સુભાષિતાવલિ · શ્લોક 0482-0501

ઉપભોગકાતરાણાં પુરુષાણામર્થસંચયપરાણામ્ ।
કન્યારત્નમિવ ગૃહે તિષ્ઠન્ત્યર્થાઃ પરસ્યાર્થે ॥

તે મૂર્ખતરા લોકે યેષાં ધનમસ્તિ નાસ્તિ ચ ત્યાગઃ ।
કેવલમર્જુનરક્ષણવિયોગદુઃખાન્યનુભવન્તિ ॥

કૃપણસમૃદ્ધીનામપિ ભોક્તારઃ સન્તિ કેચિદતિનિપુણાઃ ।
જલસંપદોમ્બુરાશેર્યાન્તિ લયં શશ્વદૌર્વાગ્નૌ ॥

પ્રાપ્તાનપિ ન લભન્તે ભોગાન્ભોક્તું સ્વકર્મભિઃ કૃપણાઃ ।
મુખરોગઃ કિલ ભવતિ દ્રાક્ષાપાકે બલિભુજાં હિ ॥

ન નિર્યિયાસન્તિ કદર્યહસ્તાદ્-
ધનાનિ પાંસોરિવ તૈલલેશાઃ ।
દૈવાત્કદાચિદ્વિનિયોક્તુરેવ
નિર્ગન્તુમિચ્છન્ત્યસુભિઃ સહૈવ ॥

સંચિતં ક્રતુષુ નોપયુજ્યતે
યાચિતં ગુણવતે ન દીયત્યે ।
તત્કદર્યપરિરક્ષિતં ધનં
ચૌરપાર્થિવગૃહેષુ ગચ્છતિ ॥

વરમમી તરવો વનગોચરાઃ
શકુનિસાર્થવિલુપ્તફલશ્રિયઃ ।
ન તુ ધનાઢ્યગૃહાઃ કૃપણાઃ ફણ-
નિહિતરત્નભુજંગમવૃત્તયઃ ॥

સુસંવૃતૈર્જીવિતવત્સુરક્ષિતૈર્-
નિજેપિ દેહે કૃતયન્ત્રણસ્ય ચ ।
તવાનુમાર્ગં વ્રજતો ભવાન્તરે
શઠૈર્ધનૈઃ પઞ્ચપદી ન પૂરિતા ॥

અહો ધનાનાં મહતી વિદગ્ધતા
સુખોષિતાનાં કૃપણસ્ય વેશ્મનિ ।
વ્રજન્તિ ન ત્યાગદશાં ન ભોગ્યતાં
પરાં ચ કાઞ્ચિત્પ્રથયન્તિ નિર્વૃતિમ્ ॥

ન શાન્તાન્તસ્તૃષ્ણાં ધનલવણવારિવ્યતિકરૈઃ
ક્ષતચ્છાયઃ કાયશ્ચિરવિરસરૂક્ષાશનતયા ।
અનિદ્રા મન્દાગ્નિર્નૃપસલિલચૌરાનલભયાત્-
કદર્યાણાં કષ્ટં સ્ફુટમધનકષ્ટાદપિ પરમ્ ॥

એકૈકાતિશયાલવઃ પરગુણજ્ઞાનૈકવૈજ્ઞાનિકાઃ
સન્ત્યેતે ધનિકાઃ કલાસુ સકલાસ્વાચાર્યચર્યાચણાઃ ।
અપ્યેતે સુમનોગિરાં નિશમનાદ્બિભ્યત્યહો શ્લાઘયા
ધૂતે મૂર્ધનિ કુણ્ડલે કષણતઃ ક્ષીણે ભવેતામિતિ ॥

પ્રીતિં ન પ્રકટીકરોતિ સુહૃદિ દ્રવ્યવ્યયાશઙ્કયા
ભીતઃ પ્રત્યુપકારકારણભયાન્નાકૃષ્યતે સેવયા ।
મિથ્યા જલ્પતિ વિત્તમાર્ગણભયાત્સ્તુત્યાપિ ન પ્રીયતે
કીનાશો વિભવવ્યયવ્યતિકરત્રસ્તઃ કથં પ્રાણિતિ ॥

મત્વા સારં ગુણાનાં શિરસિ યદિ શશી સ્થાપિતો દૈવયોગા-
દીશેન ક્ષીણબિમ્બં સકલમુપચયં કિં ન નીતઃ ક્ષણેન ।
મિથ્યૈવં ખ્યાપયન્તો ગુણિનિ સરલતાં લોકભક્ત્યર્થમુચ્ચૈર્-
આઢ્યાઃ કુર્વન્તિ વિત્તવ્યયચકિતધિયો માનમર્થેન શૂન્યમ્ ॥

બ્રહ્માણ્ડમણ્ડલીમાત્રં કિં લોભાય મનસ્વિનઃ ।
શફરીસ્ફુરિતૈર્નાબ્ધેઃ ક્ષુબ્ધતા જાતુ જાયતે ॥

નાલ્પીયસિ નિબધ્નન્તિ પદમુદ્દામચેતસઃ ।
યેષાં ભુવનલાભેપિ નિઃસીમાનો મનોરથાઃ ॥

પુંસામુન્નતચિત્તાનાં સુખાવહમિદં દ્વયમ્ ।
સર્વસઙ્ગનિવૃત્તિર્વા વિભૂતિર્વા સુવિસ્તરા ॥

અયં બન્ધુઃ પરો વેતિ ગણના લઘુચેતસામ્ ।
પુંસામુદારચિત્તાનાં વસુધૈવ કુટુમ્બકમ્ ॥

જરામરણદૌર્ગત્યવ્યાધયસ્તાવદાસતામ્ ।
જન્મૈવ કિં ન ધીરસ્ય ભૂયો ભૂયસ્ત્રપાકરમ્ ॥

પરિવર્તિનિ સંસારે મૃતઃ કો વા ન જાયતે ।
સ જાતો યેન જાતેન યાતિ વંશઃ સમુન્નતિમ્ ॥

અપિ નામ સ દૃશ્યેત પુરુષાતિશયો ભુવિ ।
ગર્વોચ્છૂનમુખા યેન ધનિનો નાવલોકિતાઃ ॥