāṃ yāti rājā sarvabhayāpahaḥ // Suk_9.1 (=77) //
yathā āgrahānmāṃ matsyahāsyakāraṇaṃ pṛcchasi tathā tamapi pṛccha hāsyakāraṇam /
sa evātmīyahāsyasya matsyahāsyasya ca kāraṇaṃ vaktā /
rājāpi tadvacanātpuṣpahāsaṃ mantriṇaṃ vastradānapūrvaṃ mantripade pratiṣṭhāpya matsyahāsyakāraṇaṃ papraccha /
mantryāha-yadyapi gṛhaduścaritamakathyam /
yataḥ-
arthanāśaṃ manastāpaṃ gṛhe duścaritāni ca /

vañcanaṃ cāpamānaṃ ca matimānna prakāśayet // Suk_9.2 (=78) //
tathāpi tu rājājñā mahatī /
yataḥ-
prabhuḥ prītisnigdhāṃ dṛśamapi na pāpeṣu visṛjet kutaḥ ślāghyāmājñāṃ praṇayarasasāndreṇa manasā /
atītyādityāgniprabhṛti bhuvi dharmendriyamayaṃ nṛpākhyaṃ hi jyotiḥ prasabhamidamaindraṃ vijayate // Suk_9.3 (=79) //
tato rājan! me kalatraṃ narāntararataṃ jātaṃ tacca mayā jñātam, tena ca duḥkhena na hasitam /
rājāpīdamākarṇya puṣpahastakai rājñīmāhṛtya sammukhamavalokayāmāsa /
sā ca tena prahāreṇa kapaṭamūrcchāṃ nāṭayati sma /
puṣpahāso 'pi tāmavalokya sahāso babhūva puṣpotkaraśca samajani /
rājāpi tāmāśvāsya kṛtakopo dvijātmajāsyaṃ vilokya mantriṇamavādīt kathamasmadduḥkhe sahāso 'si? mantryapi sabhayamañjaliṃ baddhvābhāṣata-rājan! poṭakajanaistvadīyā rājñī rātrau nāḍikābhirāhatāpi na mūrcchitā, adhunā mūrcchiteti hāsyakāraṇam /
rājāpi sakopo "mantrinnidaṃ tvayā dṛṣṭaṃ śrutaṃ ve'ti papraccha /
mantryāha-svāmindṛṣṭamevedam /
yadi svāmī na pratyeti tadā kañcukamuttāryāvalokayatu /
evaṃ kṛte rājā sarvamajñāsīt /
mantriṇo dvijasutāyāśca mukhamavalokya kimidamityavādīt /
mantryāha-svāmin! yadidaṃ dvijaputryā gūḍhārthaṃ matsyahāsyakāraṇaṃ niveditaṃ tanmayā prakaṭīkṛtam /
ityevamukto rājā āsthānaṃ vyasarjayat /
atha dvijasutāpuṣpahāsāvapi bhītahṛṣṭau svaṃ svaṃ gṛhaṃ jagmatuḥ /
tena ca rājñā tasyā mañjūṣāsthito naro dṛṣṭo vināśitaḥ /
sā ca nijavāsādvisarjitā /
śukaḥ prabhāvatīmāha-
tathā tvamapi kalyāṇi mā kuruṣva vṛthāgraham /
yadāgrahaparo loke vilakṣo vikramārkavat // Suk_9.4 (=80) //
iti kathā śrutvā prabhāvatī suptā /
iti śukasaptatau navamī kathā //
START Suk 10:
anyadā saśṛṅgārā prabhāvatī śukamāha-
kiṃ kartavyaṃ mayā kīra tvaṃ vadādya priyamvada /
yadi te 'sti sakhī yāhi śṛṅgārīva sahāyinī // Suk_10.1 (=81) //
prabhāvatyāha-kathametat? śuka āha-asti rājapuraṃ nāma sthānam /
tatra devasākhyaḥ kauṭumbikaḥ, tatkalatre śṛṅgāravatī subhagā ca /
parasparaparitrāṇakṛtabandhaparāyaṇe /
parapuruṣalampaṭe prasiddhe ratakarmaṇi // Suk_10.2 (=82) //
anyadā yāvatsubhagā upapatinā saha gṛhāntarvidyeta tāvadbahiḥ sthānāt patirjhiṇṭahasto gṛhadvāri samāyayau /
tadā sā kathaṃ bhavatviti praśnaḥ? uttaramāha śukaḥ-tataḥ śṛṅgāradevyā sā nagnīkṛtya gṛhādbahirniṣkāsitā /
patirapi "kimidami'ti bruvāṇo 'tyādarāt śṛṅgāradevyā uktaḥ-yattvayā etāni jhiṇṭāni devyā upavanādānītāni tata iyaṃ grahilā sañjātā /
tato yathāsthānaṃ gatvā muñca yathā praguṇā syāt /
tataḥ sa mūḍho yāvadevaṃ kartuṃ bahirjagāma tāvattayā gṛhādupapatirniṣkāsitaḥ /
iti kathāṃ śrutvā prabhāvatī suptā /
iti śukasaptatau daśamī kathā //

START Suk 11:
pradoṣasamaye 'nyasminkāminī kāmamohitā /
vinayena śukaṃ prāha gacchāmi yadi manyase // Suk_11.1 (=83) //
śukaḥ prāha-
avaśyameva gantavyaṃ tvayetthaṃ mama niścayaḥ /
mano 'bhīṣṭe payo nimne gacchatkaḥ prativārayet // Suk_11.2 (=84) //
gatayāpi tvayā tatra kartavyaṃ kiñcidadbhutam /
yathā rambhikayā pūrvaṃ brāhmaṇārthe 'dbhutaṃ kṛtam // Suk_11.3 (=85) //
prabhāvatyāha-kathametat? śuka āha-asti dābhilākhyo grāmaḥ /
tatra vilocano grāmaṇīḥ /
tadbhāryā rambhikābhidhā paranapriyā /
tāṃ ca tadbhartṛbhayānna ko 'pi kāmayate /
tataḥ sā jalavyājāt ghaṭamādāya vāpīṃ yayau /
dṛṣṭvā ca tatra surūpaṃ pathikaṃ bhaṭṭaputraṃ krīḍārthaṃ dṛṣṭisaṃjñayā babhāṇa /
so 'pi kāminīdṛṣṭisañcāracaturo viveda tadākūtam /
uktañca-
udīrito 'rthaḥ paśunāpi gṛhyate hayāśca nāgāśca vahanti noditāḥ /
anuktamapyūhati paṇḍito janaḥ pareṅgitajñānaphalā hi buddhayaḥ // Suk_11.4 (=86) //
kiñca ṇaabbhantaragholantīe haaramaṇarāadiṭṭhīe /
puṇaruttapecchirīe bālaa kiṃ kiṃ ṇa bhaṇio si // Suk_11.5 (=87) //
[nābhyantaraṃ ghūrṇayantyā hṛdayamanorāma dṛṣṭyā /
punurutprekṣamāṇayā bālaka kiṃ kiṃ na bhaṇito 'si] // Suk_11.5* (=87*) //
acchīhiṃ cia bhaṇiaṃ hiaattthaṃ jo jaṇo ṇa lakkhei /
teṇa paḍibohieṇa e kiṃ kīrai ṇa kkhu alleṇa // Suk_11.6 (=88) //
[akṣibhyāṃ cirabhaṇitaṃ hṛdayasthaṃ yo jano na lakṣayati /
tena pratibodhitena ca kiṃ kriyate nu khalu ajñena] // Suk_11.6* (=88*) //
tataḥ sa tadantikamāgatya jagāda-bhadre kiṃ vidheyam? sāha-tvayā mama pṛṣṭhalagnena asmadgṛhaṃ samāgantavyaṃ mama patyuśca namaskāro vidheyaḥ /
sarvamanyadahaṃ kariṣye /
tvayā tathaiveti vācyam /
evamuktvā sā gṛhaṃ praviṣṭā /
so 'pi gṛhaṃ praviṣṭastatpatyaragre tasthau /
patirapi vismitaḥ /
tataḥ sā kumbhaṃ muktvā patyuḥ sakāśamāgatyāvravīt- nātha! upalakṣasva enam /
sa āha-ne vedmīti /
tataḥ sā prāha-ayaṃ mātṛmvasuḥ suto yo mayā śiśutve muktaḥ /
sa dhavalo nāma mama milanārthaṃ samāgamat /
tato mayā āliṅgya sarvāpi svajanavārtā pṛṣṭā /
sa ca brāhmaṇa "evamiti' jalpati /
tataḥ patinā sānujñātā taṃ mahānasaṃ nītvā bhojanācchādanasaṃskāraistoṣayāmāsa /
patirapi tuṣṭaḥ prāha-bhadra! tvayā nijabāndhavasya mahatī bhaktiḥ kāryetyuktvā suptaḥ /

tadā ca rambhikā brāhmaṇakhaṭṭavāyāmupāvaśat /
tatastenoktam-tvayā patyugre ityuktaṃ yanmadīyo bhrātā samāgataḥ /
tattvaṃ me pratipannā bhaginī pratipannaṃ ca nirvāhyate /
uktañaca-
chijjau sīsuṃ aha hou bandhaṇaṃ caau savvahā lacchī /
paḍivaṇṇapālaṇe supurisāṇa jaṃ hou taṃ hou // Suk_11.7 (=89) //
[chidyatāṃ śīrṣamatha bhavatu bandhanaṃ calatu sarvathā lakṣmīḥ /
pratipannapālane supuruṣāṇāṃ yad bhavatu tad bhavatu] // Suk_11.7* (=89*) //
lajjijjai jeṇa maṇo mailijjai ṇiakulakkamo jeṇa /
kaṇṭhaṭṭhie vi jīe mā sundari taṃ kuṇijjāsu // Suk_11.8 (=90) //
[lajjate yena mano malinayati nijakulakramo yena /
kaṇṭhasthite 'pi jīve mā sundari taṃ kariṣyasi] // Suk_11.8* (=90*) //
rambhikā prāha-mā evaṃ vada /
yato 'tidurlabhā rāmā pitṛmātṛparāyaṇā /
pitṛmātṛmayairbhūtvā bhoktavyā kāminī raiḥ // Suk_11.9 (=91) //
uktañca-
kāmārtāṃ svayamāyātāṃ yo na bhuṅkte nitambinīm /
so 'vaśyaṃ narakaṃ yāti tanniḥśvāsahato naraḥ // Suk_11.10 (=92) //
so kiṃ va māṇai para mahila jo ṇavi jaṃpi emva /
.... .... .... // Suk_11.11 (=93) //
[sa kimeva manyate paramahilāṃ yo viparītaṃ jalpatyevam /
.... .... ....] // Suk_11.11* (=93*) //
jo ṇavi māṇai... so kiṃ va māṇai thī avarāi /
... ... ... mā kari ṇeha amhahaṃ bhaṅgu // Suk_11.12 (=94) //
[yo viparītaṃ manyate...sa kimiva manyate striyamaparām /
... ... ...] // Suk_11.12* (=94*) //
śrūyate rukmiṇī pūrvaṃ kṛṣṇeva madanāturā /
gṛhītā bhrātṛjāyāpi kaḥ kāmamatilaṅghayet // Suk_11.13 (=95) //
virañcirapi kāmārtaṃ svasutāmabhilāṣukaḥ /
dṛśyate 'dyāpi viyati hāriṇīṃ tanumāśritaḥ // Suk_11.14 (=96) //
vivāhe pārvatī dṛṣṭvā harasya haravallabhām /
caskanda retastasyāpi bālakhilyāstadudbhavāḥ // Suk_11.15 (=97) //
tayaivaṃ bodhito mūrkhaḥ sa yāvadramate na tām /
phūtkṛtaṃ muṣitāsmīti trāyatāṃ trāyatāmaho // Suk_11.16 (=98) //
tayā ca phūtkṛte kimidamiti kurvāṇo bāndhavaiḥ saha dhāvito bhartā /
sa ca kathaṃ mucyate? iti praśnaḥ /
uttaram-evaṃ ca sa brāhmaṇaḥ sabhayaḥ sannataḥ pādayoḥ patito jagāda-svāmini! prāṇān rakṣa /
tavehitaṃ kariṣyāmi /
evaṃ sthite sā dugdhasahitaṃ bhaktamaḍhaṇḍholayat antike jvalinamajvālayat /
āgataṃ ca patiṃ jagāda-asya viṣūcikā upapannā /

tato mayā phūtkṛtam /
evamuktvā dugdhabhaktaṃ pradaśitam /
patirapi mūrkho dṛṣṭvā yayau /
tataḥ sā patyau supte yadṛcchayā surataṃ cakāra /
so 'pi ca māndyavyājānmāsamekaṃ sthitaḥ paścājjagāma /
iti śrutvā prabhāvatī suptā /
iti śukasaptatau ekādaśī kathā //
START Suk 12:
athānyadā sā calitā /
śukaḥ prāha-
viparīte samāyāte yadi vetsi tvamutaram /
yathā śobhikayā proktaṃ vavvūle carite sati // Suk_12.1 (=99) //
astyatra nalauḍāgrāme kulālo mahādhanaḥ /
tasya bhāryā śobhikā nāma paraṃ kulaṭā naralampaṭā ca /
sā patyau bahirgate upapatisahitā gṛhāntaḥ krīḍati /
tasyāścaivaṃ sthitāyā bhartā gṛhaṃ samāgamat /
tadanantaraṃ sā kathaṃ bhavatviti praśnaḥ //
śukaḥ prāha-yadā ca tayā sa āgacchan jñānastadā upapatiruktaḥ-"ca] tvaṃ vavvūlavṛkṣam' /
evaṃ ca sa tayo proktastathā cakāra /
tasya ca vṛkṣe caṭataḥ paridhānavastraṃ vilagnaṃ nagno 'pi vṛkṣamārūḍhaḥ /
tasmiṃśca vṛkṣamārūḍhe patiḥ prāha-kamidamiti /
sā āha-ayaṃ śatrubhirabhibhūto 'dovastramapi tyaktvā vavvūlamadhirūḍhaḥ /
tataḥ samāgatya tasyāḥ patinā vṛkṣānmandaṃ mandamuttārya sa svagṛhaṃ preṣitaḥ /
tayā dhūrtayā ca sahahastatālaṃ hasitam /
iti kathāṃ śrutvā prabhāvatī suptā /
iti śukasaptatau dvādaśokathā //
START Suk 13:
athānyedyuḥ prabhāvatī śukaṃ pṛcchati /
śuka āha-
vraja devi sukhaṃ bhuṅkṣva ardhabhukte patau yathā /
kṛtaṃ rājikayā cittamuttaraṃ dhūlisaṃyutam // Suk_13.1 (=100) //
asti nāgapuraṃ nāma sthānam /
yatraiko vaṇika /
tatpatnī rājikānāmnī surūpā paraṃ duścāriṇo /
vaṇiksutaśca tāṃ narāntarāsaktāṃ na jānāti /
tataśca ekadā sa bhojanāya yadopaviṣṭastadā upapatiḥ kṛtasaṃketo mārge gacchan tayā dṛṣṭaḥ /
taṃ ta dṛṣṭvā gṛhe 'dya dhṛtaṃ nāsti ityuktvā dravyaṃ tatsakāśādādāya ghṛtānayanadambhena veśmato nirgatya ca sā bahirjāreṇa saha ciraṃ sthitā /
patistu gṛhe kṣudhārtaḥ kruddhaśca /
tataḥ sā kathaṃ gṛhaṃ gantumarhati-iti praśnaḥ /
uttaram-tataḥ sā hastau pādau mukhaṃ ca dhūlidhūsaraṃ vidhāya sadrammā dhūliṃ gṛhītvā gṛhamāgatā /

patiḥ kruddho raktekṣaṇaḥ kimidamityāha /
sā ca saniḥśvāsaṃ rudatī dhūlipuñjaṃ darśayitvā idamuvāca-yatkṛte tvaṃ kruddhaḥ sa te dravyo 'tra dhūlyāṃ patitaḥ /
enāmutkṣipya gṛhāṇa tvam /
evamuktaḥ sa vilakṣaḥ tadaṅgāni vastrāñcalena sammārjya sāntvayāmāsa vividhalālanaiḥ /
iti kathāṃ śrutvā prabhāvatī suptā /
iti śukasaptatau trayodaśī kathā //
START Suk 14:
sā nitambini anyedyuścalitā /
śukenoktam- yuktameva viśālākṣi paraṃ rantuṃ yadṛcchayā /
yadyāyāte patau vetsi dhanaśrīriva bhāṣitum // Suk_14.1 (=101) //
prabhāvatyāha-kimetat /
śukaḥ prāha-asti padmāvatī purī /
tatra dhanavālo nāma vaṇik /
tasya bhāryā prāṇebhyo 'pi priyā dhanaśrornāma /
tacca mithunaṃ parasparaṃ snehanirbharaṃ krīḍati /
anyadā tu vaṇigdravyasāramādāya tāmāpṛcchya deśāntaraṃ jagāma /
sā ca tasmingate saṃsthiteva gṛhasthitā /
na snāti na ca sā bhuṅkte na jalpati sakhīsamam /
nirastāśeṣasaṃskārā svadehe 'pi parāṅmukhī // Suk_14.2 (=102) //
malayānilamārūḍhaḥ kokilālāpaḍiṇḍimaḥ /
mallikāmodadūtaśca madhupāravamaṅgalaḥ // Suk_14.3 (=103) //
anyadā tu samāyāto vasantaḥ kālarāṭ kṣitau /
mano 'pi vikriyāṃ yasminyāti saṃyamināṃ kila // Suk_14.4 (=104) //
tasminvasantotsave gṛhopari sthitā nagarīrāmaṇīyakamālokya yauvanaṃ rūpaṃ ca nininda /
sakhī ca tadiṅgitajñā jagāda-bhāmini! rūpaṃ vayaśca mā vyarthaṃ vidhehi /
yataḥ- vādyate śṛṇu rambhoru kokilārāvaḍiṇḍimaḥ /
madanasya nṛpasyeva vasantena dharātale // Suk_14.5 (=105) //
muñcantu māninaḥ sarve mānaṃ sevantu vallabhāḥ /
gatvaraṃ yauvanaṃ loke jīvitaṃ ca tathā calam // Suk_14.6 (=106) //
tatastvamapi kuru vayaḥsāphalyamityukte dhanaśrīrjagāda-nāhaṃ vilambituṃ sahāmi /
yattvayā bhavati tat śīghraṃ vidhehi /
tatastayā sā narāntareṇa yojitā /
yadā ca sā tenātmāsaktā jñātā tadā tadīyaśiroveṇī chinnā /
tatkāle ca patirdeśāntarādājagāma /
tadā sā kathaṃ bhavatviti praśnaḥ /
śukaḥ prāha-yadā ca patirgṛhadvāramāyayau tadā tayottaraṃ vicintyokm-nātha! tvayā tādavadgṛhadvāri sthīyatāṃ yāvatsarvaṃ sajjaṃ vidhīyate /
tena caivaṃ pratipanne sā madhye gatvā bhaṭṭārikāṃ pūjayitvā purato veṇīṃ sthāpayāmāsa /
evaṃ kṛtvā bahirnirgatya caraṇamaṇḍakaiḥ patiṃ gṛhantardevīpurato nītvā jagāda-nātha! pūjaya gṛhādhidevatām /
tena pūjayatā veṇīṃ dṛṣṭvā uktam-kimidamiti /
tayoktam-mayopayācitamāsīt /

yadā me patiḥ sameṣyati tadā svāminyahaṃ tavāgre veṇīṃ chetsyāmi /
tadadhunā mayā kṛtam /
sa ca mugdho devīṃ namaskṛtya tāṃ bahu mānayāmāsa /
iti kathāṃ śrutvā prabhāvatī suptā /
iti śukasaptatau caturdaśī kathā //
START Suk 15:
anyadā sā calitā /
hasannāha śuko yāhi yadi kartuṃ tvamuttaram /
vetsi yathā śriyādevyā nūpure 'pahṛte kṛtam // Suk_15.1 (=107) //
asti śālipuraṃ nāma nagaram /
tatra śāligo vaṇik /
tatpatnī jayikā /
tayoḥ suto guṇākaro nāmābhūt /
tadbhāryā śriyādevī /
sā cāpareṇa subuddhināmnā vaṇijā saha ramate /
tato lokāpavāde 'pi saṃjāte 'nuraktastadīyaḥ patirna kimapi karṇe karoti /
uktañca- rattā picchanti guṇā dosā picchanti je virattatti /
majjhatthā uṇa purisā dosā vi guṇā vi picchanti // Suk_15.2 (=108) //
[raktāḥ pṛcchanti guṇān doṣān pṛcchanti ye viraktāḥ /
madhyasthāḥ punaḥ puruṣā doṣānapi guṇānapi pṛcchanti] // Suk_15.2* (=108*) //
kiñca- mahilārattā purisā cheā vi ṇa saṃbharanti appāṇaṃ /
iare uṇa taruṇīṇaṃ purisā salilaṃ va hatthagaaṃ // Suk_15.3 (=109) //
[mahilāraktāḥ puruṣāśchekā api na sambharanti ātmanām /
itare punastaruṇīnāṃ puruṣāḥ salilameva hastagatam] // Suk_15.3* (=109*) //
anyadā sā śvaśureṇa narāntarasahitā suptā dṛṣṭā /
tataścaraṇānnūpuraṃ śvaśureṇa cottāritaṃ tayā ca jñātam /
tataḥ sā taṃ jāraṃ prasthāpya bhartāraṃ tatrānīya tena saha suptā /
nidrāntare ca patirutthāpitaḥ kathitañca-tvadoyena pitrā nūpuramasmatpādādavartāya gṛhītam /
evaṃvidhaṃ ca pātakaṃ kvāpi na dṛṣṭaṃ yadvadhūpādāt śvaśuro nūpuraṃ gṛhṇāti /
tenoktam-prātaḥ pituḥ sakāśātsvayamarpayiṣyāmi /
tena ca guṇākareṇa pitara nirbhartsya tatsakāśānnūpuraṃ yācitam /
pitrā coktam-yadiyaṃ parapuruṣeṇa saha suptā dṛṣṭā ato mayā nūpuraṃ gṛhītam /
tayoktam-tvatputreṇa saha suptāhamāsam /
ityarthe divyaṃ karomi /
atraiva grāme uttarasyāṃ diśi yakṣo 'sti /
tasya jaṅghāntarānnirgamiṣyāmi /
yaḥ kaścitsatyo bhavati sa jaṅghayorantarānniṣkrāmyatīti prasiddham /
evaṃ śvaśureṇa cāṅgīkṛte sā kulaṭā sati dine jārasya gṛhe gatvā tamuvāca-bho kānta! prātarahaṃ divyārthaṃ yakṣasya jaṅghāntarānnirgamiṣyāmi /
tvayā tatra samāgatya vātūlatvamāśritya mama kaṇṭhagraho vidheyaḥ /
tena ca tathokte sā svagṛhamājagāma /