Subhāṣitāvali 1-1040 · Verses 0422-0441

mṛgamīnasajjanānāṃ tṛṇajalasaṃtoṣavihitavṛttīnām /
lubdhakadhīvarapiśunā niṣkāraṇavairiṇo jagati //

prārambhatotivipulaṃ bhṛśakṛśamante vibhedakṛnmalinam /
mahiṣaviṣāṇamivānṛju puruṣaṃ bhayadaṃ khalaprema //

pātramapātrīkurute dahati guṇānsnehamāśu nāśayati /
amale malaṃ prayacchati dīpajvāleva khalamaittrī //

samarpitāḥ kasya na tena doṣā
haṭhādguṇā vā na hṛtāḥ khalena /
tathāpi doṣairna viyujyatesau
spṛṣṭopi naikena guṇena citram //

ārādhyamāno bahubhiḥ prakārair-
nārādhyate nāma kimatra citram /
ayaṃ tvapūrvaḥ pratibhāviśeṣo
yatsevyamāno riputāmupaiti //

vidvānupālambhamavāpya doṣān-
nivartatesau paritapyate ca /
jñātastu doṣo mama sarvatheti
pāpo janaḥ pāpataraṃ karoti //

evameva nahi jīvyate khalāt-
tatra kā nṛpativallabhe kathā /
pūrvameva hi suduḥsaho nalaḥ
kiṃ punaḥ prabalavāyuneritaḥ //

amarairamṛtaṃ na pītamabdher-
na ca hālāhalamulvaṇaṃ hareṇa /
vidhinā nihitaṃ khalasya vāci
dvayametadbahirekamantaranyat //

nimittamuddiśya hi yaḥ prakupyati
dhruvaṃ sa tasyāpagase prasīdati /
akāraṇadveṣi mano hi yasya vai
kathaṃ parastaṃ paritoṣayiṣyati //

itaradeva bahirmukhamucyate
hṛdi tu yatsphuratītaradeva tat /
caritametadadhīravitārakaṃ
dhuri payaḥpratibimbamivāsatām //

kva piśunasya gatiḥ pratihanyate
daśati dṛṣṭamapi śrutamapyasau /
atisuduṣkaramavyatiriktadṛk-
chrutibhirapyatha dṛṣṭiviṣairidam //

gajaturagaśataiḥ prayāntu mūrkhā
dhanarahitā vibudhāḥ prayāntu padbhyām /
giriśikhiragatāpi kākapālī
pulinagatairna sameti rājahaṃsaiḥ //

hrepayati priyavacanairādaramupadarśayankhalīkurute /
utkarṣayaṃśca laghayati mūrkhasuhṛtsarvathā varjyaḥ //

prakaṭamapi na saṃvṛṇoti doṣaṃ
guṇalavalampaṭa eṣa sādhuvargaḥ /
atiparuṣaruṣaṃ vināpi doṣaiḥ
piśunaśunāṃ ruṣatāṃ prayāti kālaḥ //

yadā vigṛhṇāti tadā hataṃ yaśaḥ
karoti maittrīmatha dūṣitā guṇāḥ /
sthitiṃ samīkṣyobhayathā parīkṣakaḥ
karotyavajñopahataṃ pṛthagjanam //

iṣṭo vā sukṛtaśatopalālito vā
śliṣṭo vā vyasanaśatābhirakṣito vā /
dauḥśīlyājjanayati naiva jātvasādhur-
visrambhaṃ bhujaga ivāṅkamadhyasuptaḥ //

rūkṣaṃ virauti parikupyati nirnimittaṃ
sparśena dūṣayati vārayati praveśam /
lajjākaraṃ daśati naiva ca tṛpyatīti
kauleyakasya ca khalasya ca ko viśeṣaḥ //

pādāhatotha dṛḍhadaṇḍavighaṭṭito vā
yaṃ daṃṣṭrayā daśati taṃ kila hanti sarpaḥ /
kopyanya eva piśunodya bhujaṃgadharmā
karṇe paraṃ spṛśati hantyaparaṃ samūlam //

yuktaṃ yayā kila nirantaralabdhavṛtter-
asyābhimānatamasaḥ prasaraṃ niroddhum /
vidvattayā jagati tāmavalambya kecit-
tanvantyahaṃkṛtimaho śataśākhamāndhyam //

nanvāśrayasthitiriyaṃ tava kālakūṭa
kenottarottaraviśiṣṭapadopadiṣṭā /
prāgarṇavasya hṛdaye vṛṣalakṣmaṇotha
kaṇṭhedhunā vasasi vāci punaḥ khalānām //