સુભાષિતાવલિ · શ્લોક 0422-0441

મૃગમીનસજ્જનાનાં તૃણજલસંતોષવિહિતવૃત્તીનામ્ ।
લુબ્ધકધીવરપિશુના નિષ્કારણવૈરિણો જગતિ ॥

પ્રારમ્ભતોતિવિપુલં ભૃશકૃશમન્તે વિભેદકૃન્મલિનમ્ ।
મહિષવિષાણમિવાનૃજુ પુરુષં ભયદં ખલપ્રેમ ॥

પાત્રમપાત્રીકુરુતે દહતિ ગુણાન્સ્નેહમાશુ નાશયતિ ।
અમલે મલં પ્રયચ્છતિ દીપજ્વાલેવ ખલમૈત્ત્રી ॥

સમર્પિતાઃ કસ્ય ન તેન દોષા
હઠાદ્ગુણા વા ન હૃતાઃ ખલેન ।
તથાપિ દોષૈર્ન વિયુજ્યતેસૌ
સ્પૃષ્ટોપિ નૈકેન ગુણેન ચિત્રમ્ ॥

આરાધ્યમાનો બહુભિઃ પ્રકારૈર્-
નારાધ્યતે નામ કિમત્ર ચિત્રમ્ ।
અયં ત્વપૂર્વઃ પ્રતિભાવિશેષો
યત્સેવ્યમાનો રિપુતામુપૈતિ ॥

વિદ્વાનુપાલમ્ભમવાપ્ય દોષાન્-
નિવર્તતેસૌ પરિતપ્યતે ચ ।
જ્ઞાતસ્તુ દોષો મમ સર્વથેતિ
પાપો જનઃ પાપતરં કરોતિ ॥

એવમેવ નહિ જીવ્યતે ખલાત્-
તત્ર કા નૃપતિવલ્લભે કથા ।
પૂર્વમેવ હિ સુદુઃસહો નલઃ
કિં પુનઃ પ્રબલવાયુનેરિતઃ ॥

અમરૈરમૃતં ન પીતમબ્ધેર્-
ન ચ હાલાહલમુલ્વણં હરેણ ।
વિધિના નિહિતં ખલસ્ય વાચિ
દ્વયમેતદ્બહિરેકમન્તરન્યત્ ॥

નિમિત્તમુદ્દિશ્ય હિ યઃ પ્રકુપ્યતિ
ધ્રુવં સ તસ્યાપગસે પ્રસીદતિ ।
અકારણદ્વેષિ મનો હિ યસ્ય વૈ
કથં પરસ્તં પરિતોષયિષ્યતિ ॥

ઇતરદેવ બહિર્મુખમુચ્યતે
હૃદિ તુ યત્સ્ફુરતીતરદેવ તત્ ।
ચરિતમેતદધીરવિતારકં
ધુરિ પયઃપ્રતિબિમ્બમિવાસતામ્ ॥

ક્વ પિશુનસ્ય ગતિઃ પ્રતિહન્યતે
દશતિ દૃષ્ટમપિ શ્રુતમપ્યસૌ ।
અતિસુદુષ્કરમવ્યતિરિક્તદૃક્-
છ્રુતિભિરપ્યથ દૃષ્ટિવિષૈરિદમ્ ॥

ગજતુરગશતૈઃ પ્રયાન્તુ મૂર્ખા
ધનરહિતા વિબુધાઃ પ્રયાન્તુ પદ્ભ્યામ્ ।
ગિરિશિખિરગતાપિ કાકપાલી
પુલિનગતૈર્ન સમેતિ રાજહંસૈઃ ॥

હ્રેપયતિ પ્રિયવચનૈરાદરમુપદર્શયન્ખલીકુરુતે ।
ઉત્કર્ષયંશ્ચ લઘયતિ મૂર્ખસુહૃત્સર્વથા વર્જ્યઃ ॥

પ્રકટમપિ ન સંવૃણોતિ દોષં
ગુણલવલમ્પટ એષ સાધુવર્ગઃ ।
અતિપરુષરુષં વિનાપિ દોષૈઃ
પિશુનશુનાં રુષતાં પ્રયાતિ કાલઃ ॥

યદા વિગૃહ્ણાતિ તદા હતં યશઃ
કરોતિ મૈત્ત્રીમથ દૂષિતા ગુણાઃ ।
સ્થિતિં સમીક્ષ્યોભયથા પરીક્ષકઃ
કરોત્યવજ્ઞોપહતં પૃથગ્જનમ્ ॥

ઇષ્ટો વા સુકૃતશતોપલાલિતો વા
શ્લિષ્ટો વા વ્યસનશતાભિરક્ષિતો વા ।
દૌઃશીલ્યાજ્જનયતિ નૈવ જાત્વસાધુર્-
વિસ્રમ્ભં ભુજગ ઇવાઙ્કમધ્યસુપ્તઃ ॥

રૂક્ષં વિરૌતિ પરિકુપ્યતિ નિર્નિમિત્તં
સ્પર્શેન દૂષયતિ વારયતિ પ્રવેશમ્ ।
લજ્જાકરં દશતિ નૈવ ચ તૃપ્યતીતિ
કૌલેયકસ્ય ચ ખલસ્ય ચ કો વિશેષઃ ॥

પાદાહતોથ દૃઢદણ્ડવિઘટ્ટિતો વા
યં દંષ્ટ્રયા દશતિ તં કિલ હન્તિ સર્પઃ ।
કોપ્યન્ય એવ પિશુનોદ્ય ભુજંગધર્મા
કર્ણે પરં સ્પૃશતિ હન્ત્યપરં સમૂલમ્ ॥

યુક્તં યયા કિલ નિરન્તરલબ્ધવૃત્તેર્-
અસ્યાભિમાનતમસઃ પ્રસરં નિરોદ્ધુમ્ ।
વિદ્વત્તયા જગતિ તામવલમ્બ્ય કેચિત્-
તન્વન્ત્યહંકૃતિમહો શતશાખમાન્ધ્યમ્ ॥

નન્વાશ્રયસ્થિતિરિયં તવ કાલકૂટ
કેનોત્તરોત્તરવિશિષ્ટપદોપદિષ્ટા ।
પ્રાગર્ણવસ્ય હૃદયે વૃષલક્ષ્મણોથ
કણ્ઠેધુના વસસિ વાચિ પુનઃ ખલાનામ્ ॥