સુભાષિતરત્નકોશ · અધ્યાય 41

દેવ ત્વદ્-વિજય-પ્રયાણ-સમયે કામ્બોજ-વાહાવલી વિઙ્ખોલ્લેલ્ખ-વિસર્પિણિ ક્ષિતિ-રજઃ-પૂરે વિયચ્ ચુમ્બતિ
ભાનોર્ વાજિભિર્ અઙ્ગ-કર્ષણ-રસાસ્વાદઃ સમાસાદિતો લબ્ધઃ કિં ચ નભસ્-તલામર-ધુની-પઙ્કેરુહૈર્ અન્વયઃ ॥

ત્વદ્-યન્ત્રાણાં પ્રયાણેષ્વ્ અનવરત-વલત્-કર્ણ-તાલ-પ્રકીર્ણૈર્ આકીર્ણે વ્યોમ્નિ સર્પ-સમદગજ-ઘટા-કુમ્ભ-સિન્દૂર-પૂરૈઃ
બિભ્રાણાઃ પારિ-ભદ્ર-દ્રુમ-કુસુમ-રુચો રશ્મયઃ પત્યુર્ અહ્નાં મધ્યાહ્ને ઽપ્ય્ અસ્ત-સંધ્યા-ભ્રમ-ચકિત-દૃશશ્ ચક્રિરે ચક્રવાકાન્ ॥

સ્ફીતો ધામ્ના સમર-વિજયી શ્રી-કટાક્ષ-પ્રદીર્ઘઃ સ્નિગ્ધ-શ્યામઃ કુવલય-રુચિર્ યુદ્ધ-મલ્લ ત્વદીયઃ
વર્ષે ઽમુષ્મિન્ પ્રતિનૃપ-યશઃ-પૂર-ગૌરે પરીક્ષા ક્ષીર-ન્યસ્તં તુલયતિ મહા-નીલ-રત્નં કૃપાણઃ ॥

દિગ્-દન્તિનઃ સ્વ-કર-પુષ્કર-લેખનીભિર્ ગણ્ડ-સ્થલાન્ મદમસિં મુહુર્ આદદાનાઃ ।
શ્રી-ચન્દ્ર-દેવ તવ તોય-નિધિ-તીર-તાડી-પત્રોદરેષુ વિજય-સ્તુતિમ્ આલિખન્તિ ॥

સત્સુ રક્તો દ્વિષાં કાલઃ પીતઃ સ્ત્રીણાં વિલોચનૈઃ
શુભ્ર-કીર્ત્યાસિ તત્ સત્યં ચતુર્-વર્ણાશ્રમો ભવાન્ ॥

ન જનયસિ કંસ-હર્ષં વહસિ શરીરં યશોદયા જુષ્ટમ્ ।
ત્યજસિ ન સત્યોન્મુખતામ્ ઇતિ સત્યં વાસુદેવો ઽસિ ॥

ન લોપો વર્ણાનાં ન ખલુ પરતઃ પ્રત્યય-વિધિર્ વિકારો નાસ્ત્ય્ એવ ક્વચિદ્ અપિ ન ભગ્નાઃ પ્રકૃતયઃ
ગુણો વા વૃદ્ધિર્ વા સતતમ્ ઉપકારાય જગતાં મુનેર્ દાક્ષી-પુત્રાદ્ અપિ તવ સમર્થઃ પદ-વિધિઃ ॥

સત્યં ત્વદ્-ગુણ-કીર્તનેન સુખયત્ય્ આખણ્ડલં નારદઃ કિં તુ શ્રોત્ર-કટુ ક્વણન્તિ મધુપાસ્ તત્-પારિજાત-સ્રજામ્
વાર્યન્તે યદિ ચાપ્સરઃ-પરિષદા તે ચામરાડમ્બરૈર્ ઉદ્વેલ્લદ્-ભુજ-વલ્લિ-કઙ્કણ-ઝણત્-કારસ્ તદા દુઃસહઃ ॥

યસ્ય દ્વીપં ધરિત્રી સ ચ જલધિર્ અભૂદ્ યસ્ય ગણ્ડૂષ-તોયં તસ્યાશ્ચર્યૈક-મૂર્તેર્ અપિ નભસિ વપુર્ યત્ર દુર્લક્ષ્યમ્ આસીત્
તત્-પીતં ત્વદ્-યશોભિસ્ ત્રિભુવનમ્ અભજંસ્ તાનિ વિશ્રામ-હેતોસ્ તચ્ ચાન્તઃ કૈટભારેઃ સ ચ તવ હૃદયે વન્દનીયસ્ ત્વમ્ એકઃ ॥

કર્પાસાસ્થિ-પ્રચય-નિચિતા નિર્ધન-શ્રોત્રિયાણાં યેષાં વાત્યાપ્રવિતત-કુટી-પ્રાઙ્ગણાન્તા બભૂવુઃ
તત્-સૌધાનાં પરિસર-ભુવિ ત્વત્-પ્રસાદાદ્ ઇદાનીં ક્રીડા-યુદ્ધ-ચ્છિદુર-યુવતી-હાર-મુક્તાઃ પતન્તિ ॥

લક્ષ્મી-વશીકરણ-ચૂર્ણ-સહોદરાણિ ત્વત્-પાદ-પઙ્કજ-રજાંસિ ચિરં જયન્તિ
યાનિ પ્રણામ-મિલિતાનિ નૃણાં લલાટે લુમ્પન્તિ દૈવ-લિખિતાનિ દુરક્ષરાણિ ॥

ત્વં ચેન્ નાથ કલા-નિધિઃ શશધરસ્ તત્ તોયનાથા વયં મર્યાદા-નિધિર્ અમ્ભસાં પતિર્ અથ ત્વં ચેદ્ વયં વારિદાઃ
સર્વાશા-પરિપૂરકો જલધરસ્ ત્વં ચેદ્ વયં ભૂરુહઃ સન્-માર્ગ-સ્થિતિ-સુન્દરસ્ ત્વમ્ ઇતિ ચેચ્ છાખી વયં ચાધ્વગાઃ ॥

પદ-હીનાન્ બિલ-વસતીન્ ભુજગાન્ ઇવ જાત-ભોગ-સંકોચાન્ ।
વ્યથયતિ મન્ત્રાક્ષરમ્ ઇવ નામ તવારીન્ વનેચરૈર્ ગીતમ્ ॥

યેષાં વેશ્મસુ કમ્બુ-કર્પર-ચલત્-તર્કુ-ધ્વનિર્ દુઃશ્રવઃ પ્રાગ્ આસીન્ નરનાથ સંપ્રતિ પુનસ્ તેષાં તવાનુગ્રહાત્
ષડ્-જાદિ-ક્રમ-રઙ્ગદ્-અઙ્ગુલિ-ચલત્-પાણિ-સ્ખલત્-કઙ્કણ શ્રેણી-નિસ્વન-માંસલઃ કલ-ગિરાં વીણા-રવઃ શ્રૂયતે ॥

નાથ ત્વામ્ અનુયાચે પ્રસીદ વિજહીહિ સંગરારમ્ભમ્ ।
ઉન્નતિ-ભાજઃ સંપ્રતિ સન્તિ વિપક્ષાઃ પરં ગિરયઃ ॥

દેવઃ સ્વ-સ્તુતિર્ અસ્તુ નામ હૃદિ નઃ સર્વે વસન્ત્ય્ આગમાસ્ તીર્થં ન ક્વચિદ્ ઈદૃગ્ અત્ર ભવતિ ત્વત્-ખડ્ગ-ધારા યથા
યામ્ એકઃ સ્વ-શરીર-શુદ્ધિ-રસિકો મૂર્ધ્ના પ્રતીચ્છન્ રિપુર્ દ્વૈવિધ્યાદ્ અનુ પઞ્ચતાં તદ્ અનુ ચ ત્રૈદશ્યમ્ આપ ક્ષણાત્ ॥

મત્-પર્યન્ત-વસુન્ધરા-વિજયિને મુક્તાદિ-રત્નં મયાત્ તવ્યં ઢૌકિતમ્ એવ તુભ્યમ્ અધુના જાતો ઽસ્મિ નિષ્કિંચનઃ
ઇત્ય્ ઉલ્લાસિત-વીચિ-બાહુર્ ઉદયાન્ માર્તણ્ડ-બિમ્બ-ચ્છલાત્ પ્રાતસ્ તપ્ત-કુઠારમ્ એષ વહતે દેવ ત્વદ્-અગ્રે ઽમ્બુધિઃ ॥

સંદ્ન્દિષ્ટં મરુભૂમિ-ભૂરુહ-ચયૈર્ ભૂપાલ ભૂયાદ્ ભવાન્ નિર્જેતા નવ-ખણ્ડ-મણ્ડલ-ભુવો યત્ ત્વત્-પ્રસાદાદ્ વયમ્
પ્રત્યાસન્ન-વિપન્ન-વારડ-વધૂ-નેત્ર-પ્રણાલી-ગલદ્ બાષ્પામ્ભઃ-પ્લવ-પઙ્ક-પિચ્છિલ-તલાઃ શ્રી-મુઞ્જ મોદામહે ॥

તન્વીમ્ ઉજ્ઝિત-ભૂષણાં કલ-ગિરં સીત્કારમ્ આતન્વતીં વેપન્તીં વ્રણિતાધરાં વિવસનાં રોમોદ્ગમં બિભ્રતીમ્
હેમન્તે હિમ-શીત-મારુત-ભયાદ્ આશ્લિષ્ય દોર્ભ્યાં તનું સ્વાં મૂર્તિં દયિતામ્ ઇવાતિરસિકાં ત્વદ્-વિદ્વિષઃ શેરતે ॥

ભૂ-સંપર્ક-રજો-નિપાત-મલિનાઃ સ્વસ્માદ્ ગૃહાદ્ પ્ત્ પ્રચ્યુતાઃ સામાન્યૈર્ અપિ જન્તુભિઃ કરતલૈર્ નિઃશઙ્કમ્ આલિઙ્ગિતાઃ
નિર્લગ્નાઃ ક્વચિદ્ એકતામ્ ઉપગતા બદ્ધાઃ ક્વચિન્ મોચિતાઃ અક્ષાણામ્ ઇવ શારયઃ પ્રતિગૃહં ભ્રાન્તાસ્ તવારિ-સ્ત્રિયઃ ॥

વર્ષા-સંભૃત-પીતિ-સારમ્ અવશં સ્તબ્ધાઙ્ઘ્રિ-હસ્ત-દ્વયં ભેકં મૂર્ધ્નિ નિગૃહ્ય કજ્જલ-રજઃ-શ્યામં ભુજઙ્ગં સ્થિતમ્
મુગ્ધા-વ્યાધ-વધૂસ્ તવારિ-નગરે શૂન્યે ચિરાત્ સંપ્રતિ સ્વર્ણોપસ્કૃતિ-મુષ્ટિ-સાયક-ધિયા સાકૂતમ્ આદિત્સતિ ॥

પર્યઙ્કઃ શિથિલીકૃતો ન ભવતા સિંહાસનાન્ નોત્થિતં ન ક્રોધાનલ-ધૂમ-રાજિર્ ઇવ ચ ભ્રૂ-વલ્લિર્ ઉલ્લાસિતા
રાજ્ઞાં ત્વચ્-ચરણારવિન્દમ્ અથ ચ શ્રીચન્દ્ર પુષ્પન્ત્ય્ અમૂશ્ ચઞ્ચચ્-ચારુ-મરીચિ-સઞ્ચય-મુચાં ચૂડામણીનાં રુચઃ ॥

દ્વારં ખડ્ગિભિર્ આવૃતં બહિર્ અપિ પ્રસિવ્ન્ન-ગણ્ડૈર્ ગજૈર્ અન્તઃ કઞ્ચુકિભિઃ સ્ફૂરન્ મણિધરૈર્ અધ્યાસિતા ભૂમયઃ
આક્રાન્તં મહિષીભિર્ એવ શયનં ત્વદ્-વિદ્વિષાં મન્દિરે રાજન્ સૈવ ચિરન્તન-પ્રણયિની-શૂન્યે ઽપિ રાજ્ય-સ્થિતિઃ ॥

અત્યુક્તૌ યદિ ન પ્રકુપ્યસિ મૃષા-વાદં ન ચેન્ મન્યસે તદ્ બ્રૂમો ઽદ્ભુત-કીર્તનેષુ રસના કેષાં ન કણ્ડૂયતે
દેવ ત્વદ્-વિજય-પ્રતાપ-દહન-જ્વાલાવલી-શોષિતાઃ સર્વે વારિધયસ્ તતો રિપુ-વધૂ-બાષ્પામ્બુભિઃ પૂરિતાઃ ॥

તાડીતાડઙ્ક-માત્રાભરણ-પરિણતીન્ય્ ઉલ્લસત્-સિન્દુ-વાર સ્રગ્-દામાનિ દ્વિષાં વો ઘન-જઘન-જરદ્-ભૂરિ-ભૂર્જાંશુકાનિ
વિન્ધ્ય-સ્કન્ધેષુ ધાતુ-દ્રવ-રચિત-કુચ-પ્રાન્ત-પત્રાઙ્કુરાણિ ક્રીડન્તિ ક્રોડ-લગ્નૈઃ કપિ-શિશુભિર્ અવિશ્રાન્તમ્ અન્તઃ-પુરાણિ ॥

ત્વન્-નાસીર-વિસારિ-વારણ-ભર-ભ્રશ્યન્-મહી-યન્ત્રણાદ્ અન્તઃ-ખિન્ન-ભુજઙ્ગ-ભોગવિગલલ્-લાલાભિર્ આસીન્ નદી
કિં ચાસ્યાં જલકેલિ-લાલસ-વલન્-નાગાઙ્ગનાનાં ફણ શ્રેણીભિર્ મણિ-કેશરાભિર્ અભવત્ સંભૂતિર્ અમ્ભોરુહામ્ ॥

સંગ્રામાઙ્ગણ-સંગતેન ભવતા ચાપે સમારોપિતે દેવાકર્ણય યેન યેન મહસા યદ્-યત્-સમાસાદિતમ્
કોદણ્ડેન શરાઃ શરૈ રિપુશિરસ્ તેનાપિ ભૂ-મણ્ડલં તેન ત્વં ભવતા ચ કીર્તિર્ અનઘા કીર્ત્યા ચ લોક-ત્રયમ્ ॥

શરૈર્ વ્યર્થં નાથ ત્રિભુવન-જયારમ્ભ-ચતુરૈસ્ તવ જ્યા-નિર્ઘોષં નૃપતિર્ ઇહ કો નામ સહતે
યમ્ ઉચ્ચૈર્ આકર્ણ્ય ત્રિદશ-પતિર્ અપ્ય્ આહવ-ભિયા હ્રિયા પાર્શ્વં પશ્યન્ નિભૃત-નિભૃતં મુઞ્ચતિ ધનુઃ ॥

ઋક્ષસ્ય ક્રોડ-સન્ધિ-પ્રહિત-મુખતયા મણ્ડલી-ભૂત-મૂર્તેર્ આરાત્ સુપ્તસ્ય વીર ત્વદ્-અરિ-વર-પુર-દ્વારિ નીહાર-કાલે
પ્રાતર્ નિદ્રા-વિનોદ-ક્રમ-જનિત-મુખોન્મીલિતં ચક્ષુર્ એકં વ્યાધાઃ પાલાલ-ભસ્મ-સ્થિત-દહન-કણાકારમ્ આલોકયન્તિ ॥

તે કૌપીન-ધનાસ્ ત એવ હિ પરં ધાત્રી-ફલં ભુઞ્જતે તેષાં દ્વારિ નદન્તિ વાજિ-નિવહાસ્ તૈર્ એવ લબ્ધા ક્ષિતિઃ
તૈર્ એતત્ સમલંકૃતં નિજ-કુલં કિં વા બહુ બ્રૂમહે યે દૃષ્ટાઃ પરમેશ્વરેણ ભવતા તુષ્ટેન રુષ્ટેન વા ॥

દત્તેન્દ્રાભય-વિભ્રમાદ્ભુત-ભુજા-સંભાર-ગમ્ભીરયા ત્વદ્-વૃત્ત્યા શિથિલી-કૃતસ્ ત્રિભુવન-ત્રાણાય નારાયણઃ
અન્તસ્-તોષ-તુષાર-સૌરભ-મય-શ્વાસાનિલાપૂરણ પ્રાણોત્તુઙ્ગ-ભુજઙ્ગ-તલ્પમ્ અધુના ભદ્રેણ નિદ્રાયતે ॥

વત્સે માધવિ તાત ચમ્પક શિશો માકન્દ કોન્તિ પ્રિયે હા માતર્ મદયન્તિ હા કુરવક ભ્રાતઃ ખસર્ માલતિ
ઇત્ય્ એવં રિપુ-મન્દિરેષુ ભવતઃ શૃણ્વન્તિ નક્તંચરા ગોલાઙ્ગૂલ-વિમર્દ-સંભ્રમ-વશાદ્ ઉદ્યાન-દેવી-ગિરઃ ॥

વજ્રિન્ વજ્રમ્ ઇદં જહીહિ ભગવન્ ઈશ ત્રિશૂલેન કિં વિષ્ણો ત્વં ચ વિમુઞ્ચ ચક્રમ્ અમરાઃ સર્વે ત્યજન્ત્વ્ આયુધમ્
અદ્યાયં પર-ચક્ર-ભૂમ-નૃપતેર્ વોઢું ત્રિલોકી-ધુરં પ્રૌઢારાતિ-ઘટા-વિઘટ્ટન-પટુર્ દોર્દણ્ડ એવોદ્યતઃ ॥

બાણાસ્ તે પર-ચક્ર-વિક્રમ-કલા-વૈલક્ષ્ય-દીક્ષા-ગુરોઃ વીક્ષન્તે મિહિરાંશુ-માંસલ-રુચઃ ક્ષિપ્તાઃ પ્રતિ-દ્વેષિણઃ
હસ્તાહલ્લિત-હાર-વલ્લિ-તરલા યુદ્ધાઙ્ગણાલોકન ક્રીડાલોલ-દિગ્-અઙ્ગના-સમુદયોન્મુક્તાઃ કટાક્ષા ઇવ ॥

મન્દોદ્વૃન્તૈઃ શિરોભિર્ મણિ-ભર-ગુરુભિઃ પ્રૌઢ-રોમાઞ્ચ-દણ્ડ સ્ફાયન્-નિર્મોક-સન્ધિ-પ્રસરદ્-અવિગલત્-સંમદ-સ્વેદ-પૂરાઃ
જિહ્વા-યુગ્માભિપૂર્ણાનન્દ-વિષમ-સમુદ્ગીર્ણ-વર્ણાભિરામં વેલા-શૈલાઙ્ક-ભાજો ભુજગ-યુવતયસ્ ત્વદ્-ગુણાન્ ઉદ્ગૃણન્તિ ॥

જીયાસુઃ કલિકાલ-કર્ણક-જગદ્ દારિદ્ર્ય-દારૂદર વ્યાઘૂર્ણદ્-ધૂણ-ચૂર્ણ-લઙ્ગિમ-જુષસ્ ત્વત્-પાદયોઃ પાંશવઃ
લક્ષ્મી-સદ્મ-સરોજ-રેણુ-સુહૃદઃ સેવાવનમ્રી-ભવદ્ ભૂમીપાલ-કિરીટ-રત્ન-કિરણ-જ્યોત્સ્ના-નદી-બાલિકાઃ ॥

પૃથુર્ અસિ ગુણૈઃ કીર્ત્યા રામો નલો ભરતો ભવાન્ મહતિ સમરે શત્રુઘ્નસ્ ત્વં સદૈવ યુધિષ્ઠિરઃ
ઇતિ સુચરિતૈર્ બિભ્રદ્ રૂપં ચિરન્તન-ભૂભુજાં કથમ્ અસિ ન માન્ધાતા દેવ ત્રિલોક-વિધાય્ય્ અપિ ॥

પ્રભુર્ અસિ વયં માલાકાર-વ્રત-વ્યવસાયિનો વચન-કુસુમં તેનાસ્માભિસ્ તવાદર-ઢૌકિતમ્
યદિ તદ્ અગુણં કણ્ઠે મા ધાસ્ તથોરસિ મા કૃથા નવમ્ ઇતિ કિયત્ કર્ણે ધેહિ ક્ષણં ફલતુ શ્રમઃ ॥

ભયમ્ એકમ્ અનેકેભ્યઃ શત્રુભ્યો યુગપત્ સદા
દદાતિ તચ્ ચ તેનાસ્તિ રાજન્ ચિત્રમ્ ઇદં મહત્ ॥

સર્વદા સર્વદો ઽસીતિ મિથ્યા સંસ્તૂયસે બુધૈઃ
નારયો લેભિરે પૃષ્ઠં ન વક્ષઃ પર-યોષિતઃ ॥

અપૂર્વેયં ધનુર્-વિદ્યા ભવતા શિક્ષિતા કુતઃ
માર્ગણૌઘઃ સમાયાતિ ગુણો યાતિ દિગ્-અન્તરમ્ ॥

સાલકાનન-યોગે ઽપિ સાલકાનન-વર્જિતા
હારાવરુદ્ધ-કણ્ઠાપિ વિહારારિ-વધૂસ્ તવ ॥

કર્ષદ્ભિઃ સિચયાઞ્ચલાન્ અતિરસાત્ કુર્વદ્ભિર્ આલિઙ્ગનમ્ ગૃહ્ણાનૈઃ કચમ્ આલિખદ્ભિર્ અધરં વિદ્રાવયદ્ભિઃ કુચૌ
પ્રત્યક્ષે ઽપિ કલિઙ્ગ-મણ્ડલ-પતેર્ અન્તઃ-પુરાણામ્ અહો ધિક્ કષ્ટં વિટપૈર્ વિટૈર્ ઇવ વને કિં નામ નાચેષ્ટિતમ્ ॥

ગમ્ભીર-નીર-સરસીર્ અપિ પઙ્કશેષાઃ કુર્વન્તિ યે દિનકરસ્ય કરાસ્ ત એવ
ત્વદ્-વૈરિ-વીર-વનિતાનયનામ્બુ-લેશ શોષે કથં પ્રતિહતા ઇતિ મે વિતર્કઃ ॥

ત્વત્-સૈન્ય-ગ્લપિતસ્ય પન્નગ-પતેર્ અચ્છિન્ન-ધારા-ક્રમં વિસ્ફારાયત-શાલિનિ પ્રતિફણં ફેનામ્ભસિ ભ્રશ્યતિ
દેવ ક્ષ્માવલય-પ્રભો ફણિ-કુલૈઃ પ્રવ્યક્તમ્ એકોત્તર સ્થૂલ-સ્તમ્ભ-સહસ્ર-ધારિતમ્ ઇવ ક્ષ્મા-ચક્રમ્ આલોક્યતે ॥

શેષં ક્લેશયિતું દિશઃ સ્થગયિતું પેષ્ટું ધરિત્રી-ભૃતઃ સિન્ધૂન્ ધૂલિ-ભરેણ કર્દમયિતું તૈર્ એવ રોદ્ધું નભઃ
નાસીરે ચ મુહુર્ મુહુશ્ ચલચલેત્ય્ આલાપ-કોલાહલાન્ કર્તું નાથ વરુથિનીયમ્ અવનીં જેતું પુનસ્ ત્વદ્-ભુજૌ ॥

દેવ ત્વત્-સૈન્ય-ભારાદ્ અવનિમ્ અવનતાં ધર્તુમ્ ઉત્તબ્ધ-દેહઃ સ્ફૂત્કાર-ક્ષ્વેડ-મીલત્-ફણ-શત-નિપતત્-પીન-લાલા-પ્રવાહઃ
દૃષ્ટઃ પ્રારોહ-શાલી વટ ઇવ ફલિતો રક્ત-મૂર્ધન્ય-રત્નઃ કૂર્મેણોદ્ધૃત્ય કણ્ઠં નિજ-વિપુલ-વપુશ્ ચત્વરે સર્પરાજઃ ॥

અમ્ભઃ કર્દમતામ્ ઉપૈતિ સહસા પઙ્ક-દ્રવઃ પાંશુતાં પાંશુર્ વારણ-કર્ણ-તાલ-પવનૈર્ દિક્-પ્રાન્ત-નીહારતામ્
નિમ્નત્વં ગિરયઃ સમં વિષમતાં શૂન્યં જન-સ્થાનકં નિર્યાતે ત્વયિ રાજ્ય-પાલ ભવતિ ત્યક્ત-સ્વભાવં જગત્ ॥

અસિન્દૂરેણ સીમન્તો મા ભૂન્ નો યોષિતામ્ ઇતિ
અતઃ પરિહરન્ત્ય્ આજા વસિં દૂરેણ તે ઽરયઃ ॥

દેવ ત્વં કિલ કુન્તલ-ગ્રહ-રુચિઃ કાઞ્ચીમ્ અપાસારયન્ ક્ષિપ્તઃ ક્ષિપ્ત-કર-તતઃ પ્રહણનં પ્રારબ્ધમ્ અઙ્ગેષ્વ્ અપિ
ઇત્ય્ આકૂત-જુષસ્ તવ સ્તવ-કૃતા વૈતાલિકેનોદિતે લજ્જન્તે પ્રમદાઃ પરસ્પરમ્ અભિપ્રેક્ષ્યારયો બિભ્યતિ ॥

ભીમે પ્રસ્થાન-ભાજિ સ્ફુરદ્-અસિ-જલદાપહ્નુત-દ્વેષિ-વહ્નૌ ગૃહ્ણીતાહ્નાય સર્વે ભુવિ ભુવન-ભુજશ્ ચામરં વા દિશો વા
નૈવં ચેદ્ વસ્ તદાનીં પ્રધન-ધૃત-ધનુર્ મુક્ત-રાવર્ણ-વિદ્ધં ગૃધ્રા મૂર્ધાનમ્ ઊર્ધ્વં નભસિ રભસિનો લાઘવેનોદ્ધરન્તિ ॥

ભવાન્ ઈહિત-કૃન્ નિત્યં ત્વં હિમાની-ગિરિ-સ્થિતઃ ।
અતઃ શઙ્કર એવાસિ સદા સ્કન્દઃ પરં ન તે ॥

આબાલ્યાધિગમાન્ મયૈવ ગમિતઃ કોટિં પરામ્ ઉન્નતેર્ અસ્મત્-સંકથનેન પાર્થિવ-સુતઃ સંપ્રત્ય્ અસૌ લજ્જતે
ઇત્થં ખિન્ન ઇવાત્યયેન યશસા દત્તો ઽવલમ્બો ઽમ્બુધેર્ યાતસ્ તીર-તપો-વનાનિ ભવતો વૃદ્ધો ગુણાનાં ગણઃ ॥

સ્તન-યુગમ્ અશ્રુ-સ્નાતં સમીપતર-વર્તિ-હૃદય-શોકાગ્નેઃ ।
ચરતિ વિમુક્તાહારં વ્રતમ્ ઇવ ભવતો રિપુ-સ્ત્રીણામ્ ॥

સંકલ્પે ઽઙ્કુરિતં દ્વિપત્રિતમ્ અથ પ્રસ્થાન-વેલાગમે માર્ગે પલ્લવિતં પુરં પ્રવિશતઃ શાખા-શતૈર્ ઉદ્ગતમ્
પ્રાતર્ ભાવિનિ દર્શને મુકુલિતં દૃષ્ટે તુ દેવ ત્વયિ પ્રોત્ફુલ્લં ફલિતં ચ સંપ્રતિ મનોરાજ્ય-દ્રુમેણાદ્ય મે ॥

ભૂતિ-વિભૂષિત-દેહાઃ કાન્તા-રાગેણ લબ્ધ-મહિમાનઃ ।
ત્રિકલિઙ્ગ-ન્યસ્ત-કરા ભવદ્-અરયસ્ ત્વત્-સમાર્ જાતાઃ ॥

જાને વિક્રમ-વર્ધન ત્વયિ ધનં વિશ્રાણયત્ય્ અર્થિનાં ભાવી શોણ ઇવોપલૈર્ ઉપચિતો રત્નૈર્ અગાધો ઽમ્બુધિઃ
તત્ પશ્યામિ ચ રોહણો મણિ-ભરૈર્ આધ્માય-માનોદરઃ પાકોત્પીડિત-દાડિમી-ફલ-દૃશાં કૈશ્ચિદ્ દિનૈર્ યાસ્યતિ ॥

એકસ્ ત્રિધા હૃદિ સદા વસસિ સ્મ ચિત્રં યો વિદ્વિષાં ચ વિદુષાં ચ મૃગીદૃશાં ચ
તાપં ચ સંમદ-રસં ચ રતિં ચ તન્વન્ શૌર્યોષ્મણા ચ વિનયેન ચ લીલયા ચ ॥

દેવ ત્વામ્ અહમ્ અર્થયે ચિરમ્ અસૌ વર્ષાગમો નિર્ગતસ્ તીર્થં તીર્થમ્ ઇતસ્ તતો વિચરિતું ચેતો ઽધુના ધાવતિ
તદ્ વિશ્રામય વીર વીર્ય-નિવિડ-જ્યા-બન્ધનાત્ કાર્મુકં મા ભૂદ્ વૈરિ-વધૂ-વિલોચન-જલૈર્ માર્ગ-ક્રમો દુર્ગમઃ ॥

દ્વિરૂપા સમરે રાજન્ન્ એકૈવાસિ-લતા-વધૂઃ
દારિકારિ-કરીન્દ્રાણાં સુભટાનાં ચ કુટ્ટની ॥

આમૃશ્ય સ્તન-મણ્ડલં પ્રતિમુહુઃ સઞ્ચુમ્બ્ય ગણ્ડ-સ્થલીં ગ્રીવાં પ્રત્યવલમ્બ્ય સંભ્રમ-બલૈર્ આહન્યમાનઃ કરૈઃ
સુપ્તસ્યાદ્રિ-નદિ-નિકુઞ્જ-ગહને મત્તઃ પયોદાનિલૈઃ કર્ણાન્તે મશકઃ કિમ્ અપ્ય્ અરિ-વધૂ-સાર્થસ્ય તે જલ્પતિ ॥

લમ્બમાન-નયનામ્બુ-બિન્દવઃ કન્દરાસુ ગહનાસુ ભૂભૃતામ્ ।
આકપોલ-તલ-લોલ-કુન્તલાઃ સઞ્ચરન્તિ તવ વૈરિ-યોષિતઃ ॥

મા તે ભવતુ શત્રૂણાં યા શ્રુતિઃ શ્રૂયતે ક્વિપઃ
સાર્ધં બન્ધુભિર્ અઙ્ગસ્ય યા પરસ્મૈપદે સિચિ ॥

તત્ કલ્પ-દ્રુમ-પુષ્પ-સંસ્તરિ-રજસ્ તત્ કામ-ધેનોઃ પયસ્ઃ તં ચ ત્ર્યમ્બક-નેત્ર-દગ્ધ-વપુષઃ પુષ્પાયુધસ્યાનલમ્
પદ્માયાઃ શ્વસિતાનિલાનિ ચ શરત્-કાલસ્ય તચ્ ચ સ્ફુટં વ્યોમાદાય વિનિર્મિતો ઽસિ વિધિના કામ્બોજ તુભ્યં નમઃ ॥

દ્વિષો ભવન્તિ વીરેન્દ્ર મુખે ન તવ સંમુખાઃ
ભવદ્-ભુજ-બલ-પ્રૌઢિ પરિત્યાજિત-હેતયઃ ॥

ક્ષિપ્તઃ ક્ષીર-ગૃહે ન દુગ્ધ-જલધિઃ કોષે ન હેમાચલો દિક્પાલા અપિ પાલિ-પાલન-વિધાવ્ આનીય નારોપિતાઃ
નો વા દિક્કરિણઃ ક્વણન્ મધુલિહઃ પર્યાય-પર્યાણન ક્રીડાયાં વિનિયોજિતા વદ કૃતં કિં કિં ત્વયા દિગ્-જયે ॥

વાહ-વ્યૂહ-ખુરાગ્ર-ટઙ્ક-વિહતિ-ક્ષુણ્ણક્ષમા-જન્માભિર્ ધૂલિભિઃ પિહિતે વિહાયસિ ભવત્-પ્રસ્થાન-કાલોત્સવે
દિઙ્-મોહાકુલ-સૂર-સૂત-વિપથ-ભ્રામ્યત્-તુરઙ્ગાવલી દીર્ઘાયુઃ કુતવાસરં પ્રતિદિશં વ્યસ્તો રવિર્ તામ્યતિ ॥

દાતૈષ વિશ્વ-વિદિતઃ કિમ્ અયં દદાતિ સર્વાહિતાનિ જગતે નનુ વાર્તમ્ એતત્
અસ્યોદયાત્ પ્રભૃતિ વાઞ્છતિ દાન-પાત્રં ચિન્તામણિર્ યદિ દદાતિ દદાતુ તાવત્ ॥

પૂર્ણો ઽગ્રે કલસો વિલાસ-વનિતાઃ સ્મેરાનનાઃ કન્યકા દાન-ક્લિન્ન-કપોલ-પદ્ધતિર્ ઇભો ગૌર-દ્યુતિર્ ગૌર્ વૃષઃ
ક્ષીર-ક્ષ્મારુહિ વાયસો મધુર-વાગ્-વામા શિવેતિ ધ્રુવં ત્વાં પ્રત્યુચ્ચલતાં નરેન્દ્ર-તિલક પ્રાદુર્ભવન્ત્ય્ અર્થિનામ્ ॥

યતો યતો નૃપ-વર પદ્મ-પાટલં વિલોચનં ચલતિ તવ પ્રસીદતઃ
તતસ્ તતો નલિન-વનાધિવાસિની તદ્-ઈપ્સયા કિલ કમલાનુધાવતિ ॥

રુદિતં વનેચરૈર્ અપિ વિન્ધ્યાદ્રિ-નિવાસિભિસ્ તવારિ-શિશૌ ।
વન-માનુષીષુ હસ્તં ફલ-હસ્તાસુ પ્રસારયતિ ॥

આબદ્ધ-ભીમ-ભૃકુટી-સ્થપુટં લલાટં બિભ્રત્ પરાઙ્મુખ-રિપોર્ વિધુતાધરોષ્ઠઃ
આત્મૈવ સંગર-મુખે નિજ-મણ્ડલાગ્ર ચ્છાયા-છલાદ્ અભિમુખસ્ તવ દેવ જાતઃ ॥

નિજ-ગૃહ-મયૂર-નામભિર્ આહૂતાનાગતેષુ વન-શિખિષુ ।
બાલ-તનયેન રુદતા ત્વદ્-અરિ-વધૂ રોદિતા દીર્ઘમ્ ॥

યે તૃષ્ણાર્તૈર્ અધિકમ્ અનિશં ભુજ્યમાનાઃ પ્રસન્નાઃ અન્તર્ભૂતાર્ ઝટિતિ ગુણિનો યત્ર પૂર્ણા ભવન્તિ
નમ્રી-ભૂતૈઃ ફલમ્ અભિનવં પ્રાપ્યતે યદ્ય્ અવશ્યં તત્ કિં કૂપાઃ સુકૃત-ઘટિતાસ્ ત્વાદૃશા વા પુમાંસઃ ॥

ભ્રાન્તં યેન ચતુર્ભિર્ એવ ચરણૈઃ સત્યાભિધાને યુગે ત્રેતાયાં ત્રિભિર્ અઙ્ઘ્રિભિઃ કથમ્ અપિ દ્વાભ્યાં તતો દ્વાપરે
ન સ્યાસ્ ત્વં યદિ દેવ પઙ્ગુલ-ગુઙ્દઃ કાલે કલાવ્ ઉત્કલે સો ઽયં પઙ્ગુર્ અવસ્થિતૈક-ચરણો ધર્મઃ કથં ભ્રામ્યતિ ॥

ત્વં ધર્મ-ભૂસ્ ત્વમ્ ઇહ સંગર-મૂર્ધ્નિ ભીમઃ કીર્ત્યાર્જુનો ઽસિ નકુલેન તવોપમાસ્તિ
તુલ્યસ્ ત્વયા યદિ પરં સહદેવ એવ દુઃશાસનસ્ તવ પુનર્ નનુ કો ઽપિ શત્રુઃ ॥

કૂર્મઃ પાદો ઽત્ર યષ્ટિર્ ભુજગ-પતિર્ અસૌ ભાજનં ભૂત-ધાત્રી તૈલોત્પૂરઃ સમુદ્રઃ કનક-ગિરિર્ અયં વૃત્ત-વર્તિ-પ્રરોહઃ
અર્ચિશ્ તિગ્માંશુ-રોચિર્ ગગન-મલિનિમા કજ્જલં દહ્યમાના શત્રુ-શ્રેણી પતઙ્ગા જ્વલતિ નરપતે ત્વત્-પ્રતાપ-પ્રદીપઃ ॥

અન્તઃ-ખેદમ્ ઇવોદ્વહન્ યદ્ અનિશં રત્નાકરો ઘૂર્ણતે યચ્ ચ ધ્યાનમ્ ઇવાસ્થિતો ન કનક-ક્ષોણી-ધરઃ સ્યન્દતે
જાને દાન-વિલાસ દાન-રભસં શૌર્યં ચ તે શુશ્રુવાન્ એકો મન્થ-વિઘટ્ટનાસ્ તદ્-અપરષ્ ટઙ્કા-હતીઃ શઙ્કતે ॥

મયા તાવદ્ દૃષ્ટો ન ખલુ કલિ-કન્દર્પ-નૃપતેર્ ગુણૈસ્ તુલ્યઃ કો ઽપિ ક્વચિદ્ અપિ કિમ્ અશ્રાવિ ભવતા
ઇતિ પ્રશ્ન-શ્રદ્ધાકુલિતમ્ ઇવ કર્ણાન્તિકમ્ અગાન્ મૃગાક્ષીણાં ચક્ષુશ્ ચટુલતર-તારાન્ત-તરલમ્ ॥

ન દીનસ્ ત્વં પુણ્ય-પ્રભ-વર-મણીનાં વિલસિતૈર્ વિરાજચ્-છુદ્ધાન્તસ્ ત્વમ્ અહિમ-કર-પ્રૌઢ-મહિમા
ક્વચિન્ ન ક્રોધસ્ તે સ્વપદ-જિત-દેવસ્ ત્વમ્ ઉદધેર્ અભિન્નો ઽપિ સ્વામિન્ ન કિમ્ અસિ સમુદ્રઃ સ્વ-વિષયે ॥