Subhāṣitāvali 1-1040 · Verses 0342-0361

dūrāducchritapāṇirārdranayanaḥ protsāritārdhāsano
gāḍhāliṅganatatparaḥ priyakathāpraśneṣu saktottaraḥ /
antargūḍhaviṣo bahirmadhumayaścātīva māyāmayaḥ
ko nāmāyamapūrvanāṭakavidhiryaḥ śikṣito durjanaiḥ //

ye śramaṃ hartumīhante mahatāṃ cirasaṃbhṛtam /
vandyāstesaralātmāno durjanāḥ sajjanā iva //

aho kuṭilabuddhīnāṃ durgrāhamasatāṃ manaḥ /
anyadvacasi kaṇṭhenyadanyadoṣṭhapuṭe sthitam //

khaleṣu satsu niryātā vayamarjayituṃ guṇān /
iyaṃ sā taskaragrāme ratnakrayaviḍambanā //

vardhete spardhayevobhau saṃpadā śataśākhayā /
aṅkurovaskarodbhūtaḥ puruṣaścākulodbhavaḥ //

dahyamānāḥ sutīkṣṇena nīcāḥ parayaśogninā /
aśaktāstatpadaṃ gantuṃ tato nindāṃ pracakrire //

yatsmṛtvaiva parāṃ yānti santaḥ saṃtāpasaṃtatim /
tadasanto hasantopi helayaiva hi kurvate //

guṇadoṣāvaśāstrajñaḥ kathaṃ vibhajate janaḥ /
kimandhasyādhikārosti rūpabhedopalabdhiṣu //

prāyaḥ prakāśatāṃ yāti malinaḥ sādhubādhayā /
nāgrasiṣyata cedarkaṃ kojñāsyatsiṃhikāsutam //

prāyaḥ paropatāpāya durjanaḥ satatodyataḥ /
avaśyakaraṇīyatvānna kāraṇamapekṣate //

stokenonnatimāyāti stokenāyātyadhogatim /
aho susadṛśī vṛttistulākoṭeḥ khalasya ca //

aho prakṛtisādṛśyaṃ śleṣmaṇo durjanasya ca /
madhuraiḥ kopamāyāti kaṭukairupaśāmyati //

yathā gajapatiḥ śrāntaśchāyārthī vṛkṣamāśritaḥ /
viśramya taṃ drumaṃ hanti tathā nīcaḥ svamāśrayam //

durjanaḥ parihartavyo vidyayālaṃkṛtopi san /
maṇinā bhūṣitaḥ sarpo bhavetkiṃ na bhayaṃkaraḥ //

cārutā paradārārthaṃ dhanaṃ lokopataptaye /
prabhūtvaṃ sādhunāśāya khale khalatarā guṇāḥ //

paropaghātavijñānamātralābhopajīvinām /
dāśānāmiva dhūrtānāṃ jālāya guṇasaṃgrahaḥ //

durjanenocyamānāni vacāṃsi madhurāṇyapi /
akālakusumānīva trāsaṃ saṃjanayanti me //

na lajjate sajjanavarjanīyayā
bhujaṃgavakrakriyayāpi durjanaḥ /
dhiyaṃ kumāyāsamayābhicāriṇīṃ
vidagdhatāmeva hi manyate khalaḥ //

vṛtiṃ svāṃ bahu manyate hṛdi śucaṃ dhattenukampoktibhir-
vyaktaṃ nindati yogyatāṃ mitamatiḥ kurvanstutīrātmanaḥ /
garhyopāyaniṣevaṇaṃ kathayati sthāsnuṃ vadanvyāpadaṃ
śrutvā duḥkhamaruṃtudāṃ vitanute pīḍāṃ janaḥ prākṛtaḥ //

pākaścenna śubhasya medya tadasau prāgeva nādātkimu
svārthaścenna mayāsya kiṃ na bhajate dīnānsvabandhūnayam /
matto randhrudṛśosya bhīryadi na tallubdhaḥ kimeṣa tyajed-
ityantaḥ puruṣodhaṃaḥ kalayati prāyaḥ kṛtopakriyaḥ //