Subhāṣitaratnakośa · Chapter 4

śilpaṃ trīṇi jaganti yasya kavitā yasya trivedī guror yaś cakre tripura-vyayaṃ tripathagā yan-mūrdhni mālyāyate
trīn kālān iva vīkṣituṃ vahati yo visphūrjad-akṣṇāṃ trayaṃ sa traiguṇya-paricchedo vijayate devas triśūlāyudhaḥ //

vāṇībhūta-purāṇa-pūruṣa-dhṛti-pratyāśayā dhāvite nidrāti kṣaṇa-jāśu-śukṣaṇi-kaṇa-klānte śakunteśvare
namronnamra-bhujaṅga-puṅgava-guṇa-vyākṛṣṭa-bāṇāsana kṣiptāstrasya puradruho vijayate saṃdhāna-sīmāśramaḥ //

pīyūṣa-drava-pāna-dohada-rasa-vyagroraga-grāmaṇī daṣṭaḥ pātu śaśī maheśvara-śiro-mepathya-ratnāṅkuraḥ
yo bimba-pratipūraṇāya vidhṛto niṣpīḍya saṃdaṃśikā yantre śaiva-lalāṭa-locana-śikhā-jvālābhir ābarhyate //

bhadraṃ candra-kale śivaṃ suranadi śreyaḥ kapālaāvale kalyāṇaṃ bhujagendra-valli kuśalaṃ viśve śaṭā-saṃtate
ity āhur militāḥ parasparam amūr yasmin praśāntiṃ gate kapāntāra-bhaṭī-naṭasya bhavatāt tad vaḥ śriye tāṇḍavam //

devi tvad-vadanopamāna-suhṛdām eṣāṃ sarojanmanāṃ paśya vyomani lohitāyati śanair eṣā daśā vartate
itthaṃ saṃkucad-ambajānukaraṇa-vyājopanītāñjaleḥ śambhor vañcita-pārvatī-kamucitam saṃdhyārcanaṃ pātu vaḥ //

kasmāt pārvati niṣṭhurāsi sahaja śailīdbhavānām idaṃ niḥsnehāsi kuto na bhasma-paruṣaḥ snehaṃ kvacin nindati
kopas te mayi niṣphalaḥ priyatame sthāṇau phalaṃ kiṃ bhaved itthaṃ nirvacanīkṛto dayitayā śambhuḥ śivāyās tu vaḥ //

vapuḥ prādurbhāvād anumitam idaṃ janmani purā purāre na prāyaḥ kvacid api bhavantaṃ praṇatavān
naman janmany asminn aham atanur agre 'py anatibhāṅ maheśa kṣantavyaṃ tad idam aparādha-dvayam api //

kiṃ vācyo mahimā mahā-jala-nidher yasyendra-vajrāhatas trasto bhū-bhṛd amajjad ambu-nicaye kaulīla-potākṛtiḥ
maināko 'pi gabhīra-nīra-viluṭhan pāṭhīna-pṛṣṭhocchalac chaivālāṅkura-koṭi-koṭara-kuṭī-kuḍyāntare nirvṛtaḥ //

tādṛk-sapta-samudra-mudrita-mahī bhūbhṛdbhir abhraṃ-kaṣais tāvadbhiḥ parivāritā pṛthu-pṛthu-dvīpaiḥ samantād iyam
yasya sphāra-phaṇā-maṇau nilayanāt tiryak-kalaṅkākṛtiḥ śeṣaḥ so 'py agamad yad-aṅgada-padaṃ tasmai namaḥ śambhave //

gāḍha-granthi-praphullad-gala-vikala-phaṇā-pīṭha-niryad-viṣāgni jvālāniṣṭapta-candra-dravad-amṛta-rasa-proṣita-preta-bhāvāḥ
ujjṛmbhā babhru-netra-dyutim asakṛd-asṛk-tṛṣṇayālokayantyaḥ pāntu tvāṃ nāga-nāla-grathita-śava-śiraḥ-śreṇayo bhairavasya //

babhru-bhrū-śmaśru-keśaṃ śikharam iva girer lagna-dāvāgni-mālaṃ netraiḥ piṅgogra-tārais tribhir iva ravibhiś chidritaḥ kāla-meghaḥ
daṃṣṭrācandra-prabhābhiḥ prakaṭita-subṛhattālu-pātāla-mūlaṃ śambhor vaktraṃ suvaktra-tritaya-bhaya-karaṃ hantv adhaṃ dakṣiṇaṃ vaḥ //

uddāma-danta-ruci-pallavitārdha-candra jyotsnā-nipīta-timira-prakarāvarodhaḥ
śreyāṃsi vo diśatu tāṇḍavitasya śambhor ambhodharāvali-ghana-dhvanir aṭṭahāsaḥ //

tvaṅgad-gaṅgam udañcad-indu-śakalaṃ bhraśyat-kapālāvali kroḍa-bhrāmyad-amanda-māruta-caya-sphārībhavad-bhāṅkṛti
pāyād vo ghana-tāṇḍava-vyatikara-prāg-bhāra-kheda-skhalad bhogīndra-ślatha-piṅgalotkaṭa-jaṭājūṭaṃ śiro dhūrjaṭeḥ //

nakha-darpaṇa-saṃkrānta pratimā-daśakānvitaḥ
gaurī-pādānataḥ śambhur jayatv ekādaśaḥ svayam //

cūḍāpīḍa-kapāla-saṃkula-patan-mandākinī-vārayo vidyut-prāya-lalāṭa-locana-puṭa-jyotir-vimiśra-tviṣaḥ
pāntu tvām akaṭhora-ketaka-śikhā-saṃdigdha-mugdhendavo bhūteśasya bhugaṅga-valli-valaya-sraṅ-naddha-jūṭā jaṭāḥ //

sa jayati gāṅga-jalaughaḥ śambhor uttuṅga-mauli-viniviṣṭaḥ /
majjati punar unmajjati candra-kalā yatra śapharīva //

sa vaḥ pāyād indur nava-visalatākoṭi-kuṭilaḥ smarārer yo mūrdhni jvalana-kapiśe bhāti nihitaḥ
sravan-mandākinyāḥ prati-divasa-siktena payasā kapālenonmuktaḥ sphaṭika-dhavalenāṅkura iva //

cyutām indor lekhāṃ ratikalaha-bhagnaṃ ca valayaṃ dvayaṃ cakrīkṛtya prahasita-mukhī śaila-tanayā
avocad yaṃ paśyedty avatu sa śivaḥ sā ca girijā sa ca krīḍā-candro daśana-kiraṇāpūrita-kalaḥ //

namas tuṅga-śiraś cumbi candra-cāmara-cārave
trailokya-nagarārambha mūla-stambhāya śambhave //

kṣipto hastāvalagnaḥ prasabham abhihato 'py ādadāno 'ṃśukāntaṃ gṛhṇan keśeṣv apāstaś caraṇa-nipatito nekṣitaḥ saṃbhrameṇa
āliṅgan yo 'vadhūtas tripura-yuvatibhiḥ sāśru-netrotpalābhiḥ kāmīvārdrāparādhaḥ sa dahatu duritaṃ śāmbhavo vaḥ śarāgniḥ //

saṃdhyā-tāṇḍava-ḍambara-vyasanino bhīmasya caṇḍa-bhrami vyānṛtyad-bhuja-daṇḍa-maṇḍala-bhuvo jhañjhānilāḥ pāntu vaḥ
yeṣām ucchalatāṃ javena jhagiti vyūheṣu bhūmībhṛtām uḍḍīneṣu viḍaujasā punar asau dambholir ālokitaḥ //

keśeṣu prāk-pradīpas tvaci vikaṭa-caṭatkāra-sāro 'timātraṃ māṃse mandāyamānaḥ kṣarad-asṛji sṛjann asthiṣu ṣṭhātkṛtāni
majja-prāye 'ṅga-bhāge jhagiti rati-pater jājvalan projjvala-śrīr aśreyo vyasyatād vastrinayana-nayanopāntavānto hutāśaḥ //

pāyāt pārvaṇa-sāndhya-tāṇḍava-vidhau yasyollasat-kānano hemādriḥ karaṇāṅga-hāra-valanaiḥ sārdhendur āndolitaḥ
dhatte 'tyadbhuta-vismayena dharayā dhūtasya kānta-tviṣo lolat-kuntala-kuṇḍalasya śirasaḥ śobhāṃ sa vo dhūrjaṭiḥ //

kapāle gambhīraḥ kuhariṇi jaṭā-sandhiṣu kṛśaḥ samuttālaś cūḍābhujaga-phaṇa-ratna-vyatikare
mṛdur lekhākoṇe raya-vaśa-vilolasya śaśinaḥ punīyād dīrghaṃ svo hara-śirasi gaṅgā-kala-kalaḥ //

śāntyai vo 'stu kapāla-dāma jagatāṃ patur yadīyāṃ lipiṃ kvāpi kvāpi gaṇāḥ paṭhanti padaśo nāti-prasiddhākṣaram
viśvaṃ srakṣyati rakṣati kṣitim apām īśiṣyate śiṣyate nāgau rāgiṣu raṃsyate syati jagan nirvekṣyati dyām iti //

jvālevordhva-visarpiṇī pariṇatasyāntas tapas tejaso gaṅgā-tuṅga-taraṅga-sarpa-vasatir valmīka-lakṣmīr iva
saṃdhyevārdra-mṛṇāla-komala-tanor indoḥ sahasthāyinī pāyād vas taruṇāruṇāṃśu-kapiśā śambhor jaṭā-saṃhatiḥ //

maulau vegād udañcaty api caraṇa-bhara-nyañcad-urvītalatvād akṣuṇṇa-svarga-loka-sthiti-mudita-sura-śreṣṭha-goṣṭhī-stutāya
saṃtrāsān niḥsarantyāpy avirata-visarad-dakṣiṇārdhānu-bandhād atyaktāyādri-putryā tirpurahara-jagat-kleśa-hantre namas te //

paryaṅkāśleṣa-bandha-dviguṇita-bhujaga-granthi-saṃvīta-jānor antaḥ-prāṇāvarodhād uparata-sakala-dhyāna-ruddhendriyasya
ātmany ātmānam eva vyapagata-karaṇaṃ paśyatas tattva-dṛṣṭyā śambhor vaḥ pātu śūnya-kṣaṇa-ghaṭita-laya-brahma-lagnaḥ samādhiḥ //

pāyād vārendu-mauler anavarata-bhujāvṛtti-vātormi-vega bhrāmyad-rudrārka-tārā-gaṇa-racita-mahā-lāta-cakrasya lāsyam
nyañcadbhūtsarpad-agni-skhalad-akhila-giritvaṅgad-uttāla-mauli sphūrjac-candrāṃśu-niryan-nayana-rucira-sajjāhnavī-nirjharaḥ vaḥ //

mātar jīva kim etad añjali-puṭe tātena gopāyitaṃ vatsa svādu-phalaṃ prayacchati na me gatvā gṛhāṇa svayam
mātraivaṃ prahite guhe vighaṭayaty ākṛṣya saṃdhyāñjaliṃ śambhor bhagna-samādhi-ruddha-rabhaso hāsyodgamaḥ pātu vaḥ //

evaṃ sthāpaya subhru bāhu-latikām evaṃ kuru sthānakaṃ nātyuccair nama kuñcitāgra-caraṇaṃ māṃ paśya tāvat kṣaṇam
gaurīṃ nartayataḥ sva-vaktra-murajenāmbhodhara-dhvāninā śambhor vaḥ sukhayantu lambhita-layacchedāhatās tālikāḥ //

saṃvyānāṃśuka-pallaveṣu taralaṃ veṇī-guṇeṣu sthiraṃ mandaṃ kañcuka-sandhiṣu stana-taṭotsaṅgeṣu dīptārciṣam
ālokya tripurāvarodhana-vadhū-vargasya dhūma-dhvajaṃ hasta-srasta-śarāsano vijayate devo dayārdrekṣaṇaḥ //

jaṭā-gulmotsaṅgaṃ praviśati śaśī bhasma-gahanaṃ phaṇīndro 'pi skandhād avatarati līlāñcita-phaṇaḥ
vṛṣaḥ śāṭhyaṃ kṛtvā vilikhati khurāgreṇa nayanaṃ yadā śambhuś cumbaty acala-duhitur vaktra-kamalam //

nānā-vega-viniḥsṛta-tripathagā-vāri-pravāhākulaḥ śīghra-bhrānti-vaśāl-lalāṭa-nayanākālātapād bhīṣaṇaḥ
muṇḍālī-kuhara-prasarpad-anilāsphāla-pramukta-dhvaniḥ prāvṛṭ-kāla ivoditaḥ śiva-śiro-meghaḥ śivāyāstu vaḥ //

sa pātu viśvam adyāpi yasya mūrdhni navaḥ śaśī
gaurī-mukha-tiraskāra lajjayeva na vardhate //

dig-vāsā iti satrapaṃ manasija-dveṣīti mugdha-smitaṃ sāścaryaṃ viṣamekṣaṇo 'yam iti ca trastaṃ kapālīti ca
mauli-svīkṛta-jāhnavīka iti ca prāptābhyasūyaṃ haraḥ pārvatyā sabhayaṃ bhujaṅga-valayīty ālokitaḥ pātu vaḥ //

phaṇini śikhi-graha-kupite śikhini ca tad-deha-valayitākulite /
avatād vo hara-guhayor ubhaya-paritrāṇa-kātaratā //

sindūra-śrīr lalāṭe kanaka-rasa-mayaḥ karṇa-pāśāvataṃso vaktre tāmbūla-rāgaḥ pṛthu-kuca-kalase kuṅkumasyānulepaḥ
daityādhīśāṅganānāṃ jaghana-parisare lākṣika-kṣauma-lakṣmīr aśreyāṃsi kṣiṇotu tripura-hara-śarodgāra-janmānalo vaḥ //

pāyād vaḥ sura-jāhnavī-jala-raya-bhrāmyaj-jaṭā-maṇḍalī vega-vyākula-nāganāyaka-phaṇā-phūtkāra-vātocchalam
saptāmbhonidhi-janma-caṇḍa-laharī-majjan-nabho-maṇḍala trāsa-trasta-surāṅganā-kalakala-vrīḍā-vilakṣo haraḥ //

purastād ānamra-tridaśapati-gārutmata-maṇer vataṃsa-trāsārter apasarati mauñjī-phaṇi-patau
purāriḥ saṃvṛṇvan vigalad-upasaṃvyānam ajine punītād vaḥ smera-kṣiti-dhara-sutāpāṅga-viṣayaḥ //

jīrṇe 'py utkaṭa-kāla-kūṭa-kavale dagdhe haṭhān manmathe nīte bhāsura-bhāla-netra-tanutāṃ kalpānta-dāvānale
yaḥ śaktyā samalaṃkṛto 'pi śaśinaṃ śrī-śailajāṃ svardhunīṃ dhatte kautuka-rāja-nīti-nipuṇaḥ pāyāt sa vaḥ śaṅkaraḥ //