Subhāṣitāvali 1-1040 · Verses 0141-0160

kva doṣotra mayā labhya iti saṃcintya cetasā /
khalaḥ kāvyeṣu sādhūnāṃ śravaṇāya pravartate //

upapattibhiramlānā nopadeśaiḥ kadarthitāḥ /
svasaṃvedanasaṃvedyasārāḥ sahṛdayoktayaḥ //

keṣāṃcidvāci śukavatpareṣāṃ hṛdi mūkavat /
kasyāpyā hṛdayādvaktre valgu valganti sūktayaḥ //

bahūni naraśīrṣāṇi lomaśāni bṛhanti ca /
grīvāsu pratibaddhāni kiṃcitteṣu sakarṇakam //

sādhvīva bhāratī bhāti sūktisadvratacāriṇī /
grāmyārthavastusaṃsparśabahiraṅgā mahākaveḥ //

te vandyāste mahātmānasteṣāṃ loke sthiraṃ yaśaḥ /
yairnibaddhāni kāvyānī ye vā kāvyeṣu kīrtitāḥ //

prasannāḥ kāntihāriṇyo nānāśleṣavicakṣaṇāḥ /
bhavanti kasyacitpuṇyairmukhe vāco gṛhe striyaḥ //

kavīnāṃ mahatāṃ sūktairgūḍhārthāntarasūcibhiḥ /
vidhyamānaśrutermā bhūhurjanasya kathaṃ vyathā //

yāsyati sajjanahastaṃ ramayiṣyati taṃ bhavecca nirdoṣā /
utpāditayāpi kavistāmyati kathayā duhitreva //

avasarapaṭhitaṃ sarvaṃ subhāṣitatvaṃ prayātpasūktamapi /
kṣudhi kadaśanamapi nitarāṃ bhoktuḥ saṃpadyate svādu //

durjanahutāśataptaṃ kāvyasuvarṇaṃ viśuddhimupayāti /
darśayitavyaṃ tasmānmatsarimanasaḥ prayatnena //

gaṇayanti nāpaśabdaṃ na vṛttabhaṅgaṃ kṣatiṃ na cārthasya /
rasikatvenākulitā veśyāpatayaḥ kukavayaśca //

vipulahṛdayābhiyogye khidyati kāvye jaḍo na maurkhye sve /
nindati kañcukameva prāyaḥ śuṣkastanā nārī //

khyātiṃ gamayati sujanaḥ sukavirvidadhāti kevalaṃ kāvyam /
puṣṇāti kamalamambho lakṣmyā tu ravirniyojayati //

vyākhyātumeva kecitkuśalāḥ śāstraṃ prayoktumalamanye /
upanāmayati karonnaṃ rasāṃstu jihbaiva jānāti //

jivita iva kaṇṭhagate sūkte duḥkhāsikā kavestāvat /
nayanavikāsavidhāyī sacetanābhyāgamo yāvat //

pratīyamānaṃ punaranyadeva
vastvasti vāṇīṣu mahākavīnām /
yattatprasiddhāvayavātirikta-
mābhāti lāvaṇyamivāṅganāsu //

kaverabhiprāyamaśabdagocaraṃ
sphurantamārdreṣu padeṣu kevalam /
vadadbhiraṅgaiḥ kṛtaromavikriyair-
janasya tūṣṇīṃbhavatoyamañjaliḥ //

sahṛdayāḥ kavigumphanikāsu ye
katipayāsta ime na viśṛṅkhalāḥ /
rasamayīṣu latāsviva ṣaṭpadā
hṛdayasārajuṣo na mukhaspṛśaḥ //

khyātā narādhipatayaḥ kavisaṃśrayeṇa
rājāśrayeṇa ca gatāḥ kavayaḥ prasiddhim /
rājñā samosti na kaveḥ paramopakārī
rājño na cāsti kavinā sadṛśaḥ sahāyaḥ //