Subhāṣitāvali 1-1040 · Verses 0705-0725

aye vāpīhaṃsā nijavasatisaṃkocapiśunaṃ
karudhvaṃ mā ceto viyati bahato vīkṣya vihagān /
amī te sāraṅgā bhuvanamahanīyavratabhṛto
nirīhāṇāmeṣāṃ tṛṇamiva bhavantyambunidhayaḥ //

tarau tīrodbhūte kvacidapi dalācchāditatanuḥ
pataddhārāsārāṃ gamaya viṣamāṃ prāvṛṣamimām /
nivṛttāyāṃ tvasyāṃ sarasi sarasotphullanaline
sa eva tvaṃ haṃsaḥ punarapi vilāsāsta iha te //

gataṃ tadgāmbhīryaṃ jalamapi vṛtaṃ jālakaśataiḥ
sakhe haṃsottiṣṭha prathamamamuto dagdhasarasaḥ /
sa yāvatpaṅkāmbhaḥkaluṣitavapurbhūrivilapan-
na kāko vācāṭaścaraṇayugalaṃ mūrdhni kurute //

spṛśati na bisaṃ cañcvā bhūyastayā saha khaṇḍitaṃ
pibati na jalaṃ yāti svaptuṃ na śevalajālakam /
kamalakalikābhaṅgakrīḍāṃ karoti na sārasaḥ
kvaṇati karuṇaṃ śokagrastaḥ priyāvirahākulaḥ //

sarasi bahuśastārāchāyāṃ daśanparivañcataḥ
kumuda viṭapānveṣī haṃso niśāsvavicakṣaṇaḥ /
daśati na punastārāśaṅkī divāpi sitotpalaṃ
kuhakacakito lokaḥ satyepyapāyamapekṣate //

muktābhāni payāṃsi bhaṅgavilasaddugdhā bisagranthayaḥ
sphītāstāmarasāsavā viharaṇakrīḍāsahaṃ saikatam /
santyeva pratideśamatraviṣame he haṃsa paṅkāṅkite
dhṛṣṭoktruṣṭabake jaratsarasi te koyaṃ nivāsagrahaḥ //

āpūryeta punaḥ sphuracchapharikāsārormibhirvāribhir-
bhūyopi pravibhajyamānanalinaṃ paśyema toyāśayam /
ityāśāśatatantubaddhahṛdayo naktaṃdinaṃ dīnadhīḥ
śuṣyatyātapaśoṣitasya sarasastīre jaratsārasaḥ //

tāvaddolitapaṅkajacyutarajaḥpiṅkāṅgarāgojjvalp
yaḥ śṛṇvankalakūjitaṃ madhulihāṃ saṃjātaharṣotsavaḥ /
kāntācañcupuṭāpavarjitabisagrāsagrahepyakṣamaḥ
soyaṃ saṃprati haṃsako marugataḥ kaṣṭaṃ tṛṇaṃ vāñchati //

yāṃ smṛtvā sahasaiva mānasasarastyaktvā viśeṣārthinas-
tāmevotsukacetasaḥ kamalinīṃ dṛṣṭvā bakādhyāsitām /
līyante vigatābhimānalaghavastatraiva bhūyopi ye
haṃsāste na bhavanti haṃsadhavalāḥ prāyo bakā eva te //

yāmāliṅgya bakā raṭanti kaṭukaṃ dīrghocchvasatkaṃdharā
yasyāmaṃsataṭāvaghaṭṭitajalaṃ valgantyamī madgavaḥ /
yā śaśvanmalinātmakairapi bakairnaktaṃdinaṃ sevyate
sā haṃsena manasvinā kamalinī yuktaṃ yadi tyajyate //

rūpaṃ hāri manoharā sahacarī pānāya pādmaṃ madhu
krīḍā cāpsu saroruheṣu vasatisteṣāṃ rajo maṇḍanam /
vṛttiḥ sādhumatā bisena sahṛdaścārusvanāḥ ṣaṭpadāḥ
sevādainyavimānanāvirahito haṃsaḥ sukhaṃ jīvati //

matsyā api hi jānanti kṣīranīravivecanam /
prasiddhaṃ rājahaṃsānāṃ yaśaḥ puṇyairavāpyate //

kruddholūkanakhaprapātavigalatpakṣā api svāśrayaṃ
ye nojjhanti purīṣapuṣṭavapuṣastekecidanye dvijāḥ //

ye tu svargataraṅgiṇībisalatāleśena saṃvardhitā
gaṅgānīramapi tyajanti kaluṣaṃ te rājahaṃsāḥ kutaḥ //
samudgirasi vācaḥ kiṃ puṃskokila sukomalāḥ /
śvabhresmiñjaḍapāṣāṇagurunirghoṣabhairave //

kākaiḥ saha vivṛddhasya kokilasya kalā giraḥ /
khalasaṅgepi naiṣṭhuryaṃ kalyāṇaprakṛteḥ kutaḥ //
śrotrotsavaṃ tava kalaṃ kalakaṇṭha kotra
nādaṃ śṛṇoti rativigrahasaṃdhidūtam /
dāvāgnidagdhaghanapādapakoṭarānta-
rāvirbhavatkaṭuravāsu vanasthalīṣu //

mūkīmūya tameva kokila madhuṃ bandhuṃ pratīkṣasva he
helollāsitamālatīparimalāmodānukūlānilam /
yatraitāstava sūktayaḥ saphalatāmāyāntyamī tūllasat-
pāṃsūttambhabhṛto nidāghadivasāḥ saṃtāpasaṃdhāyinaḥ //

bhrātaḥ kokilakūjitairalamalaṃ nārghanti yasmādguṇās-
tūṣṇīmāḥsva viśīrṇaparṇanicayacchannaḥ kvacitkoṭare /
udyānadrumavāṭikākaṭuraṭatkākāvalīṃsakulaḥ
kāloyaṃ śiśirasya saṃprati sakhe nāyaṃ vasantotsavaḥ //

kvacijjhillīnādaḥ kvacidatulakākolakalahaḥ
kvacitkaṅkārāvaḥ kvacidapi kapīnāṃ kalakalaḥ /
kvaciddhoraḥ pherudhvanirayamaho daivaghaṭanā
kathaṃkāraṃ tāraṃ kvaṇatu cakitaḥ kokilayuvā //

... ... ... ... ... ... //
ketakīkusumaṃ bhṛṅgaḥ pīḍyamānopi sevate /
doṣāḥ kiṃ nāma kurvanti guṇāpahṛtacetasaḥ //

kṛtvāpi koṣapānaṃ bhramarayuvā purata eva kamalinyāḥ /
abhilaṣati bakulakalikāṃ madhulihi maline kutaḥ satyam //