Subhāṣitāvali 1-1040 · Verses 0262-0281
cirāya satsaṃgamaśuddhamānaso
na yātyasatsaṃgatamātmavānnaraḥ /
manoharendīvarakhaṇḍagocaro
na jātu bhṛṅgaḥ kuṇape nilīyate //
api vibhavavihīnaḥ pracyuto vā svadeśān-
nahi khalajanasevāṃ prārthayatyunnatātmā /
tanu tṛṇamupabhuṅkte na kṣudhārtopi siṃhaḥ
pibati rudhiramuṣṇaṃ prāyaśaḥ kuñjarāṇām //
vitte tyāgaḥ kṣamā śaktau duḥkhe dainyavihīnatā /
nirdambhatā sadācāre svabhāvoyaṃ mahātmanām //
sukhalavadaśāharṣaklaivye khalaḥ khalu khelate
skhalati bhajate leśakleśe viṣādaviṣūcikām /
bhavati na satāṃ darpoddāmā na dainyamayī matir-
durabhibhavatā gambhīrāṇāṃ sukheṣvasukheṣu ca //
svāmye peśalatā guṇe praṇayitā harṣe nirutsekatā
mantre saṃvṛtatā śrute sumatitā vittodaye tyāgitā /
sādhau sādaratā khale vimukhatā pāpe paraṃ bhīrutā
duḥkhe kleśasahiṣṇutā ca mahatāṃ kalyāṇamākāṅkṣati //
vipadi dhairyamathābhyudaye kṣamā
sadasi vākpaṭutā yudhi vikramaḥ /
yaśasi cābhiratirvyasanaṃ śrute
prakṛtisiddhamidaṃ hi mahātmanām //
idaṃ hi māhātmyaviśeṣasūcakaṃ
vadanti cihnaṃ mahatāṃ manīṣiṇaḥ /
mano yadeṣāṃ sukhaduḥkhasaṃbhave
prayāti no harṣaviṣādavaśyatām //
subhāṣitaiḥ prītiranunnatiḥ śriyā
parārthaniṣpattipaṭīyasī kriyā /
guṇeṣvatṛptirguṇavatsu cādaro
nigūḍhametaccaritaṃ mahātmanām //
satyaṃ guṇā guṇavatāṃ vidhivaiparītyād-
yatnārjitā api kalau viphalā bhavanti /
sāphalyamasti sutarāmidameva teṣāṃ
yattāpayanti hṛdayāni punaḥ khalānām //
yadvañcanāhitamatirbahu cāṭugarbhaṃ
kāryonmukhaḥ khalajanaḥ kṛtakaṃ bravīti /
tatsādhavo na na vidanti vidanti kiṃ tu
kartuṃ vṛthā praṇayamasya na pārayanti //
pāpaṃ samācarati vītaghṛṇo jaghanyaḥ
prāpyāpadaṃ saghṛṇa eva tu madhyabuddhiḥ /
prāṇātyayepi na tu sādhujanaḥ suvṛttaṃ
velāṃ samudra iva laṅghayituṃ samarthaḥ //
śuddhiḥ sa eva kulajaśca sa eva dhīraḥ
ślāghyo vipatsvapi na muñcati yaḥ svabhāvam /
taptaṃ yathā dinakarasya marīcijālair-
dehaṃ tyajedapi himaṃ na tu śītalatvam //
yāñcāpadaṃ maraṇaduḥkhamivānubhāvya
dattena kiṃ khalu bhavatyatibhūyasāpi /
kalpadrumānparihasanta iveha santaḥ
saṃkalpitairatidadatyakadarthitaṃ yat //
te sādhavo bhuvanamaṇḍalamaulibhūtā
ye sādhutāṃ nirupakāriṣu darśayanti /
ātmaprayojanavaśīkṛtakhinnadehaḥ
pūrvopakāriṣu khalopi hi sānukampaḥ //
nāntarvicintayati kiṃcidapi pratīpam-
akopitopi sujanaḥ piśunena pāpam /
arkadviṣopi hi mukhe patitāgrabhāgās-
tārāpateramṛtameva karāḥ kiranti //
ākopitopi kulajo na vadatyavācyaṃ
niṣpīḍito madhurameva vametkilekṣuḥ /
nīco jano guṇaśatairapi sevyamāno
hāseṣu tadvadati yatkalaheṣu vācyam //
nidantu nītinipuṇā athavā stuvantu
lakṣmīḥ parāpatatu gacchatu vā yatheccham /
adyaiva vā maraṇamastu yugāntare vā
nyāyyātpathaḥ pracalayanti padaṃ na dhīrāḥ //
hetoḥ kutopyasadṛśāḥ sujanā garīyaḥ
kāryaṃ nisargaguravaḥ sphuṭamārabhante /
utthāya kiṃ kalaśatopi na sindhunātham-
udvīcimālamapibadbhagavānagastyaḥ //
priyā nyāyyā vṛttirmalinamasubhaṅgepyasukaraṃ
hyasanto nābhyarthyāḥ suhṛdapi na yācyokṛśadhanaḥ /
vipadyuccaiḥ stheyaṃ padamanuvidheyaṃ ca mahatāṃ
satāṃ kenoddiṣṭaṃ viṣamamasidhārāvratamidam //
pradānaṃ succhannaṃ gṛhamupagate saṃbhramavidhir-
anutseko lakṣmyāpyanabhibhavanīyāḥ parakathāḥ /
priyaṃ kṛtvā maunaṃ sadasi kathanaṃ cāpyupakṛteḥ
śrutetyantāsaktiḥ puruṣamabhijātaṃ kathayati //
Original text: Subhāṣitāvali 1-1040 · Edition: P. Peterson, Bombay 1886 (Bombay Sanskrit Series ; 31) · Data entry n.n. · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0