Subhāṣitāvali 1-1040 · Verses 0807-0826

atyantaśītalatayā subhagasvabhāva
satyaṃ na kaścidapi te tarurasti tulyaḥ /
chāyārthināmapi punarvikaṭadvijihva-
saṅgena candana viṣadrumanirviśeṣaḥ //

kathamiyati vanānte kaścideko na tādṛg-
varavanataruruccaiḥ puṣpavallīphalāḍhyaḥ /
jagadasukhavidhāturdagdhadhāturniyogād-
dhavakhadirapalāśāḥ kevalaṃ vṛddhibhājaḥ //

śākhāsaṃtatisaṃniruddhagaganābhogasya labdhvā taroś-
chāyāṃ yasya bhavidbhireva śamitā gharmāpadonekaśaḥ /
bhoḥ pānthā nanu dṛśyatāṃ vidhigatistasyaiva kālakṣaya-
prakṣīṇasya taledya taptasikatāṅgāraivaḥ paraṃ dahyate //

citrairyasya patittribhirdaśadiśo bhrāntvā sametaiḥ sukhaṃ
viśrāntaṃ śayitaṃ prabhuktamuṣitaṃ skandhe phalaiḥ praśrite /
tasyaivonmathitasya duṣṭakariṇā mārgadrumasyādhunā
kārīṣāya kaṣanti śoṣaparuṣāṃ gopālabālāstvacam //

saṃtoṣaḥ kimaśaktatā kimathavā tasminnasaṃbhāvanā
śobhaivātha ca kānanisthitiriyaṃ pradveṣa evāthavā /
āstāṃ khalvanurūpayā saphalayā puṣpaśriyā durvidhe
saṃbandhonanurūpayāpi na kṛtaḥ kiṃ candanasya tvayā //

sanmūlaḥ prathinnatirghanalasacchāyaḥ sthitaḥ satpathe
sevyaḥ sadbhiritīdamākalayatā tālodhvagenāśritaḥ /
puṃsaḥ śaktiriyatyasau sa tu phaledadyāthavā śvothavā
kāle kvāpyathavā kadācidathavā netyatra vedhāḥ prabhuḥ //

yajjātosi catuṣpathe ghanalasacchāyosi kiṃ chāyayā
saṃyuktaḥ phalitosi kiṃ yadi phalaiḥ pūrṇosi kiṃ saṃnataḥ /
he sadvṛkṣa sahasva saṃprati sakhe śākhāśikhākarṣaṇa-
kṣobhāmoṭanabhañjanāni janataḥ svaireva duścoṣṭitaiḥ //

suskandhasya visārisaurabhaguṇākrāntākhilāśasya te
tanvīcārupayodharāntarakṛtasparśasya gopyākṛteḥ /
doṣaḥ kopi bhujaṃgasaṃgamakṛtaḥ prodgūta eṣodhunā
yena tvāṃ parihṛtya candanataro yāntyadhvagā dūrataḥ //

chinnastaptasuhṛtsa candanataruryūyaṃ palāyyāgatā
bhogābhyāsasukhāsikāḥ pratidinaṃ tā vismṛtāstatra vaḥ /
daṃṣṭrākoṭiviṣolkayā pratikṛtaṃ tasya praharturna cet-
kiṃ tenaiva saha svayaṃ na nidhanaṃ yātāḥstha bho bhoginaḥ //

tvanmūle puruṣāyuṣaṃ gatamidaṃ kālena saṃśaṣyatāṃ
ksodīyāṃsamapi kṣaṇaṃ paramataḥ śaktiḥ kutaḥ prāṇitum /
tatsvastyastu vivṛddhimehi mahatīmadyāpi kā nastvarā
kalyāṇaiḥ phalitāsi tālaviṭapinputreṣu pautreṣu vā //

chāyāsyaiva ghanāsugandhirayamevāpannatāpacchidā-
magresyaiva guṇagrahaḥ saguṇatā kiṃ candanasyocyatām /
ā mūlātpunareṣu baddhavṛtibhirvyālaistathā dūṣito
jāne yena varaṃ dhavotha khadiropyanyothavā na tvayam //

na ślāṣyāni phalāni pallavakṛtā chāyā na vāñchāpi sā
no puṣpaṃ sumanoharaṃ na vihagāḥ śabdāmṛtasyandinaḥ /
kākavrātapurīṣanirbharajaranmūrteraśuddhātmano
niḥstabdhasya taroradhaḥ kathamaho sṛṣṭosi durvedhasā //

nāsya svāduphalaṃ na cāru kusumaṃ na snigdhaparṇā latā
na cchāyā klamahāriṇī na ca kalakvāṇāstathā patriṇaḥ /
eṣosau khadiradumaḥ kimathavā pānthena dṛṣṭastvayā
tatkiṃ pāntha kaṭhorakaṇṭakamukhairgātrakṣatārthī bhavān //

snigdhāḥ pallavinaḥ prakāmaviṭapavyāviddhacaṇḍātapā
namrāḥ svāduphalā samāśritajanakṣuttāpavicchedinaḥ /
dagdhāste taravaḥ prayāntu pathikāsteṣveva mārgeṣvamī
rūkṣāḥ kāṇṭakinaḥ sasarpavivarā bhūyaḥ prarūḍhā drumāḥ //

chāyā nātmana eva yā kathamasāvanyasya niṣpragrahā
grīṣmoṣmāpadi śītalastalabhūvi spandonilādeḥ kutaḥ /
vārtā varṣaśate gate kila phalaṃ bhāvīti vārtaiva sā
drāghimṇā muṣitāḥ kiyacciramaho tālena bālā vayam //

kastvaṃ bhoḥ kathayāmi daivahatakaṃ māṃ viddhi śāhoṭakaṃ
vairāgyādiva vakṣi sādhu viditaṃ kasmādidaṃ kathyate /
vāmenātra vaṭastamadhvagajanaḥ sarvātmanā sevate
na cchāyāpi paropakārakṛtaye mārgasthitasyāpi se //

āmodairmaruto mṛgāḥ kisalayairlambaistvacā tāpasāḥ
puṣpaiḥ ṣaṭcaraṇāḥ phalaiḥ śakunayo gharmārditāśchāyayā /
skandhairgandhagajāśca viśramarujāḥ śaśvadvibhaktāstvayā
prāptastvaṃ druma bodhisattvapadavīṃ satyaṃ kujātāḥ pare //

bhrāmyadbhṛṅgabharāvanamrakusumacyotanmadhūdgandhiṣu
cchāyāvatsu taleṣu pānthanivahā viśramya geheṣviva /
nityaṃ nirjharavārivāritatṛṣastṛpyanti yeṣāṃ phalais-
te nandantu phalantu yāntu ca parāmatyunnatiṃ pādapāḥ //

he he maṇḍitamārga mārgaviṭapiñjīvyāḥ samāḥ śāśvatīr-
adyāpyāvṛṇu diktaṭāni viṭapaiḥ sālaiścucumbāmbaram /
mūle viśramaṇāśayaiva luṭhitā yanna tvayā kevalaṃ
gharmārteḥ parimocitāḥ phalaśatairyāvadvayaṃ tarpitāḥ //

vṛddhiryasya tarormanorathaśatairāśāvatā prārthitā
jātosau sarasaḥ pravāsiphaladaḥ sarvāśritāpāśrayaḥ /
nānādeśasamāgatairaviditairākrāntamanyaiḥ khagais-
taṃ labdhāvasaropi vṛddhaśakunirdūre sthito vīkṣate //