Subhāṣitāvali 1-1040 · Verses 0542-0563

śūrāśca kṛtavidyāśca rūpavatyaśca yoṣitaḥ /
yatra yatra gamiṣyanti tatra tatra kṛtālayāḥ //

rudrodriṃ jaladhiṃ harirdiviṣado dūraṃ vihāyaḥ śritā
bhogīndrāḥ prabalā api prathamataḥ pātālamūle sthitāḥ /
līnā padmavane sarojanilayā manyerthisārthādbhiyā
dīnoddhāraparāyaṇāḥ kaliyuge satpūruṣāḥ kevalam //

prārabhyate na khalu vighnabhayena nīcaiḥ
prārabhya vighnavihatā viramanti madhyāḥ /
vighnaiḥ sahasraguṇitairapi hanyamānāḥ
prārabdhamuttamaguṇā na parityajanti //

prasaradbhiḥ karairyasya vikasanti na sadguṇāḥ /
tasya doṣākarasyeyaṃ kathaṃ nityāsti pūrṇatā //

kṣīṇaḥ kṣīṇaḥ samīpatvaṃ pūrṇaḥ pūrṇotidūratām /
upaiti mitrādyaccandro yuktaṃ yanmalinaḥ sadā //

kathaṃ na lajjitastādṛksavitā tejasāṃ nidhiḥ /
brahmāṇḍakhaṇḍikāṃ prāpya kurvanpādaprasārikām //

raverevodayaḥ ślāghyaḥ konyeṣāmudayagrahaḥ /
na tamāṃsi na tejāṃsi yasminnabhyudite sati //

kimanena na paryāptaṃ kāntatvaṃ śaśalakṣmaṇā /
susaṃtaptāpi nalinī yadviśvāsamupāgamat //

karānprasārya raviṇā dakṣiṇāśāvilambinā /
na kevalamanenātmā divasopi laghūkṛtaḥ //

vartate yena pātaṅgiḥ ṣaṇmāsāndvau ca vatsarau /
rāśiḥ sa eva candrasya na yāti divasatrayam //

śirasā dhāryamāṇopi somaḥ somena śaṃbhunā /
tathāpi kṛśatāṃ dhatte kaṣṭaḥ khalu parāśrayaḥ // Qsv0552-3 pa. pājakasya
patatu vāriṇi yātu digantaraṃ
viśatu vahnimatho vrajatu kṣitim kathaṃ sa dantarahitaḥ sūryaḥ sūribhirucyate /
yo mīnarāśiṃ bhuktvaiva meṣaṃ bhoktuṃ samudyataḥ //

patatu vāriṇi yātu digantaraṃ
viśatu vahnimatho vrajatu kṣitim /
ravirasāviyatāsya guṇeṣu kā
sakalalokacamatkṛtiṣu kṣatiḥ //

tattāvadeva śaśinaḥ sphuritaṃ mahīyo
yāvanno tīkṣṇarucimaṇḍalamabhyupaiti /
abhyudyate sakaladhāmanidhau ca tasmin-
nindoḥ sitābhraśakalasya ca ko viśeṣaḥ //

sadvṛttayaḥ sadasadarthavivekino ye
te paśya kīdṛśamamuṃ samudāharanti /
caurāsatīprabhṛtayo bruvate yadasya
tadgṛhyate yadi kṛtaṃ tadahaskareṇa //

ekaiva sāmṛtamayī sutarāmanarghā
kāpyastyasau śaśadharasya kalā yayaiva /
āropito guṇavidā parameśvareṇa
cūḍāmaṇau na gaṇitosya kalaṅkadoṣaḥ //

udyantyamūni subahūni mahāmahāṃsi
candropyalaṃ bhuvanamaṇḍalamaṇḍanāya /
sūryādṛte na tadudeti na cāstameti
yenoditena dinamastamitena rātriḥ //

lokānandādviramati na yaḥ kṣīyamāṇopi bhūyaḥ
svaḥsthe tasminkila dinamukhaṃ nūtanaṃ nābhaviṣyat /
daivaṃ kīdṛkkathamapi yathā bhartumātmānameva
vyagraḥ kālaṃ gamayati sakhe sopyayaṃ paśya candraḥ //

kṣīṇaścandro viśāti taraṇermaṇḍalaṃ māsi māsi
labdhvā kāṃcitpunarapi kalāṃ dūradūrānuvartī /
saṃpūrṇaścetkathamapi tathā spardhayodeti bhānor-
no daurjanyādviramati jaḍo nāpi dainyādvyaraṃsīt //

pādanyāsaṃ kṣitidharagurormūrdhni kṛtvā sumeroḥ
krāntaṃ yena kṣapitatamasā madhyamaṃ dhāma viṣṇoḥ /
soyaṃ candraḥ patati gaganādalpaśeṣairmayūkhair-
dūrāroho bhavati mahatāmapyupabhraṃśaniṣṭhaḥ // Qsv0561-5 kalaśakasya
pātaḥ pūṣṇo bhavati mahate nopatāpāya yasmāt-
kālenāstaṃ ka iva na gatā yānti yāsyanti cānye kva tattejastādṛgjvalanamahaso nāśapiśunaṃ
parābhūtiḥ kvāsau visadṛśatarādrāhuśirasaḥ /
vidheryogādetatsamucitamidaṃ tu vyathayati
trapāhīno mitrāttadapi gagane yadviharati //

pātaḥ pūṣṇo bhavati mahate nopatāpāya yasmāt-
kālenāstaṃ ka iva na gatā yānti yāsyanti cānye /
etāvattu vyathayati yadālokabāhyaistamobhis-
tasminneva prakṛtimahati vyomni labdhovakāśaḥ //