Subhāṣitāvali 1-1040 · Verses 0181-0200
dhanyāḥ śūcīni surabhīṇi guṇombhitāni
vāgvīrudhaḥ svavadanopavanodgatāyāḥ /
uccitya sūktikusumāni satāṃvivikta-
varṇāni karṇapulineṣvavataṃsayanti //
tenantavāṅmayamahārṇavadṛṣṭapārāḥ
sāṃyātrikā iva mahākavayo jayanti /
yatsūktipelavalavaṅgalavairvaimi
santaḥ sadaḥ suvadanānyadhivāsayanti //
trailokyabhūṣaṇamaṇirguṇivargabandhur-
ekaścakāsti kavitā savitā dvitīyaḥ /
śaṃsanti yasya mahimātiśayaṃ śirobhiḥ
pādagrahaṃ vidadhataḥ pṛthivībhṛtopi //
śabdārthamātramapi ye na vidanti tepi
yāṃ mūrchanāmiva mṛgāḥ śravaṇaiḥ pibantaḥ /
saṃruddhasarvakaraṇaprasarā bhavanti
citrasthitā iva kavīndragiraṃ numastām //
asthāne gamitā layaṃ hatadhiyāṃ vāgdevatā kalpate
dhikkārāya parābhavāya mahate tāpāya pāpāya vā /
sthāne tu vyayitā satāṃ prabhavati prakhyātaye bhūtaye
cetonirvṛtaye paropakṛtaye prānte śivāvāptaye //
valmīkaprabhaveṇa rāmanṛpatirvyāsena dharmātmajo
vyākhyātaḥ kila kālidāsakavinā śrīvikramāṅko nṛpaḥ /
bhojaścittapabihlaṇaprabhṛtibhiḥ karṇopi vidyāpateḥ
khyātiṃ yānti nireśvarāḥ kavivaraiḥ sphārairna bherīravaiḥ //
bhujataruvanacchāyāṃ yesāṃ niṣevya mahaujasāṃ
jaladhiraśanā medinyāsīdasāvakutobhayā /
smṛtimapi na te yānti kṣmāpā vinā yadanugrahaṃ
prakṛtimahate kurmastasmai namaḥ kavikarmaṇe //
yepyāsannibhakumbhaśāyitapadā yepi śriyaṃ lebhire
yeṣāmapyavasanpurā yuvatayo geheṣvahaścandrikāḥ /
tāṃllokoyamavaiti lokatilakānsvapnepyajātāniva
bhrātaḥ satkavikṛtya kiṃ stutiśatairandhaṃ jagattvāṃ vinā //
sphāreṇa saurabhabhareṇa kimeṇanābhes-
taddhānasāramapi sāramasārameva /
sraksaumanasyapi na puṣyati saumanasyaṃ
prasyandate yadi madhudravamuktidevī //
prayacchati camatkṛtiṃ viracanāvidhau cetasaḥ
sabhāsu paṭhito bhavatyasamasādhuvādāptaye /
prathāmupagatastanotyatitarāmudāraṃ yaśo
na puṣyati manorathaṃ kamiva kāvyacintāmaṇiḥ //
yaḥ satpadasthamiva kāvyamadhu prasannaṃ
muṣṇanparasya tanute nijapadmamadhye /
asthānadoṣajaniteva pipīlakālī
kālī vibhāti likhitākṣarapaṅktirasya //
yaḥ syātkevalalakṣyalakṣaṇarato no tarkasaṃparkabhṛn-
nālaṃkāravicāracārudhiṣaṇaḥ kāvyajñaśikṣojjhitaḥ /
tasmāccedrasaśāli kāvyamudayedekāntataḥ sundaraṃ
prāsādo dhavalastadā kṣitipateḥ kākasya kārṣṇyādbhavet //
svaprajñayā kuñcikayeva kaṃcit-
sārasvataṃ vakrimabhaṅgibhājam /
kavīśvaraḥ kopi padārthakośa-
muddhāṭya viśvābharaṇaṃ karoti //
daivīrgiraḥ kepi kṛtārthayanti
tāḥ kuṇṭhayantyeva punarvimūḍhāḥ /
yā vipruṣaḥ śuktimukheṣu daivyas-
tā eva muktā na tu cātakeṣu //
pariśramajñaṃ janamantareṇa
maunavrataṃ bibhrati vāgminopi /
vācaṃyamāḥ santi vinā vasantaḥ
puṃskokilāḥ pañcamacañcavopi //
vyālāśca rāhuśca sudhāprasādāj-
jihvāśironigrahamugramāpuḥ /
itīva bhītāḥ piśunā bhavanti
parāṅmukhāḥ kāvyarasāmṛteṣu //
sākūtaṃ nijasaṃvidekaviṣayaṃ tattvaṃ sacetā bruvan-
nagre nūnamabodhamohitadhiyāṃ hāsyatvamāyāsyati /
tadyuktaṃ viduṣo janasya jaḍavajjoṣaṃ nu nāmāsituṃ
jātyandhaṃ pratirūpavarṇanavidhau koyaṃ vṛthaivodyamaḥ //
jayanti jitamatsarāḥ parahitārthamabhyudyatāḥ
parābhyudayasusthitāḥ paravipattikhedākulāḥ /
mahāpuruṣasatkathāśravaṇajātakautūhalāḥ
samastaduritārṇavaprakaṭasetavaḥ sādhavaḥ //
paraparivāde mūkaḥ paranārīdarśanepi jātyandhaḥ /
paṅguḥ paradhanaharaṇe sa jayati loke mahāpuruṣaḥ //
saṃpatsu mahatāṃ ceto bhavatyutpalakomalam /
āpatsu ca mahāśailaśilāsaṃghātakarkaśam //
Original text: Subhāṣitāvali 1-1040 · Edition: P. Peterson, Bombay 1886 (Bombay Sanskrit Series ; 31) · Data entry n.n. · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0