Subhāṣitāvali 1-1040 · Verses 0766-0785

kṛṣṇaṃ vapurvahatu cumbatu satphalāni
ramyeṣu saṃcaratu cūtavanāntareṣu /
puṃskokilasya caritāni karotu nāma
kākaḥ kila dhvanividhau nanu kāka eva //

saṃprāpya kokilakulaiḥ kamanīyakāntiḥ
kāntasvarairapi balātkhalu saṃnikarṣam /
vaidhuryabhāji hatavedhasi kiṃ varākaḥ
kākaḥ karotvanukṛtiṃ na yayau yadeṣām //

iyaṃ pallī bhillairanucitasamārambharasikaiḥ
samantādākrāntā viṣaviṣamabāṇapraṇayibhiḥ /
tarorasya skandhe gamaya samayaṃ kīra nibhṛtaṃ
na vāṇī kalyāṇī tadihamukhamudraiva śaraṇam //

kaati mukhagṛhītaṃ bhuktaśeṣaṃ purīṣaṃ
vilikhati caraṇāgrairdevatānāṃ śirāṃsi /
vrajati ca hatamānaḥ sādhumūrdhasvaśaṅkaḥ
kimiva na kurute khaṃ prāpya kāko varākaḥ //

daurbhāgyaṃ vacasāṃ tanormalinatā ceṣṭāsvaho cāpalaṃ
śaṅkāyāstadupajñataiva viditā vṛttistvavācyaiva sā /
itthaṃ dṛṣkṛtaśākhinaḥ phalamiva sphītaṃ tathāpyāturaḥ
kākaḥ kokilalāñchanacchavirucā kaṣṭaṃ muhurmūrchati //

nṛtyantaḥ śikhino manoharamamī śravyaṃ paṭhantaḥ śukā
vīkṣyante na ta eva khalviha ruṣā vāryanta evāthavā /
pānthastrīgṛhamiṣṭalābhakathanāllabdhānvayenāmunā
saṃpratyetadanargalaṃ balibhujā māyāvinā bhujyate //

re re dhvāṅkṣa virūkṣatāstu vacasaḥ kāṇākṣitā kṣamyate
laulyaṃ nāma taveti kātra gaṇanā bhāṇḍyaṃ vibhūṣaiva te /
sarvaṃ soḍhamidaṃ svabhāvavihitaṃ vahnerivauṣṇyaṃ hi te
yattvevaṃ viguṇasya kāpi bhavato grīvā na tatsahyate //

kākaḥ kokilamunnamayya kurute cūte phalāsvādanaṃ
bhuṅkte rājaśukaṃ nivārya kuraraḥ krīḍāparo dāḍimam /
dhūko barhiṇamasya śākhiśikhare śete sajāniḥ sukhaṃ
hā jātaṃ viparītamadya vipine śyene parokṣaṃ gate //

kiṃ kekīva śikhaṇḍamaṇḍitatanuḥ kiṃ kīravatpāṭhakaḥ
kiṃ puṃskokilavatsvanena madhuraḥ kiṃ haṃsavatsadgatiḥ /
kiṃ sāmānyaśakuntaśāvaka iva krīḍāvinodākaraḥ
kākaḥ kena guṇena kāñcanamaye vyāpāritaḥ pañjare //

utpattirmarutāṃ prabhoryugadine prakhyāpyaviśvotsave
puṇyāhaśrutiṣu prasiddhiradhikā pūrṇaṃ vayaḥ pauruṣam /
kākutsthena samaṃ sapatnakalaho daivajñatā tādṛśī
kākastena guṇena kāñcanamaye vyāpāritaḥ pañjare //

ādyaḥ praveśasamayaḥ sa kaleryugasya
prāptastiraskṛtabahūdakahaṃsasārthaḥ /
āhūye sādaratayā tapasontimohni
kāṇo dvijaḥ pratigṛhaṃ bata yatra pūjyaḥ //

sūrydanyatra yaccandrepyarthasaṃsparśi tatkṛtam /
khadyota iti kīṭasya nāma tuṣṭena kenacit //

ghanasaṃtamasamalīmasadaśadiśi niśi yadvirājasi tadanyat /
kīṭamaṇe dinamadhunā tarāṇikarāntaritacārusitakiraṇam //

jarjaratṛṇāgramadahansarṣapakaṇamaprakāyannūnam /
kīṭatvamātmatantraḥ khadyotaḥ khyāpayanbhāti //

bhrājiṣṇavo nabhasi bhūrihṛtāndhakāra-
svalpaprabhāḥ svatanumātranibaddhabhāsaḥ /
khadyotakāḥ prakaṭatīvraguruprabhāvās-
tāvanna saptaturagaḥ samudeti yāvat //

yuṣmādṛśaḥ kṛpaṇakāḥ krimayopi yasyāṃ
bhānti sma saṃtamasamayyagamanniśāsau /
sūryāṃśudīpradaśadigdivasodhunāyaṃ
bhātyatra nendurapi kīṭamaṇe kimu tvam //

induḥ prayāsyati vinaṅkṣyati tārakaśrīḥ
sthāsyanti līḍhatimirā na maṇipradīpāḥ /
andhaṃ samagramapi kīṭamaṇe bhaviṣya-
dunmeṣameṣyati bhavāniti dūrametat //

sattvāntaḥ sphuritāya vā kṛtaguṇādyāropatucchāya vā
tasmai kātaramohanāya mahaso leśāya mā svasti bhūt /
yacchāyāsphuraṇāruṇena khacatā khadyotanāmnāmunā
kīṭenāhitayāpi jaṅgamamaṇibhrāntyā viḍambyāmahe //

pratyagraiḥ parṇanicayaistaruryaireva śobhitaḥ /
jahāti jīrṇāṃstāneva kiṃ vā citraṃ kujanmanaḥ //

yathāpallavapuṣpāḍhyā yathāpuṣpaphalarddhayaḥ /
yathāphalarddhisvārohā hā mātaḥ kvāgamandrumāḥ //