Subhāṣitāvali 1-1040 · Verses 0482-0501

upabhogakātarāṇāṃ puruṣāṇāmarthasaṃcayaparāṇām /
kanyāratnamiva gṛhe tiṣṭhantyarthāḥ parasyārthe //

te mūrkhatarā loke yeṣāṃ dhanamasti nāsti ca tyāgaḥ /
kevalamarjunarakṣaṇaviyogaduḥkhānyanubhavanti //

kṛpaṇasamṛddhīnāmapi bhoktāraḥ santi kecidatinipuṇāḥ /
jalasaṃpadomburāśeryānti layaṃ śaśvadaurvāgnau //

prāptānapi na labhante bhogānbhoktuṃ svakarmabhiḥ kṛpaṇāḥ /
mukharogaḥ kila bhavati drākṣāpāke balibhujāṃ hi //

na niryiyāsanti kadaryahastād-
dhanāni pāṃsoriva tailaleśāḥ /
daivātkadācidviniyoktureva
nirgantumicchantyasubhiḥ sahaiva //

saṃcitaṃ kratuṣu nopayujyate
yācitaṃ guṇavate na dīyatye /
tatkadaryaparirakṣitaṃ dhanaṃ
caurapārthivagṛheṣu gacchati //

varamamī taravo vanagocarāḥ
śakunisārthaviluptaphalaśriyaḥ /
na tu dhanāḍhyagṛhāḥ kṛpaṇāḥ phaṇa-
nihitaratnabhujaṃgamavṛttayaḥ //

susaṃvṛtairjīvitavatsurakṣitair-
nijepi dehe kṛtayantraṇasya ca /
tavānumārgaṃ vrajato bhavāntare
śaṭhairdhanaiḥ pañcapadī na pūritā //

aho dhanānāṃ mahatī vidagdhatā
sukhoṣitānāṃ kṛpaṇasya veśmani /
vrajanti na tyāgadaśāṃ na bhogyatāṃ
parāṃ ca kāñcitprathayanti nirvṛtim //

na śāntāntastṛṣṇāṃ dhanalavaṇavārivyatikaraiḥ
kṣatacchāyaḥ kāyaściravirasarūkṣāśanatayā /
anidrā mandāgnirnṛpasalilacaurānalabhayāt-
kadaryāṇāṃ kaṣṭaṃ sphuṭamadhanakaṣṭādapi param //

ekaikātiśayālavaḥ paraguṇajñānaikavaijñānikāḥ
santyete dhanikāḥ kalāsu sakalāsvācāryacaryācaṇāḥ /
apyete sumanogirāṃ niśamanādbibhyatyaho ślāghayā
dhūte mūrdhani kuṇḍale kaṣaṇataḥ kṣīṇe bhavetāmiti //

prītiṃ na prakaṭīkaroti suhṛdi dravyavyayāśaṅkayā
bhītaḥ pratyupakārakāraṇabhayānnākṛṣyate sevayā /
mithyā jalpati vittamārgaṇabhayātstutyāpi na prīyate
kīnāśo vibhavavyayavyatikaratrastaḥ kathaṃ prāṇiti //

matvā sāraṃ guṇānāṃ śirasi yadi śaśī sthāpito daivayogā-
dīśena kṣīṇabimbaṃ sakalamupacayaṃ kiṃ na nītaḥ kṣaṇena /
mithyaivaṃ khyāpayanto guṇini saralatāṃ lokabhaktyarthamuccair-
āḍhyāḥ kurvanti vittavyayacakitadhiyo mānamarthena śūnyam //

brahmāṇḍamaṇḍalīmātraṃ kiṃ lobhāya manasvinaḥ /
śapharīsphuritairnābdheḥ kṣubdhatā jātu jāyate //

nālpīyasi nibadhnanti padamuddāmacetasaḥ /
yeṣāṃ bhuvanalābhepi niḥsīmāno manorathāḥ //

puṃsāmunnatacittānāṃ sukhāvahamidaṃ dvayam /
sarvasaṅganivṛttirvā vibhūtirvā suvistarā //

ayaṃ bandhuḥ paro veti gaṇanā laghucetasām /
puṃsāmudāracittānāṃ vasudhaiva kuṭumbakam //

jarāmaraṇadaurgatyavyādhayastāvadāsatām /
janmaiva kiṃ na dhīrasya bhūyo bhūyastrapākaram //

parivartini saṃsāre mṛtaḥ ko vā na jāyate /
sa jāto yena jātena yāti vaṃśaḥ samunnatim //

api nāma sa dṛśyeta puruṣātiśayo bhuvi /
garvocchūnamukhā yena dhanino nāvalokitāḥ //