Subhāṣitāvali 1-1040 · Verses 0442-0461
prāyaḥ svabhāvamalino mahatāṃ samīpe
ṭiṣṭhankhalaḥ prakuruterthijanopaghātam /
śītārditaiḥ sakalalokasukhāvahopi
dhūme sthite nahi sukhena niṣevyatogniḥ //
dhūmaḥ payodharapadaṃ kathamapyavāpya
varṣāmbubhiḥ śamayati jvalanasya tejaḥ /
daivādavāpya kaluṣaprakṛtirmahattvaṃ
prāyaḥ svabandhujanameva tiraskaroti //
ullāsitākhilakhalasya viśṛṅkhalasya
prāgjātavismṛtanijādhamakarmavṛtteḥ /
daivādavāptavibhavasya guṇadviṣosya
nīcasya gocaragataiḥ sukhamāsyate kaiḥ //
nāścaryametadadhunā hatadaivayogā-
durccaiḥsthitiryadadhamo na mahānubhāvaḥ /
rathyākalaṅkaśatasaṃkarasaṃkulopi
pṛṣṭhe bhavatyavakaro na punarnidhānam //
prasahya maṇimuddharenmakaravaktradaṃṣṭrāntarāt-
samudramapi saṃtaretpracaladūrmimālākulam /
bhujagamapi kopitaṃ śirasi puśpavaddhārayen-
na tu pratiniviṣṭamūrkhajanacittamārādhayet //
labheta sikatāsu tailamapi yatnataḥ pīḍayan-
pibecca mṛgatṛṣṇikāsu salilaṃ pipāsārditaḥ /
kadācidapi paryaṭacchaśaviṣāṇamāsādayen-
na tu pratiniviṣṭamūrkhajanacittamārādhayet //
araṇyaruditaṃ kṛtaṃ śavaśarīramudvartitaṃ
sthalebjamavaropitaṃ suciramūṣare varṣitam /
śvapucchamavanāmitaṃ badhirakarṇajāpaḥ kṛtaḥ
kṛtāndhamukhamaṇḍanā yadabudho janaḥ secitaḥ //
vṛthā dugdhonaḍvānstanabharanatā gauriti ciraṃ
pariṣvaktaḥ ṣaṇḍho yuvatirita lāvaṇyasahitā /
kṛtā vaidūryāśā vikacakiraṇe kācaśakale
mayā mūḍhena tvāṃ kṛpaṇamaguṇajñaṃ praṇamatā //
svapakṣacchedaṃ vā samucitaphalabhraṃśamathavā
svamūrterbhaṅgaṃ vā patanamaśucau nāśamathavā /
śaraḥ prāpnotyetānhṛdayapathasaṃsthopi dhanuṣa
ṛjorvakrāśleṣādbhavati khalu suvyaktamaśubham //
guṇāṇāṃ sā śaktirvipadamanubadhnanti yadamī
prasannastadvedhā mama yadi na tairyogamakarot /
viṣaṇṇaṃ daurgatyāditi guṇinamālokya viguṇaḥ
karoti sve gehe dhruvamatisamṛddhyotsavamasau //
avekṣya svātmānaṃ viguṇamaparānichhati tathā
phalatyetanno cedvilapati na santīha guṇinaḥ /
nimārṣṭuṃ śaptuṃ vā paribhavitumudyacchati tato-
pyaho nīce ramyā saguṇavijigīṣā vidhiktā //
yadi paraguṇā na kṣamyante yatasva tadarjane
nahi parayaśo nindāvyājairalaṃ parimārjitum /
viramasi na cedicchādveṣaprasaktamanorathā
dinakarakarānpāṇicchattrairnudacchramameṣyasi //
prakṛṣṭe saṃparke bhaṇibhujagayorjanmajanite
maṇirnāherdoṣānbhajati na ca sarpo maṇiguṇān /
asādhuḥ sādhurvā bhavati nanu jātyaiva puruṣo
nasaṅgāddaurjanyaṃ na ca sujanatā kasyacidapi //
na viṣamamṛtīkartuṃ śakyaṃ prayatnaśatairapi
tyajati kaṭutāṃ na svāṃ nimbaḥ sthitopi payohrade /
guṇaparicitāmāryāṃ vāṇīṃ na jalpati durjanaś-
ciramapi balādhmāte lohe kutaḥ kanakākṛtiḥ //
varamahimukhe krodhāviṣṭe karau viniveśitau
viṣamapi varaṃ pītvā suptaṃ kṛtāntaniveśane /
girivarataṭānmuktaścātmā varaṃ śatadhā kṛto
na tu khalajanāvāptairarthaiḥ kṛtaṃ hitamātmanaḥ //
varṇasthaṃ gurulāghavaṃ na gaṇathatyāśaṅkate na kvacid-
rūpaṃ naiva parīkṣate na puruṣaṃ vṛtteṣu vārtā kutaḥ /
kaṣṭaṃ nāyaśaso vibheti mahato naivāpaśabdāntarān-
mṛtyurmūrkhakaviḥ khalaḥ kunṛpatiścauraśca tulyakriyāḥ //
siṃho vyākaraṇasya karturaharatprāṇānpriyānpāṇiner-
mīṃāṃsākṛtamunmamātha tarasā hastī muniṃ jaiminim /
chandojñānanidhiṃ jaghāna makaro velātaṭe piṅgalam-
ajñānāhatacetasāmatiruṣāṃ korthastiraścāṃ guṇaiḥ //
vandyānnindati duḥkhitānupahasatyābādhate bāndhavāñ-
chūrāndveṣṭi dhanacyutānparibhavatyājñāpayatyāśritān /
guhyāni prakaṭikaroti ghaṭayanyatnena vairāśayaṃ
brūte śīghramavācyamujjhati guṇāngṛhṇāti doṣānkhalaḥ //
hasati lasati harṣāttīvraduḥkhe pareṣāṃ
skhalati galati mohādātmanaḥ kleśaleśe /
nadati vadati nindyaṃ mānināṃ kiṃ ca nīcaḥ
paruṣavacanamalpaṃ śrāvito hantumeti //
yadi satsaṅganirato bhaviṣyasi bhaviṣyasi /
athāsajjaganoṣṭhīṣu patiṣyasi patiṣyasi //
Original text: Subhāṣitāvali 1-1040 · Edition: P. Peterson, Bombay 1886 (Bombay Sanskrit Series ; 31) · Data entry n.n. · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0