સુભાષિતાવલિ · શ્લોક 0342-0361

દૂરાદુચ્છ્રિતપાણિરાર્દ્રનયનઃ પ્રોત્સારિતાર્ધાસનો
ગાઢાલિઙ્ગનતત્પરઃ પ્રિયકથાપ્રશ્નેષુ સક્તોત્તરઃ ।
અન્તર્ગૂઢવિષો બહિર્મધુમયશ્ચાતીવ માયામયઃ
કો નામાયમપૂર્વનાટકવિધિર્યઃ શિક્ષિતો દુર્જનૈઃ ॥

યે શ્રમં હર્તુમીહન્તે મહતાં ચિરસંભૃતમ્ ।
વન્દ્યાસ્તેસરલાત્માનો દુર્જનાઃ સજ્જના ઇવ ॥

અહો કુટિલબુદ્ધીનાં દુર્ગ્રાહમસતાં મનઃ ।
અન્યદ્વચસિ કણ્ઠેન્યદન્યદોષ્ઠપુટે સ્થિતમ્ ॥

ખલેષુ સત્સુ નિર્યાતા વયમર્જયિતું ગુણાન્ ।
ઇયં સા તસ્કરગ્રામે રત્નક્રયવિડમ્બના ॥

વર્ધેતે સ્પર્ધયેવોભૌ સંપદા શતશાખયા ।
અઙ્કુરોવસ્કરોદ્ભૂતઃ પુરુષશ્ચાકુલોદ્ભવઃ ॥

દહ્યમાનાઃ સુતીક્ષ્ણેન નીચાઃ પરયશોગ્નિના ।
અશક્તાસ્તત્પદં ગન્તું તતો નિન્દાં પ્રચક્રિરે ॥

યત્સ્મૃત્વૈવ પરાં યાન્તિ સન્તઃ સંતાપસંતતિમ્ ।
તદસન્તો હસન્તોપિ હેલયૈવ હિ કુર્વતે ॥

ગુણદોષાવશાસ્ત્રજ્ઞઃ કથં વિભજતે જનઃ ।
કિમન્ધસ્યાધિકારોસ્તિ રૂપભેદોપલબ્ધિષુ ॥

પ્રાયઃ પ્રકાશતાં યાતિ મલિનઃ સાધુબાધયા ।
નાગ્રસિષ્યત ચેદર્કં કોજ્ઞાસ્યત્સિંહિકાસુતમ્ ॥

પ્રાયઃ પરોપતાપાય દુર્જનઃ સતતોદ્યતઃ ।
અવશ્યકરણીયત્વાન્ન કારણમપેક્ષતે ॥

સ્તોકેનોન્નતિમાયાતિ સ્તોકેનાયાત્યધોગતિમ્ ।
અહો સુસદૃશી વૃત્તિસ્તુલાકોટેઃ ખલસ્ય ચ ॥

અહો પ્રકૃતિસાદૃશ્યં શ્લેષ્મણો દુર્જનસ્ય ચ ।
મધુરૈઃ કોપમાયાતિ કટુકૈરુપશામ્યતિ ॥

યથા ગજપતિઃ શ્રાન્તશ્છાયાર્થી વૃક્ષમાશ્રિતઃ ।
વિશ્રમ્ય તં દ્રુમં હન્તિ તથા નીચઃ સ્વમાશ્રયમ્ ॥

દુર્જનઃ પરિહર્તવ્યો વિદ્યયાલંકૃતોપિ સન્ ।
મણિના ભૂષિતઃ સર્પો ભવેત્કિં ન ભયંકરઃ ॥

ચારુતા પરદારાર્થં ધનં લોકોપતપ્તયે ।
પ્રભૂત્વં સાધુનાશાય ખલે ખલતરા ગુણાઃ ॥

પરોપઘાતવિજ્ઞાનમાત્રલાભોપજીવિનામ્ ।
દાશાનામિવ ધૂર્તાનાં જાલાય ગુણસંગ્રહઃ ॥

દુર્જનેનોચ્યમાનાનિ વચાંસિ મધુરાણ્યપિ ।
અકાલકુસુમાનીવ ત્રાસં સંજનયન્તિ મે ॥

ન લજ્જતે સજ્જનવર્જનીયયા
ભુજંગવક્રક્રિયયાપિ દુર્જનઃ ।
ધિયં કુમાયાસમયાભિચારિણીં
વિદગ્ધતામેવ હિ મન્યતે ખલઃ ॥

વૃતિં સ્વાં બહુ મન્યતે હૃદિ શુચં ધત્તેનુકમ્પોક્તિભિર્-
વ્યક્તં નિન્દતિ યોગ્યતાં મિતમતિઃ કુર્વન્સ્તુતીરાત્મનઃ ।
ગર્હ્યોપાયનિષેવણં કથયતિ સ્થાસ્નું વદન્વ્યાપદં
શ્રુત્વા દુઃખમરુંતુદાં વિતનુતે પીડાં જનઃ પ્રાકૃતઃ ॥

પાકશ્ચેન્ન શુભસ્ય મેદ્ય તદસૌ પ્રાગેવ નાદાત્કિમુ
સ્વાર્થશ્ચેન્ન મયાસ્ય કિં ન ભજતે દીનાન્સ્વબન્ધૂનયમ્ ।
મત્તો રન્ધ્રુદૃશોસ્ય ભીર્યદિ ન તલ્લુબ્ધઃ કિમેષ ત્યજેદ્-
ઇત્યન્તઃ પુરુષોધંઅઃ કલયતિ પ્રાયઃ કૃતોપક્રિયઃ ॥