Subhāṣitaratnakośa · Chapter 41

deva tvad-vijaya-prayāṇa-samaye kāmboja-vāhāvalī viṅkhollelkha-visarpiṇi kṣiti-rajaḥ-pūre viyac cumbati
bhānor vājibhir aṅga-karṣaṇa-rasāsvādaḥ samāsādito labdhaḥ kiṃ ca nabhas-talāmara-dhunī-paṅkeruhair anvayaḥ //

tvad-yantrāṇāṃ prayāṇeṣv anavarata-valat-karṇa-tāla-prakīrṇair ākīrṇe vyomni sarpa-samadagaja-ghaṭā-kumbha-sindūra-pūraiḥ
bibhrāṇāḥ pāri-bhadra-druma-kusuma-ruco raśmayaḥ patyur ahnāṃ madhyāhne 'py asta-saṃdhyā-bhrama-cakita-dṛśaś cakrire cakravākān //

sphīto dhāmnā samara-vijayī śrī-kaṭākṣa-pradīrghaḥ snigdha-śyāmaḥ kuvalaya-rucir yuddha-malla tvadīyaḥ
varṣe 'muṣmin pratinṛpa-yaśaḥ-pūra-gaure parīkṣā kṣīra-nyastaṃ tulayati mahā-nīla-ratnaṃ kṛpāṇaḥ //

dig-dantinaḥ sva-kara-puṣkara-lekhanībhir gaṇḍa-sthalān madamasiṃ muhur ādadānāḥ /
śrī-candra-deva tava toya-nidhi-tīra-tāḍī-patrodareṣu vijaya-stutim ālikhanti //

satsu rakto dviṣāṃ kālaḥ pītaḥ strīṇāṃ vilocanaiḥ
śubhra-kīrtyāsi tat satyaṃ catur-varṇāśramo bhavān //

na janayasi kaṃsa-harṣaṃ vahasi śarīraṃ yaśodayā juṣṭam /
tyajasi na satyonmukhatām iti satyaṃ vāsudevo 'si //

na lopo varṇānāṃ na khalu parataḥ pratyaya-vidhir vikāro nāsty eva kvacid api na bhagnāḥ prakṛtayaḥ
guṇo vā vṛddhir vā satatam upakārāya jagatāṃ muner dākṣī-putrād api tava samarthaḥ pada-vidhiḥ //

satyaṃ tvad-guṇa-kīrtanena sukhayaty ākhaṇḍalaṃ nāradaḥ kiṃ tu śrotra-kaṭu kvaṇanti madhupās tat-pārijāta-srajām
vāryante yadi cāpsaraḥ-pariṣadā te cāmarāḍambarair udvellad-bhuja-valli-kaṅkaṇa-jhaṇat-kāras tadā duḥsahaḥ //

yasya dvīpaṃ dharitrī sa ca jaladhir abhūd yasya gaṇḍūṣa-toyaṃ tasyāścaryaika-mūrter api nabhasi vapur yatra durlakṣyam āsīt
tat-pītaṃ tvad-yaśobhis tribhuvanam abhajaṃs tāni viśrāma-hetos tac cāntaḥ kaiṭabhāreḥ sa ca tava hṛdaye vandanīyas tvam ekaḥ //

karpāsāsthi-pracaya-nicitā nirdhana-śrotriyāṇāṃ yeṣāṃ vātyāpravitata-kuṭī-prāṅgaṇāntā babhūvuḥ
tat-saudhānāṃ parisara-bhuvi tvat-prasādād idānīṃ krīḍā-yuddha-cchidura-yuvatī-hāra-muktāḥ patanti //

lakṣmī-vaśīkaraṇa-cūrṇa-sahodarāṇi tvat-pāda-paṅkaja-rajāṃsi ciraṃ jayanti
yāni praṇāma-militāni nṛṇāṃ lalāṭe lumpanti daiva-likhitāni durakṣarāṇi //

tvaṃ cen nātha kalā-nidhiḥ śaśadharas tat toyanāthā vayaṃ maryādā-nidhir ambhasāṃ patir atha tvaṃ ced vayaṃ vāridāḥ
sarvāśā-paripūrako jaladharas tvaṃ ced vayaṃ bhūruhaḥ san-mārga-sthiti-sundaras tvam iti cec chākhī vayaṃ cādhvagāḥ //

pada-hīnān bila-vasatīn bhujagān iva jāta-bhoga-saṃkocān /
vyathayati mantrākṣaram iva nāma tavārīn vanecarair gītam //

yeṣāṃ veśmasu kambu-karpara-calat-tarku-dhvanir duḥśravaḥ prāg āsīn naranātha saṃprati punas teṣāṃ tavānugrahāt
ṣaḍ-jādi-krama-raṅgad-aṅguli-calat-pāṇi-skhalat-kaṅkaṇa śreṇī-nisvana-māṃsalaḥ kala-girāṃ vīṇā-ravaḥ śrūyate //

nātha tvām anuyāce prasīda vijahīhi saṃgarārambham /
unnati-bhājaḥ saṃprati santi vipakṣāḥ paraṃ girayaḥ //

devaḥ sva-stutir astu nāma hṛdi naḥ sarve vasanty āgamās tīrthaṃ na kvacid īdṛg atra bhavati tvat-khaḍga-dhārā yathā
yām ekaḥ sva-śarīra-śuddhi-rasiko mūrdhnā pratīcchan ripur dvaividhyād anu pañcatāṃ tad anu ca traidaśyam āpa kṣaṇāt //

mat-paryanta-vasundharā-vijayine muktādi-ratnaṃ mayāt tavyaṃ ḍhaukitam eva tubhyam adhunā jāto 'smi niṣkiṃcanaḥ
ity ullāsita-vīci-bāhur udayān mārtaṇḍa-bimba-cchalāt prātas tapta-kuṭhāram eṣa vahate deva tvad-agre 'mbudhiḥ //

saṃdndiṣṭaṃ marubhūmi-bhūruha-cayair bhūpāla bhūyād bhavān nirjetā nava-khaṇḍa-maṇḍala-bhuvo yat tvat-prasādād vayam
pratyāsanna-vipanna-vāraḍa-vadhū-netra-praṇālī-galad bāṣpāmbhaḥ-plava-paṅka-picchila-talāḥ śrī-muñja modāmahe //

tanvīm ujjhita-bhūṣaṇāṃ kala-giraṃ sītkāram ātanvatīṃ vepantīṃ vraṇitādharāṃ vivasanāṃ romodgamaṃ bibhratīm
hemante hima-śīta-māruta-bhayād āśliṣya dorbhyāṃ tanuṃ svāṃ mūrtiṃ dayitām ivātirasikāṃ tvad-vidviṣaḥ śerate //

bhū-saṃparka-rajo-nipāta-malināḥ svasmād gṛhād pt pracyutāḥ sāmānyair api jantubhiḥ karatalair niḥśaṅkam āliṅgitāḥ
nirlagnāḥ kvacid ekatām upagatā baddhāḥ kvacin mocitāḥ akṣāṇām iva śārayaḥ pratigṛhaṃ bhrāntās tavāri-striyaḥ //

varṣā-saṃbhṛta-pīti-sāram avaśaṃ stabdhāṅghri-hasta-dvayaṃ bhekaṃ mūrdhni nigṛhya kajjala-rajaḥ-śyāmaṃ bhujaṅgaṃ sthitam
mugdhā-vyādha-vadhūs tavāri-nagare śūnye cirāt saṃprati svarṇopaskṛti-muṣṭi-sāyaka-dhiyā sākūtam āditsati //

paryaṅkaḥ śithilīkṛto na bhavatā siṃhāsanān notthitaṃ na krodhānala-dhūma-rājir iva ca bhrū-vallir ullāsitā
rājñāṃ tvac-caraṇāravindam atha ca śrīcandra puṣpanty amūś cañcac-cāru-marīci-sañcaya-mucāṃ cūḍāmaṇīnāṃ rucaḥ //

dvāraṃ khaḍgibhir āvṛtaṃ bahir api prasivnna-gaṇḍair gajair antaḥ kañcukibhiḥ sphūran maṇidharair adhyāsitā bhūmayaḥ
ākrāntaṃ mahiṣībhir eva śayanaṃ tvad-vidviṣāṃ mandire rājan saiva cirantana-praṇayinī-śūnye 'pi rājya-sthitiḥ //

atyuktau yadi na prakupyasi mṛṣā-vādaṃ na cen manyase tad brūmo 'dbhuta-kīrtaneṣu rasanā keṣāṃ na kaṇḍūyate
deva tvad-vijaya-pratāpa-dahana-jvālāvalī-śoṣitāḥ sarve vāridhayas tato ripu-vadhū-bāṣpāmbubhiḥ pūritāḥ //

tāḍītāḍaṅka-mātrābharaṇa-pariṇatīny ullasat-sindu-vāra srag-dāmāni dviṣāṃ vo ghana-jaghana-jarad-bhūri-bhūrjāṃśukāni
vindhya-skandheṣu dhātu-drava-racita-kuca-prānta-patrāṅkurāṇi krīḍanti kroḍa-lagnaiḥ kapi-śiśubhir aviśrāntam antaḥ-purāṇi //

tvan-nāsīra-visāri-vāraṇa-bhara-bhraśyan-mahī-yantraṇād antaḥ-khinna-bhujaṅga-bhogavigalal-lālābhir āsīn nadī
kiṃ cāsyāṃ jalakeli-lālasa-valan-nāgāṅganānāṃ phaṇa śreṇībhir maṇi-keśarābhir abhavat saṃbhūtir ambhoruhām //

saṃgrāmāṅgaṇa-saṃgatena bhavatā cāpe samāropite devākarṇaya yena yena mahasā yad-yat-samāsāditam
kodaṇḍena śarāḥ śarai ripuśiras tenāpi bhū-maṇḍalaṃ tena tvaṃ bhavatā ca kīrtir anaghā kīrtyā ca loka-trayam //

śarair vyarthaṃ nātha tribhuvana-jayārambha-caturais tava jyā-nirghoṣaṃ nṛpatir iha ko nāma sahate
yam uccair ākarṇya tridaśa-patir apy āhava-bhiyā hriyā pārśvaṃ paśyan nibhṛta-nibhṛtaṃ muñcati dhanuḥ //

ṛkṣasya kroḍa-sandhi-prahita-mukhatayā maṇḍalī-bhūta-mūrter ārāt suptasya vīra tvad-ari-vara-pura-dvāri nīhāra-kāle
prātar nidrā-vinoda-krama-janita-mukhonmīlitaṃ cakṣur ekaṃ vyādhāḥ pālāla-bhasma-sthita-dahana-kaṇākāram ālokayanti //

te kaupīna-dhanās ta eva hi paraṃ dhātrī-phalaṃ bhuñjate teṣāṃ dvāri nadanti vāji-nivahās tair eva labdhā kṣitiḥ
tair etat samalaṃkṛtaṃ nija-kulaṃ kiṃ vā bahu brūmahe ye dṛṣṭāḥ parameśvareṇa bhavatā tuṣṭena ruṣṭena vā //

dattendrābhaya-vibhramādbhuta-bhujā-saṃbhāra-gambhīrayā tvad-vṛttyā śithilī-kṛtas tribhuvana-trāṇāya nārāyaṇaḥ
antas-toṣa-tuṣāra-saurabha-maya-śvāsānilāpūraṇa prāṇottuṅga-bhujaṅga-talpam adhunā bhadreṇa nidrāyate //

vatse mādhavi tāta campaka śiśo mākanda konti priye hā mātar madayanti hā kuravaka bhrātaḥ khasar mālati
ity evaṃ ripu-mandireṣu bhavataḥ śṛṇvanti naktaṃcarā golāṅgūla-vimarda-saṃbhrama-vaśād udyāna-devī-giraḥ //

vajrin vajram idaṃ jahīhi bhagavan īśa triśūlena kiṃ viṣṇo tvaṃ ca vimuñca cakram amarāḥ sarve tyajantv āyudham
adyāyaṃ para-cakra-bhūma-nṛpater voḍhuṃ trilokī-dhuraṃ prauḍhārāti-ghaṭā-vighaṭṭana-paṭur dordaṇḍa evodyataḥ //

bāṇās te para-cakra-vikrama-kalā-vailakṣya-dīkṣā-guroḥ vīkṣante mihirāṃśu-māṃsala-rucaḥ kṣiptāḥ prati-dveṣiṇaḥ
hastāhallita-hāra-valli-taralā yuddhāṅgaṇālokana krīḍālola-dig-aṅganā-samudayonmuktāḥ kaṭākṣā iva //

mandodvṛntaiḥ śirobhir maṇi-bhara-gurubhiḥ prauḍha-romāñca-daṇḍa sphāyan-nirmoka-sandhi-prasarad-avigalat-saṃmada-sveda-pūrāḥ
jihvā-yugmābhipūrṇānanda-viṣama-samudgīrṇa-varṇābhirāmaṃ velā-śailāṅka-bhājo bhujaga-yuvatayas tvad-guṇān udgṛṇanti //

jīyāsuḥ kalikāla-karṇaka-jagad dāridrya-dārūdara vyāghūrṇad-dhūṇa-cūrṇa-laṅgima-juṣas tvat-pādayoḥ pāṃśavaḥ
lakṣmī-sadma-saroja-reṇu-suhṛdaḥ sevāvanamrī-bhavad bhūmīpāla-kirīṭa-ratna-kiraṇa-jyotsnā-nadī-bālikāḥ //

pṛthur asi guṇaiḥ kīrtyā rāmo nalo bharato bhavān mahati samare śatrughnas tvaṃ sadaiva yudhiṣṭhiraḥ
iti sucaritair bibhrad rūpaṃ cirantana-bhūbhujāṃ katham asi na māndhātā deva triloka-vidhāyy api //

prabhur asi vayaṃ mālākāra-vrata-vyavasāyino vacana-kusumaṃ tenāsmābhis tavādara-ḍhaukitam
yadi tad aguṇaṃ kaṇṭhe mā dhās tathorasi mā kṛthā navam iti kiyat karṇe dhehi kṣaṇaṃ phalatu śramaḥ //

bhayam ekam anekebhyaḥ śatrubhyo yugapat sadā
dadāti tac ca tenāsti rājan citram idaṃ mahat //

sarvadā sarvado 'sīti mithyā saṃstūyase budhaiḥ
nārayo lebhire pṛṣṭhaṃ na vakṣaḥ para-yoṣitaḥ //

apūrveyaṃ dhanur-vidyā bhavatā śikṣitā kutaḥ
mārgaṇaughaḥ samāyāti guṇo yāti dig-antaram //

sālakānana-yoge 'pi sālakānana-varjitā
hārāvaruddha-kaṇṭhāpi vihārāri-vadhūs tava //

karṣadbhiḥ sicayāñcalān atirasāt kurvadbhir āliṅganam gṛhṇānaiḥ kacam ālikhadbhir adharaṃ vidrāvayadbhiḥ kucau
pratyakṣe 'pi kaliṅga-maṇḍala-pater antaḥ-purāṇām aho dhik kaṣṭaṃ viṭapair viṭair iva vane kiṃ nāma nāceṣṭitam //

gambhīra-nīra-sarasīr api paṅkaśeṣāḥ kurvanti ye dinakarasya karās ta eva
tvad-vairi-vīra-vanitānayanāmbu-leśa śoṣe kathaṃ pratihatā iti me vitarkaḥ //

tvat-sainya-glapitasya pannaga-pater acchinna-dhārā-kramaṃ visphārāyata-śālini pratiphaṇaṃ phenāmbhasi bhraśyati
deva kṣmāvalaya-prabho phaṇi-kulaiḥ pravyaktam ekottara sthūla-stambha-sahasra-dhāritam iva kṣmā-cakram ālokyate //

śeṣaṃ kleśayituṃ diśaḥ sthagayituṃ peṣṭuṃ dharitrī-bhṛtaḥ sindhūn dhūli-bhareṇa kardamayituṃ tair eva roddhuṃ nabhaḥ
nāsīre ca muhur muhuś calacalety ālāpa-kolāhalān kartuṃ nātha varuthinīyam avanīṃ jetuṃ punas tvad-bhujau //

deva tvat-sainya-bhārād avanim avanatāṃ dhartum uttabdha-dehaḥ sphūtkāra-kṣveḍa-mīlat-phaṇa-śata-nipatat-pīna-lālā-pravāhaḥ
dṛṣṭaḥ prāroha-śālī vaṭa iva phalito rakta-mūrdhanya-ratnaḥ kūrmeṇoddhṛtya kaṇṭhaṃ nija-vipula-vapuś catvare sarparājaḥ //

ambhaḥ kardamatām upaiti sahasā paṅka-dravaḥ pāṃśutāṃ pāṃśur vāraṇa-karṇa-tāla-pavanair dik-prānta-nīhāratām
nimnatvaṃ girayaḥ samaṃ viṣamatāṃ śūnyaṃ jana-sthānakaṃ niryāte tvayi rājya-pāla bhavati tyakta-svabhāvaṃ jagat //

asindūreṇa sīmanto mā bhūn no yoṣitām iti
ataḥ pariharanty ājā vasiṃ dūreṇa te 'rayaḥ //

deva tvaṃ kila kuntala-graha-ruciḥ kāñcīm apāsārayan kṣiptaḥ kṣipta-kara-tataḥ prahaṇanaṃ prārabdham aṅgeṣv api
ity ākūta-juṣas tava stava-kṛtā vaitālikenodite lajjante pramadāḥ parasparam abhiprekṣyārayo bibhyati //

bhīme prasthāna-bhāji sphurad-asi-jaladāpahnuta-dveṣi-vahnau gṛhṇītāhnāya sarve bhuvi bhuvana-bhujaś cāmaraṃ vā diśo vā
naivaṃ ced vas tadānīṃ pradhana-dhṛta-dhanur mukta-rāvarṇa-viddhaṃ gṛdhrā mūrdhānam ūrdhvaṃ nabhasi rabhasino lāghavenoddharanti //

bhavān īhita-kṛn nityaṃ tvaṃ himānī-giri-sthitaḥ /
ataḥ śaṅkara evāsi sadā skandaḥ paraṃ na te //

ābālyādhigamān mayaiva gamitaḥ koṭiṃ parām unnater asmat-saṃkathanena pārthiva-sutaḥ saṃpraty asau lajjate
itthaṃ khinna ivātyayena yaśasā datto 'valambo 'mbudher yātas tīra-tapo-vanāni bhavato vṛddho guṇānāṃ gaṇaḥ //

stana-yugam aśru-snātaṃ samīpatara-varti-hṛdaya-śokāgneḥ /
carati vimuktāhāraṃ vratam iva bhavato ripu-strīṇām //

saṃkalpe 'ṅkuritaṃ dvipatritam atha prasthāna-velāgame mārge pallavitaṃ puraṃ praviśataḥ śākhā-śatair udgatam
prātar bhāvini darśane mukulitaṃ dṛṣṭe tu deva tvayi protphullaṃ phalitaṃ ca saṃprati manorājya-drumeṇādya me //

bhūti-vibhūṣita-dehāḥ kāntā-rāgeṇa labdha-mahimānaḥ /
trikaliṅga-nyasta-karā bhavad-arayas tvat-samār jātāḥ //

jāne vikrama-vardhana tvayi dhanaṃ viśrāṇayaty arthināṃ bhāvī śoṇa ivopalair upacito ratnair agādho 'mbudhiḥ
tat paśyāmi ca rohaṇo maṇi-bharair ādhmāya-mānodaraḥ pākotpīḍita-dāḍimī-phala-dṛśāṃ kaiścid dinair yāsyati //

ekas tridhā hṛdi sadā vasasi sma citraṃ yo vidviṣāṃ ca viduṣāṃ ca mṛgīdṛśāṃ ca
tāpaṃ ca saṃmada-rasaṃ ca ratiṃ ca tanvan śauryoṣmaṇā ca vinayena ca līlayā ca //

deva tvām aham arthaye ciram asau varṣāgamo nirgatas tīrthaṃ tīrtham itas tato vicarituṃ ceto 'dhunā dhāvati
tad viśrāmaya vīra vīrya-niviḍa-jyā-bandhanāt kārmukaṃ mā bhūd vairi-vadhū-vilocana-jalair mārga-kramo durgamaḥ //

dvirūpā samare rājann ekaivāsi-latā-vadhūḥ
dārikāri-karīndrāṇāṃ subhaṭānāṃ ca kuṭṭanī //

āmṛśya stana-maṇḍalaṃ pratimuhuḥ sañcumbya gaṇḍa-sthalīṃ grīvāṃ pratyavalambya saṃbhrama-balair āhanyamānaḥ karaiḥ
suptasyādri-nadi-nikuñja-gahane mattaḥ payodānilaiḥ karṇānte maśakaḥ kim apy ari-vadhū-sārthasya te jalpati //

lambamāna-nayanāmbu-bindavaḥ kandarāsu gahanāsu bhūbhṛtām /
ākapola-tala-lola-kuntalāḥ sañcaranti tava vairi-yoṣitaḥ //

mā te bhavatu śatrūṇāṃ yā śrutiḥ śrūyate kvipaḥ
sārdhaṃ bandhubhir aṅgasya yā parasmaipade sici //

tat kalpa-druma-puṣpa-saṃstari-rajas tat kāma-dhenoḥ payasḥ taṃ ca tryambaka-netra-dagdha-vapuṣaḥ puṣpāyudhasyānalam
padmāyāḥ śvasitānilāni ca śarat-kālasya tac ca sphuṭaṃ vyomādāya vinirmito 'si vidhinā kāmboja tubhyaṃ namaḥ //

dviṣo bhavanti vīrendra mukhe na tava saṃmukhāḥ
bhavad-bhuja-bala-prauḍhi parityājita-hetayaḥ //

kṣiptaḥ kṣīra-gṛhe na dugdha-jaladhiḥ koṣe na hemācalo dikpālā api pāli-pālana-vidhāv ānīya nāropitāḥ
no vā dikkariṇaḥ kvaṇan madhulihaḥ paryāya-paryāṇana krīḍāyāṃ viniyojitā vada kṛtaṃ kiṃ kiṃ tvayā dig-jaye //

vāha-vyūha-khurāgra-ṭaṅka-vihati-kṣuṇṇakṣamā-janmābhir dhūlibhiḥ pihite vihāyasi bhavat-prasthāna-kālotsave
diṅ-mohākula-sūra-sūta-vipatha-bhrāmyat-turaṅgāvalī dīrghāyuḥ kutavāsaraṃ pratidiśaṃ vyasto ravir tāmyati //

dātaiṣa viśva-viditaḥ kim ayaṃ dadāti sarvāhitāni jagate nanu vārtam etat
asyodayāt prabhṛti vāñchati dāna-pātraṃ cintāmaṇir yadi dadāti dadātu tāvat //

pūrṇo 'gre kalaso vilāsa-vanitāḥ smerānanāḥ kanyakā dāna-klinna-kapola-paddhatir ibho gaura-dyutir gaur vṛṣaḥ
kṣīra-kṣmāruhi vāyaso madhura-vāg-vāmā śiveti dhruvaṃ tvāṃ pratyuccalatāṃ narendra-tilaka prādurbhavanty arthinām //

yato yato nṛpa-vara padma-pāṭalaṃ vilocanaṃ calati tava prasīdataḥ
tatas tato nalina-vanādhivāsinī tad-īpsayā kila kamalānudhāvati //

ruditaṃ vanecarair api vindhyādri-nivāsibhis tavāri-śiśau /
vana-mānuṣīṣu hastaṃ phala-hastāsu prasārayati //

ābaddha-bhīma-bhṛkuṭī-sthapuṭaṃ lalāṭaṃ bibhrat parāṅmukha-ripor vidhutādharoṣṭhaḥ
ātmaiva saṃgara-mukhe nija-maṇḍalāgra cchāyā-chalād abhimukhas tava deva jātaḥ //

nija-gṛha-mayūra-nāmabhir āhūtānāgateṣu vana-śikhiṣu /
bāla-tanayena rudatā tvad-ari-vadhū roditā dīrgham //

ye tṛṣṇārtair adhikam aniśaṃ bhujyamānāḥ prasannāḥ antarbhūtār jhaṭiti guṇino yatra pūrṇā bhavanti
namrī-bhūtaiḥ phalam abhinavaṃ prāpyate yady avaśyaṃ tat kiṃ kūpāḥ sukṛta-ghaṭitās tvādṛśā vā pumāṃsaḥ //

bhrāntaṃ yena caturbhir eva caraṇaiḥ satyābhidhāne yuge tretāyāṃ tribhir aṅghribhiḥ katham api dvābhyāṃ tato dvāpare
na syās tvaṃ yadi deva paṅgula-guṅdaḥ kāle kalāv utkale so 'yaṃ paṅgur avasthitaika-caraṇo dharmaḥ kathaṃ bhrāmyati //

tvaṃ dharma-bhūs tvam iha saṃgara-mūrdhni bhīmaḥ kīrtyārjuno 'si nakulena tavopamāsti
tulyas tvayā yadi paraṃ sahadeva eva duḥśāsanas tava punar nanu ko 'pi śatruḥ //

kūrmaḥ pādo 'tra yaṣṭir bhujaga-patir asau bhājanaṃ bhūta-dhātrī tailotpūraḥ samudraḥ kanaka-girir ayaṃ vṛtta-varti-prarohaḥ
arciś tigmāṃśu-rocir gagana-malinimā kajjalaṃ dahyamānā śatru-śreṇī pataṅgā jvalati narapate tvat-pratāpa-pradīpaḥ //

antaḥ-khedam ivodvahan yad aniśaṃ ratnākaro ghūrṇate yac ca dhyānam ivāsthito na kanaka-kṣoṇī-dharaḥ syandate
jāne dāna-vilāsa dāna-rabhasaṃ śauryaṃ ca te śuśruvān eko mantha-vighaṭṭanās tad-aparaṣ ṭaṅkā-hatīḥ śaṅkate //

mayā tāvad dṛṣṭo na khalu kali-kandarpa-nṛpater guṇais tulyaḥ ko 'pi kvacid api kim aśrāvi bhavatā
iti praśna-śraddhākulitam iva karṇāntikam agān mṛgākṣīṇāṃ cakṣuś caṭulatara-tārānta-taralam //

na dīnas tvaṃ puṇya-prabha-vara-maṇīnāṃ vilasitair virājac-chuddhāntas tvam ahima-kara-prauḍha-mahimā
kvacin na krodhas te svapada-jita-devas tvam udadher abhinno 'pi svāmin na kim asi samudraḥ sva-viṣaye //