Subhāṣitāvali 1-1040 · Verses 0161-0180

cetaḥprasādajananaḥ vibuddhottamānām-
ānandi sarvarasayuktamatiprasannam /
kāvyaṃ khalasya na karoti hṛdi pratiṣṭhāṃ
pīyūṣapānamiva vaktravivarti rāhoḥ //

baddhā yadarpaṇarasena vimardapūrvam-
arthānkathaṃ jhaṭiti tānprakṛtānna dadyuḥ /
caurā ivātimṛdavo mahatāṃ kavīnām-
arthāntarāṇyapi haṭhādvitaranti śabdāḥ //

tatkiṃ kāvyamanalpapītamadhuvatkuryānna yaddhṛdgataṃ
mātsaryāvṛtacetasāṃ rasavaśādapyudgatiṃ lomasu /
kampaṃ mūrdhni kapolayugmamaruṇaṃ bāṣpāvile locane
adhyāropitavastukīrtanaparaṃ vācaḥ karālambanam //

ye tāvatsvaguṇopabṛṃhitadhiyasteṣāmaraṇyaṃ jagad-
yepyete kṛtamatsarāḥ paraguṇaṃ svapnepi necchanti te /
anyeṣāmanurāgiṇāṃ kvacidapi snigdhaṃ mano nirvṛtā-
vitthaṃ yāntu tapovanāni mahatāṃ sūktāni manyedhunā //

yā sādhūniva sādhuvādamukharānmātsaryamūkānapi
proccairno kurute satāṃ matimatāṃ dṛṣṭirna sā vāstavī /
yā yātāḥ śrutigocaraṃ ca sahasā harṣollasatkaṃdharās-
tiryañcopi na muktaśaṣpakavalāstāḥ kiṃ kavīnāṃ giraḥ //

svecchābhaṅgurabhāgyameghataḍitaḥ śakyā na roddhuṃ śriyaḥ
prāṇānāṃ satataṃ prayāṇapaṭahaśraddhā na viśrāmyati /
trāṇaṃ yetra yaśomaye vapuṣi vaḥ kurvanti kāvyāmṛtais-
tānārādhyapade vidhatta sukavīnnirgarvamurvīśvarāḥ //

he rājānastyajata sukavipremabandhe virodhaṃ
śuddhā kīrtiḥ sphurati bhavatāṃ nūnametatprasādāt /
tuṣṭairbaddhaṃ tadalaghu raghusvāminaḥ saccaritraṃ
ruṣṭairnītastribhuvanajayī hāsyamārgaṃ daśāsyaḥ //

namo namaḥ kāvyarasāya tasmai
niṣiktamantaḥ pṛṣatāpi yasya /
suvarṇatāṃ vaktramupaiti sādhor-
durvarṇatāṃ yāti ca durjanasya //

ajñātapāṇḍityarahasyamudrā
ye kāvyamārge dadhatebhimānam /
te gāruḍīyānanadhītya mantrān-
hālāhalāsvādanamārabhante //

sarasvatīmāturabhūcciraṃ na yaḥ
kavitvapāṇḍityaghanastanaṃdhayaḥ /
kathaṃ sa sarvāṅgamanāptasauṣṭhavo
dināddinaṃ prauḍhiviśeṣamaśnute //

vitīrṇaśikṣā iva hṛtpadastha-
sarasvatīvāhanarājahaṃsaiḥ /
ye kṣīranīrapravibhāgadakṣā
vivekinaste kavayo jayanti //

kāvyāmṛtaṃ durjanarāhunītaṃ
prāpyaṃ bhavenno sumonajanasya /
saccakramavyājavirājamānat-
aikṣṇyaprakarṣaṃ yadi nāma na syāt //

vinā na sāhityavidāparatra
guṇaḥ kathaṃcitprathate kavīnām /
ālambate tatkṣaṇamambhasīva
vistāramanyatra na tailabinduḥ //

atyarthavakratvamanarthakaṃ yā
śūnyā tu sarvānyaguṇairvyanakti /
aspṛśyatādūṣitayā tayā kiṃ
tucchaśvapucchacchaṭayeva vācā //

nīcastanotvaśru nitāntakārṣṇyaṃ
puṣṇātu sādharmyabhṛdañjanena /
vinā tu jāyeta kathaṃ tadīya-
kṣodena sārasvatadṛkprasādaḥ //

arthosticenna padaśuddhirathāsti sāpi
no rītirasti yadi sā ghaṭanā kutastyā /
sāpyasti cenna navavakragatistadetad-
vyarthaṃ vinā rasamaho gahanaṃ kavitvam //

ślāghyaiva vakrimagatirghanadārḍhyabandhos-
tasyāḥ kavipravarasūktidhanurlatāyāḥ /
karṇāntikapraṇayabhāji guṇe yadīye
cetāṃsi matsaravatāṃ jhaṭiti truṭanti //

yātāste rasasārasaṃgrahavidhiṃ niṣpīḍya niṣpīḍya ye
vāktatvekṣulatāṃ purā katipaye tattvaspṛśaścakrire /
jāyantedya yathāyathaṃ tu kavayaste tatra saṃtanvate
yenuprāsakaṭhoracitrayamakaśleṣādiśalkoccayam //

paraślokānstokānanudivasamabhyasya nanu ye
catuṣpādīṃ kuryurbahava iha te santi kavayaḥ /
avicchinnodgacchajjaladhilaharīrītisuhṛdaḥ
suhṛdyā vaiśadyaṃ dadhati kila keṣāmcana giraḥ //

hemno bhāraśatāni vā madamucāṃ vṛndāni vā dantināṃ
śrīharṣeṇa samarpitāni guṇine bāṇāya kutrādya tat /
yā bāṇena tu tasya sūktivisarairuṭṭaṅkitāḥ kīrtayas-
tāḥ kalpapralayepi yānti na manāṅmanye parimlānatām //