Subhāṣitāvali 1-1040 · Verses 0867-0886
lajjāmahe vayamaho bhṛśamapyaneke
sāṃyātrikāḥ salilarāśimamī viśānti /
skandhādhiropitatadīyataṭopakaṇṭha-
kauleyakāmbudṛtayo yadudīrṇatṛṣṇāḥ //
ā strīśiśuprathitayaiṣa pipāsitebhyaḥ
saṃrakṣyatembudhirapeyatayaiva dūrāt /
dṛṣṭvā karālamakarālikarālitābhiḥ
kiṃ bhāyayasyaparamūrmiparamparābhiḥ //
dhigdhigdhigambudhimamī nirapatrapasya
yasyādhvagā marubhuvīva nitāntatāntāḥ /
tṛḍdāhaśuṣkagalanirgatadīrghajihvā
dīnā vivartitadṛśonutaṭaṃ prayānti //
nirmathyate yadi surāsurasainyasaṃghair-
āpūryate yadi jalairjaladāpagābhiḥ /
pepīyate ca vaḍavāmukhavahninā cen-
na kṣubhyati sma jaladhirna tanutvameti //
mainākādibhiradribhirmaghavataḥ saṃtrasya yatrāsyate
caṇḍārcirbhagavānudeti ca yato yatrāstamabhyeti ca /
śete kvāpi nilīya yasya jagatāṃ kukṣyekadeśe patir-
gāmbhīryaśriyamasya kastulayituṃ vārāṃ nidherarhati //
upakṛtavatā śrīratnābhyāṃ hareḥ śaśilekhayā
manasijaripoḥ pīyūṣeṇāpyaśeṣadivaukasām /
kathamitarathāḥ tena stheyaṃ yaśobharamantharaṃ
yadi na mathanāyāsaṃ dhīraḥ saheta payonidhiḥ //
viṣamabhimukhaṃ muktaṃ raudraṃ diśo daśa saṃśritāḥ
śaśitarumaṇiprāyaiḥ prāyaḥ pralobhanamāhitam /
kimiva na kṛtaṃ nanthārambhe śaṭhena payodhinā
tadapi nipuṇairnāsya kṣāntaṃ surairamṛtaṃ vinā //
yadiha bhavato gāmbhīryeṇa prayāti mahattayā-
pyanucitaguṇārambhaḥ kālaḥ kimetadanantaram /
ayi jalanidhe kiṃ kallolairalabdhasamāptibhir-
virama saritāmetattoyaṃ na testi manāgapi //
samāśrityotsaṅgaṃ vipṛtavadanasyāsya vasataḥ
kṣaṇenaikasyāntarjvalitavapuṣo yatkṣaṇamapi /
na tṛṣṇāmaurvāgnerapanayati puṣṭepi vibhave
nṛśaṃsasyāmbhodhervrajatu vilayaṃ sosya mahimā //
aho bata saritpateridamanāryarūpaṃ paraṃ
yadujjvalarucīnmaṇīnsuciracarcitāsthāguṇān /
jaḍairanupayogibhiḥ parata etya labdhāspadaiḥ
kṣipatyaniśamūrjitairjhagiti tanmayatvaṃ gataḥ //
ihaikaścūḍālobhyajani kalaśādyasya sakalaiḥ
pipāsorambhobhiśculukamapi no bhartumaśakaḥ /
svamāhātmyaślāghāgurugahanagarjābhirabhitaḥ
kuṣitvā kliśnāsi śrutikuharamabdhe kimiti naḥ //
rūkṣaṃ kṣāramapeyamatra salilaṃ labdhvā paraṃ tapyate
vyālagrāhabhiyāvagāhanamapi svasthena nāsādyate /
tatkiṃ pāntha payodhināmani marau tṛṣṇāvimūḍho bhavān-
antarnihnutināśitāmalamaṇivrāte mudhā dhāvasi //
sarvāsāṃ trijagatyapāmiyamasāvādhāratā tāvakī
prollāsoyamasau tavāmbunilaye seyaṃ mahāsattvatā /
sevitvā bahubhaṅgabhīṣaṇatanuṃ tvāmeva velācala-
grāvasrotasi pāpa tāpakalaho yatkvāpi nirvāpyate //
kallolairvikiratvasau girivarānvelāvilāsotthitaiḥ
śabdairvā badhirīkarotu kakubho dhattāṃ ca vistīrṇatām /
pānthānāṃ ravitāpataptavapuṣāṃ tṛṣṇātirekacchidaḥ
kiṃ sāmyaṃ pratanoḥ karotu sarasopyabdhiḥ kṛtāḍamabaraḥ //
dataṃ yena sudhānidhānamasamaṃ sattvādhikenārthine
śrīvāsopi mahāmaṇirvidhurasau kalpadrumo gaustathā /
śāpātkṣārajalastathāpi jaladhiḥ prāptāyaśā ityaho
lokoyaṃ tṛṇavadguṇaṃ vigaṇayandoṣagrahaikāgradhīḥ //
hā kaṣṭaṃ taṭavāsinopi viphalaprāgbhāramālokya mām-
anyatraiva vipāsavaḥ pratidinaṃ gacchantyamī jantavaḥ /
itthaṃ vyarthajalātibhāravahanaprodbhūtakhedādiva
svāṃ mūrtiṃ vaḍavānale jalanidhirmanye juhotyanvaham //
maryādāparipālanena mahatāṃ kṣauṇībhṛtāṃ rakṣaṇād-
viśrāntyā madhusūdanasya suciraṃ yatkiṃcidāsāditam /
gāmbhīryocitamātmano jaladhinā manthavyathāsaṃbhramād-
deveṣvarpayatāmṛtaṃ drutamaho sarvaṃ tadutpuṃsitam //
āścaryaṃ vaḍavānalaḥ sa bhagavānāścaryamambhonidhir-
yatkarmātiśayaṃ vicintya manasaḥ kampaḥ samutpadyate /
ekasyāśrayaghasmarasya pibatastṛptirna jātā jalair-
anyasyāpi mahātmano na vapuṣaḥ svalpopi jātaḥ śramaḥ //
nodvegaṃ yadi yāsi yadyavahitaḥ karṇaṃ dadāsi kṣaṇaṃ
tvāṃ pṛcchāmi yadambudhe kimapi tanniścitya dehyuttaram /
nairāśyānuśayātimātraniśitaṃ niḥśvasya yaddṛśyase
tṛṣyadbhiḥ pathikaiḥ kiyattadadhikaṃ syādaurvadāhādataḥ //
itaḥ svapiti keśavaḥ kulamitastadīyadviṣām-
itaśca śaraṇārthināṃ śikhariṇāṃ guṇāḥ śerate /
itaśca vaḍavānalaḥ saha samastasaṃvartakair-
aho vitatamūrjitaṃ bharasahaṃ ca sindhorvapuḥ //
Original text: Subhāṣitāvali 1-1040 · Edition: P. Peterson, Bombay 1886 (Bombay Sanskrit Series ; 31) · Data entry n.n. · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0