Subhāṣitāvali 1-1040 · Verses 0746-0765

kenāghrātamudāramasya kusumaṃ kaiścumbitaṃ kesaraṃ
pītaḥ kena rasosya kena rajasā codvellitaṃ kena vā /
he he mugdhamadhuvrata vraja javādanyāṃstarūnpuṣpitā-
nuttāletra vṛthaiva pippalatarau kiṃ kiṃcidāsādyate //

pratyagrotra yathāsukhaṃ madhurasaḥ pātavya ityutsukas-
tṛṣṇāvibhramavipralabdhahrdayastattvāvabodhaṃ vinā /
nirviṇṇopyaphalaśramo na viramatyālekhyapadmākare
durbuddhirvyasanī tathāpi madhupastṛṣṇāśayodbhrāmyati //

yasyāḥ saṃgamavāñchayā na gaṇitā vāpyo vinidrotpalā
yāmāliṅgya samutsukena manasā yātaḥ parāṃ nirvṛtim /
bhagnāṃ tāmavalokya candanalatāṃ bhṛṅgeṇa yajjīvyate
dhairyaṃ nāma tadastu tasya na punaḥ snehānurūpaṃ kṛtam //

yenāmodini kesarasya mukule pītaṃ madhu svecchayā
nītā yena niśā śaśāṅkadhavalā padmodare śārade /
bhrāntaṃ yena madapravāhamaline guṇḍasthale dantināṃ
soyaṃ bhṛṅgayuvā karīraviṭape badhnātu tuṣṭiṃ kutaḥ //

mā bhūnnāma sahāmunaiva nidhanaṃ daivātkathaṃcitpunas-
tṛṣṇā vā hatajīvite yadi tadā kiṃ puṣpaśūnyaṃ jagat /
yenaivonmathitaḥ sa eva dayitaḥ padmākaro nirdayaṃ
dānāmbhaḥspṛhayānuyātyaliraho lolastameva dvipam //

sopūrvo rasanāviparyayavidhistatkarṇayoścāpalaṃ
dṛṣṭiḥ sā madavismṛtasvaparadikkiṃ bhūyasoktena vā /
sarvaṃ niścitavānasi bhramara he yadvāraṇodyāpyasā-
vantaḥśūnyakaro niṣevyata iti bhrātaḥ ka eṣa grahaḥ //

re re bhṛṅga madāndhavāraṇacalatkarṇānilāndolana-
kleśaklāntatano mudhaiva bhavatā duḥkhaṃ kimityāsyate /
utkūjatsamadadvirephavalayapyāluptakośaśriyaḥ
sāmodāḥ prakaṭāśayāḥ pratipadaṃ santyeva padmākarāḥ //

gandhāḍhyāṃ navamālikāṃ madhukarastyaktvā gato yūthikāṃ
tāṃ tyaktvāpi gataḥ sa candanataruṃ tasmātsarojaṃ gataḥ /
baddhastatra niśākareṇa suciraṃ krandatyasau mandadhīḥ
saṃtoṣeṇa vinā parābhavaśataṃ prāpnoti lubdho janaḥ //

rātrirgamiṣyati bhaviṣyati suprabhātaṃ
bhāsvānudeṣyati hasiṣyati padminī ca /
evaṃ vicintayati koṣagate dvirephe
hā hanta hanta nalinīṃ gaja unmamātha //

bhramanvanānte vanamañjarīṣu
na ṣaṭpado gandhaphalīmajighrat /
sā kiṃ na ramyā sa ca kiṃ na rantā
balīyasī kevalamīśvarecchā //

aṅke vṛddhimupāgataṃ śiśutayā sarvāṅgamāliṅgitaṃ
matsyaḥ śrīparirambhanirbharataravyākośakoṣonmukhaiḥ /
āśāptaiḥ paripīyamānamaniśaṃ niḥspandamindindirair-
dūrādeva nimeṣaśūnyanayanaḥ padmaṃ samudvīkṣate //

jīvato nigiranmatsyānmunivaddṛśyate bakaḥ /
mṛnānapi na gṛdhrastu dhigākāramunīndratām //

nāleneva sthitvā pādenaikena kuñcitagrīvam /
janayati kumudabhrāntiṃ vṛddhabako bālamatsyānām //

eṣa bakaḥ sahasaiva vipannaḥ
śādyamaho kva nu tadgatamasya /
sādhu kṛtāntaka kaścidapi tvāṃ
vañcayitum na kutopi samarthaḥ //

nijakulocitaceṣṭitamātmano
yadapahāya yiyāsasi haṃsatām /
baka cara vratameva tathāpi te
phalati tattadidaṃ yatatāṃ nṛṇām //

na kolilānāmiva mañcu kūjitaṃ
na kabdhalāsyāni gatāni haṃsavat /
na barhiṇānāmiva citrapakṣatā
guṇastathāpyasti bake bakavratam //

tadvedagdhyaṃ samuditapayastoyatattvaṃ vivektu-
mālāpāste sa ca mṛdupadanyāsahṛdyo vilāsaḥ /
āstāṃ tāvadbaka yadi tathā vetsi kiṃcidicchlathāśaṃ
tūṣṇīmevāsitumayi sakhe tvaṃ kathaṃ me na haṃsaḥ //

kastvaṃ lohitalocanāsyacaraṇo haṃsaḥ kuto mānasāt-
kiṃ tatrāsti suvarṇapaṅkajavanānyambhaḥ sudhāsaṃnibham /
muktāśuktirathāsti śaṅkhanicayo vaidūryarohāḥ kvacic-
chambūkāḥ kimu santi neti ca bakairākarṇya hīhīkṛtam //

tulyavarṇacchadaḥ kṛṣṇaḥ kokilaiḥ saha saṃgataḥ /
kena vijñāyate kākaḥ svayaṃ yadi na bhāṣate //

ātmarutādapi virutaṃ kurvāṇāḥ spardhayā saha mayūraiḥ /
kiṃ jānanti varākāḥ kākāḥ kekāravānkartum //