Subhāṣitāvali 1-1040 · Verses 0522-0541
dhanabāhulyamahetuḥ kopi nisargeṇa muktakaraḥ /
prāvṛṣi kasyāmbumucaḥ saṃpattiḥ kimadhikāmbunidheḥ //
utpāditā svayamiyaṃ yadi tattanūjā
tātena vā yadi tadā bhaginī khalu śrīḥ /
yadyanyasaṃgamavatī ca tadā parastrī
tattyāgabaddhamanasaḥ sudhiyo bhavanti //
draviṇārjanajaḥ pariśramaḥ
phalitopyasya janasya nīrasaḥ /
draviṇārjanamātmatuṣṭaye
paramāvarjayituṃ guṇārjanam //
yaḥ praśaṃsati naro naramanyaṃ
devatāsu varadāsu satīṣu /
mugdhadhīrdhanalavaspṛhayālus-
taṃ nṛśaṃsamahamādyamavaimi //
yathā śarīraṃ kila jīvitena
vinākṛtaṃ kāṣṭhamivāvabhāti /
tathaiva lajjīvitamapyavaimi
lokottareṇa sphuritena śūnyam //
santopi santaḥ kva kirantu tejaḥ
kva nojjvalantu kva nu na prathantām /
vidhāya ruddhā nanu vedhasaiva
brahmāṇḍakośe ghaṭadīpakalpāḥ //
kadarthitasyāpi hi dhairyavṛtter-
na śakyate sattvaguṇaḥ pramārṣṭum /
adhomukhasyāpi kṛtasya vahner-
nādhaḥ śikhā yānti kadācideva //
jātaśca nāma na vinaṅkṣyanti cetyayuktam-
utpāda eva niyameva vināśahetuḥ /
tulye ca nāma maraṇavyasanopatāpe
mṛtyurvaraṃ parahitāvahitāśayasya //
iyatyapyetasminniravadhimahatyadhvani guṇās-
ta evāmī dvitrā jaraṭhajaraṭhā yānti gaṇanām /
aho grāmyo lokaḥ sa na paramamībhiḥ kṛtadhṛtiḥ
smayastabdhoyāvatkalayati samagraṃ tṛṇamidam //
svacittaparicintayaiva paritāpamātmanyamī
na bibhrati manāsvino yadamunā na tāvatkṣatiḥ /
aharniśamihaiva ye paramanonuvṛttyā punar-
vahanti vijigīṣutāṃ kimiva tenukampāspadam //
vipulahṛdayairanyaiḥ kaiścijjagajjanitaṃ purā
vidhṛtamaparairdattaṃ cānyairvijitya tṛṇaṃ yathā /
iha hi bhuvanānyanye dhīrāścaturdaśa bhuñjate
katipayapurasvāmye puṃsāṃ ka eṣa madajvaraḥ //
abhuktāyāṃ yasyāṃ kṣaṇamapi na yātaṃ nṛpaśatair-
bhuvastasyā lābhe ka iva bahumānaḥ kṣitibhujām /
tadaṃśasyāpyaṃśe tadavayavaleśepi patayo
viṣāde kartavye vidadhati jaḍāḥ pratyuta mudam //
pareṣāṃ cetāṃsi pratidivasamāyāsya bahudhā
prasādaṃ kiṃ netuṃ viśāsi hṛdaya kleśakalilam /
prasanne tvayyeva svayamuditacintāmaṇiguṇe
viviktaḥ saṃkalpaḥ kimabhilaṣitaṃ puṣyati na te //
vināpyarthairdhīraḥ spṛśati bahumānonnatipadaṃ
pariṣvaktopyarthaiḥ paribhavapadaṃ yāti kṛpaṇaḥ /
svabhāvenodbhūtāṃ guṇasamudayāvāptivipulāṃ
dyutiṃ saiṃhīṃ na śvā dhṛtakanakamālopi labhate //
bhujyante svagṛhasthitā iva sukhaṃ yasyāthibhiḥ saṃpadaḥ
paṭvī yasya matistamaḥprahataye dvāveva tau prāṇitaḥ /
yastvātmaṃbharirunnatepi vibhave hīnaśca vidvattayā
tasyālekhyamaṇerivākṛtidhṛtaḥ sattāpyasattā nanu //
ādhārāya dharāvakāśavidhayepyākāśamālokane
bhāsvānātmamahattvasādhanavidhāvanye guṇāḥ kecana /
ityasminnupakārakāriṇi sadā varge paraṃ dustyaje
dainyavrīḍakalaṅkamujjhatu kathaṃ ceto mahācetasām //
nityaṃ yā gurubhṛtyabandhusujanairna svecchayā bhujyate
paśyanti spṛhayālavo na ripavo yāṃ vikramāsāditām /
yasyāḥ sādhuparikṣayeṇa suhṛdāṃ nāśena vā saṃbhavo
no saṃpadvipadeva sā guṇavatāṃ prītistayā kīdṛśī //
nyāyyaṃ mārgamanujjhataḥ sukṛtino daivādbhavantyāpado
yāstāḥ santu balerivādipuruṣāyorvīṃ svayaṃ yacchataḥ /
śakrasyeva jugupsitaiḥ subahubhirnindyairbhṛśaṃ karmabhir-
devānāmupari prabhutvamapi me mā bhūttrapākāraṇam //
śayyā śādvalamāsanaṃ śuciśilā sadma dramāṇāmadhaḥ
śītaṃ nirjharavāri pānamaśanaṃ kandāḥ sahāyā mṛgāḥ /
ityprārthitasarvalabhyavibhave doṣoyameko vane
duṣprāpārthini yatparārthaghaṭanāvandhyairvṛthā sthīyate //
alpīyasāmeva hi janmabhūmes-
tyāgaḥ pramādo viduṣāṃ na sosti /
sthānādapetā maṇayo vrajanti
rājñāṃ śiraḥ kākamukhāni bhekāḥ //
Original text: Subhāṣitāvali 1-1040 · Edition: P. Peterson, Bombay 1886 (Bombay Sanskrit Series ; 31) · Data entry n.n. · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0